શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સ ચ શમ્બરમભ્યેત્ય સંયુગાય સમાહ્વયત્ । અવિષહ્યૈસ્તમાક્ષેપૈઃ ક્ષિપન્ સઞ્જનયન્ કલિમ્

પ્રદ્યુમ્ન શમ્બર પાસે ગયો અને તેને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો; સહન ન થાય એવા વચનો બોલી, મનમાં કલહ જગાવ્યો.

સોઽધિક્ષિપ્તો દુર્વાચોભિઃ પદાહત ઇવોરગઃ । નિશ્ચક્રામ ગદાપાણિઃ અમર્ષાત્ તામ્રલોચનઃ

કઠોર વચનો સાંભળીને, પગથી દબાયેલા સાપ જેવો ગુસ્સે ભરાઈ, શમ્બર હાથમાં ગદા લઈને, લાલ આંખે બહાર આવ્યો.

ગદામાવિધ્ય તરસા પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને । પ્રક્ષિપ્ય વ્યનદદ્ નાદં વજ્રનિષ્પેષનિષ્ઠુરમ્

શમ્બરે પોતાની ગદાને જોરથી ઘુમાવી મહાત્મા પ્રદ્યુમ્ન પર ફેંકી, અને વીજળી પથ્થર પર પડે એવો કઠોર ગર્જન કર્યો.

તામાપતન્તીં ભગવાનન્ પ્રદ્યુમ્નો ગદયા ગદામ્ । અપાસ્ય શત્રવે ક્રુદ્ધઃ પ્રાહિણોર્ સ્વગદાં નૃપ

તે સમયે, ભગવાન પ્રદ્યુમ્ને ક્રોધથી પોતાની ગદા દુશ્મન તરફ ફેંકી, અને જે ગદા તેની તરફ આવી રહી હતી, તેને દૂર ફેંકી દીધી.

સ ચ માયાં સમાશ્રિત્ય દૈતેયીં મયદર્શિતમ્ । મુમુચેઽસ્ત્રમયં વર્ષં કાર્ષ્ણૌ વૈહાયસોઽસુરઃ

દૈત્યએ માયાના સહારે, માયાએ બતાવેલી યુક્તિથી, આકાશમાંથી કૃષ્ણપુત્ર પર જાદૂઈ શસ્ત્રોની વરસાદ વરસાવી.

બાધ્યમાનોઽસ્ત્રવર્ષેણ રૌક્મિણેયો મહારથઃ । સત્ત્વાત્મિકાં મહાવિદ્યાં સર્વમાયોપમર્દિનીમ્

શસ્ત્રવર્ષાથી પીડાતા, રુક્મિણીપુત્ર મહારથીએ, સર્વ માયાને નાશ કરતી, શુદ્ધ તત્વથી ભરેલી મહાવિદ્યાનો સ્મરણ કર્યો.

તતો ગૌહ્યકગાન્ધર્વ પૈશાચોરગરાક્ષસીઃ । પ્રાયુઙ્ક્ત શતશો દૈત્યઃ કાર્ષ્ણિર્વ્યધમયત્સ તાઃ

પછી દૈત્યએ ગૂઢ ગંધર્વ, ભૂત, સાપ અને રાક્ષસ જેવી અનેક યુક્તિઓનો ઉપયોગ કર્યો, પણ કૃષ્ણપુત્રએ એ બધાને વિસર્જિત કરી દીધા.

નિશાતમસિમુદ્યમ્ય સકિરીટં સકુણ્ડલમ્ । શમ્બરસ્ય શિરઃ કાયાત્ તામ્રશ્મશ્ર્વોજસાહરત્

પછી, મુગ્ધ તલવાર, મકૂટ અને કુંડળથી શોભતા, પ્રદ્યુમ્ને જોરથી શમ્બરનું તાંબડા દાઢીવાળું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.

આકીર્યમાણો દિવિજૈઃ સ્તુવદ્‌ભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ । ભાર્યયામ્બરચારિણ્યા પુરં નીતો વિહાયસા

દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા અને સ્તુતિથી તેમનું સન્માન કર્યું, અને તેમની પત્ની, જે આકાશમાં ચાલતી હતી, તેમને શહેર તરફ લઈ ગઈ.

અન્તઃપુરવરં રાજન્ લલનાશતસઙ્કુલમ્ । વિવેશ પત્ન્યા ગગનાદ્ વિદ્યુતેવ બલાહકઃ

પછી, રાજા, અનેક સ્ત્રીઓથી ભરેલા સુંદર અંતઃપુરમાં, પોતાની પત્ની સાથે, આકાશમાંથી વીજળી જેવી પ્રવેશ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા જલદશ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્ । પ્રલમ્બબાહું તામ્રાક્ષં સુસ્મિતં રુચિરાનનમ્

તેણે, મેઘ જેવી શ્યામ કાંતિ, પીળા રેશમી વસ્ત્રો, લાંબા હાથ, તાંબડા નેત્ર, સુંદર મુખ અને મૃદુ સ્મિત સાથે, અંદર પ્રવેશ કર્યો.

સ્વલઙ્કૃતમુખામ્ભોજં નીલવક્રાલકાલિભિઃ । કૃષ્ણં મત્વા સ્ત્રિયો હ્રીતા નિલિલ્યુસ્તત્ર તત્ર હ

તેણું મુખ કમળ જેવું, નિલા વાળથી શોભાયમાન, જોઈ સ્ત્રીઓએ તેને કૃષ્ણ સમજી, લાજથી અહીં-ત્યાં છુપાઈ ગઈ.

અવધાર્ય શનૈરીષદ્ વૈલક્ષણ્યેન યોષિતઃ । ઉપજગ્મુઃ પ્રમુદિતાઃ સસ્ત્રી રત્નં સુવિસ્મિતાઃ

હળવે સંકોચ સાથે, સ્ત્રીઓ ધીમે-ધીમે સમજવા લાગી અને આનંદપૂર્વક, આશ્ચર્યથી, એ અદભુત રત્ન પાસે આવી.

અથ તત્રાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી વલ્ગુભાષિણી । અસ્મરત્ સ્વસુતં નષ્ટં સ્નેહસ્નુતપયોધરા

પછી, વૈદર્ભી, કાળી આંખોવાળી અને મીઠી બોલતી, પોતાના ગુમ થયેલા પુત્રને યાદ કરીને, પ્રેમથી છાતી ભીની થઈ ગઈ.

કો ન્વયં નરવૈદૂર્યઃ કસ્ય વા કમલેક્ષણઃ । ધૃતઃ કયા વા જઠરે કેયં લબ્ધા ત્વનેન વા

આ મનુષ્યમણિ કોણ છે, કમળની આંખોવાળો? એ કયા ઘરના છે? કોના ગર્ભમાં હતો? આ સ્ત્રી કોણ છે, જેને એ મળ્યો છે?

મમ ચાપ્યાત્મજો નષ્ટો નીતો યઃ સૂતિકાગૃહાત્ । એતત્તુલ્યવયોરૂપો યદિ જીવતિ કુત્રચિત્

મારો પોતાનો પુત્ર પણ જન્મગૃહમાંથી ગુમ થયો હતો. આ પણ ઉંમર અને રૂપે એ જવો છે—જો એ ક્યાંક જીવતો હોય તો ક્યાં હશે?

કથં ત્વનેન સંપ્રાપ્તં સારૂપ્યં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ । આકૃત્યાવયવૈર્ગત્યા સ્વરહાસાવલોકનૈઃ

એને શારંગધનુષધારી જેવી કાયાની, અંગોની, ચાલની, અવાજની, હાસ્યની અને નજરની સમાનતા કેવી રીતે મળી?

સ એવ વા ભવેત્ નૂનં યો મે ગર્ભે ધૃતોઽર્ભકઃ । અમુષ્મિન્ પ્રીતિરધિકા વામઃ સ્ફુરતિ મે ભુજઃ

ખરેખર, એ જ બાળક હશે, જેને મેં ગર્ભમાં ધાર્યું હતું. મારો ડાબો હાથ પ્રેમથી ફફડી ઉઠે છે અને એ માટે પ્રેમ વધે છે.

એવં મીમાંસમણાયાં વૈદર્ભ્યાં દેવકીસુતઃ । દેવક્યાનકદુન્દુભ્યાં ઉત્તમઃશ્લોક આગમત્

વૈદર્ભી આવી રીતે વિચારી રહી ત્યારે, દેવકીપુત્ર શ્રીકૃષ્ણ, દેવકી અને વસુદેવ સાથે ત્યાં આવ્યા.

વિજ્ઞાતાર્થોઽપિ ભગવાન્ તૂષ્ણીમાસ જનાર્દનઃ । નારદોઽકથયત્ સર્વં શમ્બરાહરણાદિકમ્

ભગવાન જનાર્દને બધું જાણતાં છતાં મૌન રહ્યા; નારદજીએ શમ્બરવધ સહિત સમગ્ર કથા કહી.

તચ્છ્રુત્વા મહદાશ્ચર્યં કૃષ્ણાન્તઃપુરયોષિતઃ । અભ્યનન્દન્ બ્બહૂનબ્દાન્ નષ્ટં મૃતમિવાગતમ્

આ અદભુત વાર્તા સાંભળીને, કૃષ્ણના અંતઃપુરની સ્ત્રીઓએ ઘણા વર્ષો પછી મળેલા, ગુમ થયેલા ને પાછા આવેલા પુત્રનું આનંદથી સ્વાગત કર્યું.

દેવકી વસુદેવશ્ચ કૃષ્ણરામૌ તથા સ્ત્રિયઃ । દમ્પતી તૌ પરિષ્વજ્ય રુક્મિણી ચ યયુર્મુદમ્

દેવકી અને વસુદેવ, કૃષ્ણ-બલરામ અને તેમની પત્નીઓએ એ dampatīને હર્ષથી ભેટી લીધા, અને રુક્મિણી પણ આનંદથી જોડાઈ.

નષ્ટં પ્રદ્યુમ્નમાયાતં આકર્ણ્ય દ્વારકૌકસઃ । અહો મૃત ઇવાયાતો બાલો દિષ્ટ્યેતિ હાબ્રુવન્

પ્રદ્યુમ્ન, જે ગુમ થયો હતો, પાછો આવ્યો છે એવું સાંભળીને દ્વારકાવાસીઓએ આશ્ચર્યથી કહ્યું: 'અરે! આ બાળક તો જાણે મરી ગયો હતો, પણ સારા ભાગ્યે પાછો આવ્યો છે.'

( વસંતતિલકા ) યં વૈ મુહુઃ પિતૃસરૂપનિજેશભાવાઃ તન્માતરો યદભજન્ રહરૂઢભાવાઃ । ચિત્રં ન તત્ખલુ રમાસ્પદબિમ્બબિમ્બે કામે સ્મરેઽક્ષવિષયે કિમુતાન્યનાર્યઃ

જેને માતાઓએ વારંવાર પોતાના પતિ અને પિતા જેવો ભાવ રાખીને ભજ્યો, જેમની પ્રીતિ રોજ વધતી ગઈ—એમાં નવાઈ શું છે? લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાનના પ્રતિબિંબમાં, કામ અને પ્રેમના ક્ષેત્રમાં, જે દુષ્ટ છે તેઓ શું કરી શકે?

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે પ્રદ્યુમ્નોત્પત્તિનિરૂપણં નામ પઞ્ચપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'પ્રદ્યુમ્નના જન્મની વાર્તા' નામે પંચપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

અથ ષટ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીશુક ઉવાચ। સત્રાજિતઃ સ્વતનયાં કૃષ્ણાય કૃતકિલ્બિષઃ। સ્યમન્તકેન મણિના સ્વયમુદ્યમ્ય દત્તવાન્

હવે છપંચાશિતમો અધ્યાય શરૂ થાય છે. શ્રી શુકદેવજી કહે છે: સત્રાજિતે પોતે ગુનો કર્યો પછી, પોતાની દીકરીને કૃષ્ણને આપી, અને સ્વયમંતક મણિ પણ જાતે આપી દીધો.

શ્રીરાજોવાચ। સત્રાજિતઃ કિમકરોદ્બ્રહ્મન્કૃષ્ણસ્ય કિલ્બિષઃ। સ્યમન્તકઃ કુતસ્તસ્ય કસ્માદ્દત્તા સુતા હરેઃ

રાજાએ પૂછ્યું: બ્રાહ્મણ, સત્રાજિતે કૃષ્ણ સામે કયો ગુનો કર્યો? તેને સ્વયમંતક મણિ ક્યાંથી મળ્યો? અને તેણે પોતાની દીકરી હરિને શા માટે આપી?

શ્રીશુક ઉવાચ। આસીત્સત્રાજિતઃ સૂર્યો ભક્તસ્ય પરમઃ સખા। પ્રીતસ્તસ્મૈ મણિં પ્રાદાત્સ ચ તુષ્ટઃ સ્યમન્તકમ્

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: સત્રાજિત સૂર્યદેવનો મહાન ભક્ત અને મિત્ર હતો. pleased થઈને સૂર્યદેવે તેને સ્વયમંતક મણિ આપ્યો હતો.

સ તં બિભ્રન્મણિં કણ્ઠે ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ। પ્રવિષ્ટો દ્વારકાં રાજન્તેજસા નોપલક્ષિતઃ

સત્રાજિતે એ મણિ ગળામાં પહેરી, સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો દ્વારકામાં પ્રવેશ કર્યો, અને તેના તેજથી લોકો તેને ઓળખી શક્યા નહીં.