શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સિક્તમાર્ગા મદચ્યુદ્ભિરાહૂતપ્રેષ્ઠભૂભુજામ્। ગજૈર્દ્વાઃસુ પરામૃષ્ટ રમ્ભાપૂગોપશોભિતા

શહેરના માર્ગો સુગંધિત અને મદિરા જેવા પ્રવાહીથી છાંટવામાં આવ્યા હતા; દરવાજે પ્રિય રાજાઓ દ્વારા લાવેલા હાથીઓ ઊભા હતા અને શહેર કેળ અને સુપારીના વૃક્ષોની પંક્તિઓથી શોભાયમાન હતી.

કુરુસૃઞ્જયકૈકેય વિદર્ભયદુકુન્તયઃ। મિથો મુમુદિરે તસ્મિન્સમ્ભ્રમાત્પરિધાવતામ્

કુરુ, શ્રુંજય, કૈકેય, વિદર્ભ, યદુ અને કુંતિ—all રાજાઓ અને લોકો ત્યાં આનંદમાં એકબીજામાં ભળી, ઉત્સાહથી દોડતા હતા.

રુક્મિણ્યા હરણં શ્રુત્વા ગીયમાનં તતસ્તતઃ। રાજાનો રાજકન્યાશ્ચ બભૂવુર્ભૃશવિસ્મિતાઃ

રુક્મિણીના અપહરણની વાર્તા સર્વત્ર ગવાતી હતી, એ સાંભળી રાજાઓ અને રાજકન્યાઓ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા.

દ્વારકાયામભૂદ્રાજન્મહામોદઃ પુરૌકસામ્। રુક્મિણ્યા રમયોપેતં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં શ્રિયઃ પતિમ્

દ્વારકામાં, હે રાજન, જ્યારે કૃષ્ણ, શ્રીના પતિ, રુક્મિણી અને રામા સાથે જોડાયા, ત્યારે નગરવાસીઓમાં અતિ આનંદ છવાઈ ગયો.

પ્રદ્યુમ્નસ્ય જન્મ, શમ્બરાસુરવધશ્ચ શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) કામસ્તુ વાસુદેવાંશો દગ્ધઃ પ્રાગ્ રુદ્રમન્યુના । દેહોપપત્તયે ભૂયઃ તમેવ પ્રત્યપદ્યત

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: કામદેવ, જે વાસુદેવનો અંશ છે અને અગાઉ રુદ્રના ક્રોધથી ભસ્મ થયો હતો, એ જ રૂપ ધારણ કરી ફરી શરીર ધારણ કરવા જન્મ્યો.

સ એવ જાતો વૈદર્ભ્યાં કૃષ્ણવીર્યસમુદ્‌ભવઃ । પ્રદ્યુમ્ન ઇતિ વિખ્યાતઃ સર્વતોઽનવમઃ પિતુઃ

વૈદર્ભીમાંથી જન્મેલો અને કૃષ્ણની શક્તિથી યુક્ત એવો પુત્ર સર્વે રીતે પોતાના પિતા કરતાં ઓછો નહોતો; એ પ્રદ્યુમ્ન નામે પ્રસિદ્ધ થયો.

તં શમ્બરઃ કામરૂપી હૃત્વા તોકમનિર્દશમ્ । સ વિદિત્વાત્મનઃ શત્રું પ્રાસ્યોદન્વત્યગાદ્ ગૃહમ્

કામરૂપ ધરાવતો શમ્બર નામનો દૈત્ય એ બાળકને, જે હજુ અહિત પામ્યો નહોતો, દુશ્મન જાણીને ઉઠાવી ગયો અને દરિયામાં ફેંકી પોતાનાં ઘેર પાછો ગયો.

તં નિર્જગાર બલવાન્ મીનઃ સોઽપ્યપરૈઃ સહ । વૃતો જાલેન મહતા ગૃહીતો મત્સ્યજીવિભિઃ

એક શક્તિશાળી માછલીએ એ બાળકને ગળી લીધો; પછી એ માછલી બીજા માછલીઓ સાથે મોટા જાળમાં ફસાઈ માછીમારોના હાથમાં આવી.

તં શમ્બરાય કૈવર્તા ઉપાજહ્રુરુપાયનમ્ । સૂદા મહાનસં નીત્વા વદ્યન્ સ્વધિતિનાદ્‌ભુતમ્

માછીમારોએ એ માછલી શમ્બરને ભેટરૂપે આપી; રસોડાના રસોઈયાઓએ તેને રસોડામાં લઈ જઈ છરીથી કાપવા તૈયાર કરી.

દૃષ્ટ્વા તદ્ ઉદરે બાલં માયાવત્યૈ ન્યવેદયન્ । નારદોઽકથયત્સર્વં તસ્યાઃ શઙ્‌કિતચેતસઃ । બાલસ્ય તત્ત્વમુત્પત્તિં મત્સ્યોદરનિવેશનમ્

માછલીના પેટમાં બાળક જોઈને તેમણે માયાવતીને જાણ કરી; નારદજી એના ચિંતિત મનને શાંત કરવા માટે એ બાળકનું સાચું મૂળ અને માછલીના પેટમાં કેવી રીતે આવ્યો એ બધું કહ્યુ.

સા ચ કામસ્ય વૈ પત્ની રતિર્નામ યશસ્વિની । પત્યુર્નિર્દગ્ધદેહસ્ય દેહોત્પત્તિં પ્રતીક્ષતી

એ સ્ત્રી પ્રસિદ્ધ રતિ હતી, જે કામદેવની પત્ની છે અને પોતાના સળગેલા પતિના પુનર્જન્મની રાહ જોઈ રહી હતી.

નિરૂપિતા શમ્બરેણ સા સૂદૌદનસાધને । કામદેવં શિશું બુદ્ધ્વા ચક્રે સ્નેહં તદાર્ભકે

શમ્બરે માયાવતીને રસોડાના કામે રાખી હતી; તેણે એ બાળકને કામદેવ જાણીને એને પ્રત્યે સ્નેહ અનુભવ્યો.

નાતિદીર્ઘેણ કાલેન સ કાર્ષ્ણિ રૂઢયૌવનઃ । જનયામાસ નારીણાં વીક્ષન્તીનાં ચ વિભ્રમમ્

થોડા જ સમયમાં કૃષ્ણપુત્ર યુવાન થયો અને જે સ્ત્રીઓ એને જોઈ રહી હતી, તેમના હૃદયમાં ઉથલપાથલ જગાવી.

( ઇંદ્રવંશા ) સા તં પતિં પદ્મદલાયતેક્ષણં પ્રલમ્બબાહું નરલોકસુન્દરમ્ । સવ્રીડહાસોત્તભિતભ્રુવેક્ષતી પ્રીત્યોપતસ્થે રતિરઙ્ગ સૌરતૈઃ

રતિ એ, કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતાં, લાંબા હાથવાળા, મનુષ્યોમાં અતિ સુંદર એવા પોતાના પતિ પાસે લજ્જાવશ સ્મિત અને પ્રેમભરી આંખોથી, ભ્રૂઓ ઉંચી કરીને, પ્રેમથી પહોંચી.

( અનુષ્ટુપ્ ) તામહ ભગવાન્ કાર્ષ્ણિઃ માતસ્તે મતિરન્યથા । માતૃભાવં અતિક્રમ્ય વર્તસે કામિની યથા

કૃષ્ણપુત્રએ એને કહ્યું: 'માતા, તારો મન માવતર જેવું નથી; તું મારી સાથે માતા જેવું નહીં, પણ પ્રેમિકા જેવું વર્તે છે.'

રતિરુવાચ - ભવાન્ નારાયણસુતઃ શમ્બરેણાહૃતો ગૃહાત્ । અહં તેઽધિકૃતા પત્ની રતિઃ કામો ભવાન્ પ્રભો

રતિએ કહ્યું: 'પ્રભુ, તમે નારાયણના પુત્ર છો, શમ્બરે તમને ઘરમાંથી ઉઠાવી લીધો હતો; હું તમારી અધિકારવાળી પત્ની રતિ છું અને તમે કામદેવ છો.'

એષ ત્વાનિર્દશં સિન્ધૌ અક્ષિપત્ શંબરોઽસુરઃ । મત્સ્યોઽગ્રસીત્ તત્ ઉદરાદ્ ઇતઃ પ્રાપ્તો ભવાન્ પ્રભો

'એ શમ્બર દૈત્યએ તમને, નિર્દોષ બાળકને, દરિયામાં ફેંકી દીધા; એક માછલીએ તમને ગળી લીધા અને એના પેટમાંથી, પ્રભુ, તમે અહીં આવ્યા છો.'

તમિમં જહિ દુર્ધર્ષં દુર્જયં શત્રુમાત્મનઃ । માયાશતવિદં તં ચ માયાભિર્મોહનાદિભિઃ

'હવે તમે તમારા એ ભયાનક અને દુર્જય દુશ્મનને, જે અનેક માયાઓ જાણે છે, તમારી પોતાની માયાથી, મોહનાદિ શક્તિથી, સંહાર કરો.'

પરીશોચતિ તે માતા કુરરીવ ગતપ્રજા । પુત્રસ્નેહાકુલા દીના વિવત્સા ગૌરિવાતુરા

'તમારી માતા, પુત્રવિયોગથી, કુરરી પક્ષી જેવી, દીન બની, પુત્રસ્નેહથી વ્યાકુળ છે; વાછરડા વિના ગાય જેવી દુઃખી છે.'

પ્રભાષ્યૈવં દદૌ વિદ્યાં પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને । માયાવતી મહામાયાં સર્વમાયાવિનાશિનીમ્

આ રીતે કહીને મહામાયાવાળી માયાવતીએ મહાત્મા પ્રદ્યુમ્નને એવી મહાવિદ્યા આપી, જે સર્વ માયાનો નાશ કરે છે.

સ ચ શમ્બરમભ્યેત્ય સંયુગાય સમાહ્વયત્ । અવિષહ્યૈસ્તમાક્ષેપૈઃ ક્ષિપન્ સઞ્જનયન્ કલિમ્

પ્રદ્યુમ્ન શમ્બર પાસે ગયો અને તેને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો; સહન ન થાય એવા વચનો બોલી, મનમાં કલહ જગાવ્યો.

સોઽધિક્ષિપ્તો દુર્વાચોભિઃ પદાહત ઇવોરગઃ । નિશ્ચક્રામ ગદાપાણિઃ અમર્ષાત્ તામ્રલોચનઃ

કઠોર વચનો સાંભળીને, પગથી દબાયેલા સાપ જેવો ગુસ્સે ભરાઈ, શમ્બર હાથમાં ગદા લઈને, લાલ આંખે બહાર આવ્યો.

ગદામાવિધ્ય તરસા પ્રદ્યુમ્નાય મહાત્મને । પ્રક્ષિપ્ય વ્યનદદ્ નાદં વજ્રનિષ્પેષનિષ્ઠુરમ્

શમ્બરે પોતાની ગદાને જોરથી ઘુમાવી મહાત્મા પ્રદ્યુમ્ન પર ફેંકી, અને વીજળી પથ્થર પર પડે એવો કઠોર ગર્જન કર્યો.

તામાપતન્તીં ભગવાનન્ પ્રદ્યુમ્નો ગદયા ગદામ્ । અપાસ્ય શત્રવે ક્રુદ્ધઃ પ્રાહિણોર્ સ્વગદાં નૃપ

તે સમયે, ભગવાન પ્રદ્યુમ્ને ક્રોધથી પોતાની ગદા દુશ્મન તરફ ફેંકી, અને જે ગદા તેની તરફ આવી રહી હતી, તેને દૂર ફેંકી દીધી.

સ ચ માયાં સમાશ્રિત્ય દૈતેયીં મયદર્શિતમ્ । મુમુચેઽસ્ત્રમયં વર્ષં કાર્ષ્ણૌ વૈહાયસોઽસુરઃ

દૈત્યએ માયાના સહારે, માયાએ બતાવેલી યુક્તિથી, આકાશમાંથી કૃષ્ણપુત્ર પર જાદૂઈ શસ્ત્રોની વરસાદ વરસાવી.

બાધ્યમાનોઽસ્ત્રવર્ષેણ રૌક્મિણેયો મહારથઃ । સત્ત્વાત્મિકાં મહાવિદ્યાં સર્વમાયોપમર્દિનીમ્

શસ્ત્રવર્ષાથી પીડાતા, રુક્મિણીપુત્ર મહારથીએ, સર્વ માયાને નાશ કરતી, શુદ્ધ તત્વથી ભરેલી મહાવિદ્યાનો સ્મરણ કર્યો.

તતો ગૌહ્યકગાન્ધર્વ પૈશાચોરગરાક્ષસીઃ । પ્રાયુઙ્ક્ત શતશો દૈત્યઃ કાર્ષ્ણિર્વ્યધમયત્સ તાઃ

પછી દૈત્યએ ગૂઢ ગંધર્વ, ભૂત, સાપ અને રાક્ષસ જેવી અનેક યુક્તિઓનો ઉપયોગ કર્યો, પણ કૃષ્ણપુત્રએ એ બધાને વિસર્જિત કરી દીધા.

નિશાતમસિમુદ્યમ્ય સકિરીટં સકુણ્ડલમ્ । શમ્બરસ્ય શિરઃ કાયાત્ તામ્રશ્મશ્ર્વોજસાહરત્

પછી, મુગ્ધ તલવાર, મકૂટ અને કુંડળથી શોભતા, પ્રદ્યુમ્ને જોરથી શમ્બરનું તાંબડા દાઢીવાળું માથું શરીરથી અલગ કરી નાખ્યું.

આકીર્યમાણો દિવિજૈઃ સ્તુવદ્‌ભિઃ કુસુમોત્કરૈઃ । ભાર્યયામ્બરચારિણ્યા પુરં નીતો વિહાયસા

દેવતાઓએ પુષ્પવર્ષા અને સ્તુતિથી તેમનું સન્માન કર્યું, અને તેમની પત્ની, જે આકાશમાં ચાલતી હતી, તેમને શહેર તરફ લઈ ગઈ.