શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તાં દેવમાયામિવ ધીરમોહિનીં સુમધ્યમાં કુણ્ડલમણ્ડિતાનનામ્। શ્યામાં નિતમ્બાર્પિતરત્નમેખલાં વ્યઞ્જત્સ્તનીં કુન્તલશઙ્કિતેક્ષણામ્

સુસંયમિત કમરવાળી, કાનમાં કુંડળ અને ચહેરા પર ઝગમગતા રત્નોથી સજ્જ, શ્યામવર્ણ, કમરે રત્નમય કમરપટ્ટો, ઉન્નત સ્તનવાળી, વાળની લટોમાંથી નજર છુપાવતી, એવી તે સ્ત્રી દેવમાયા જેવી ધીર અને મોહક લાગતી હતી.

શુચિસ્મિતાં બિમ્બફલાધરદ્યુતિ શોણાયમાનદ્વિજકુન્દકુડ્મલામ્। પદા ચલન્તીં કલહંસગામિનીં સિઞ્જત્કલાનૂપુરધામશોભિના

પવિત્ર સ્મિતવાળી, બિમ્બફળ જેવી લાલ ઓઠવાળી, દાંત કુંદ ફૂલો જેવા, હંસની જેમ મૃદુ પગલાં ચાલતી, અને પાયલના મીઠા ઝણકારથી તેજસ્વી લાગતી હતી.

વિલોક્ય વીરા મુમુહુઃ સમાગતા યશસ્વિનસ્તત્કૃતહૃચ્છયાર્દિતાઃ। યાં વીક્ષ્ય તે નૃપતયસ્તદુદારહાસ વ્રીડાવલોકહૃતચેતસ ઉજ્ઝિતાસ્ત્રાઃ

તેને જોઈને એકઠા થયેલા વિરો, જે તેના પ્રેમમાં મગ્ન અને પ્રસિદ્ધ હતા, બેભાન થઈ ગયા; રાજાઓ પણ તેના ઉદાર સ્મિત અને લજ્જાવાન નજરથી મોહિત થઈ, પોતાના શસ્ત્રો પાડી દીધા.

પેતુઃ ક્ષિતૌ ગજરથાશ્વગતા વિમૂઢા યાત્રાચ્છલેન હરયેઽર્પયતીં સ્વશોભામ્। સૈવં શનૈશ્ચલયતી ચલપદ્મકોશૌ પ્રાપ્તિં તદા ભગવતઃ પ્રસમીક્ષમાણા

હાથી, રથ અને ઘોડા પર બેઠેલા તે પ્રસિદ્ધ રાજાઓ, મોહમાં પડી જમીન પર પડી ગયા; અને તે કન્યાએ યાત્રાના બહાને પોતાની કાંતિ હરિને અર્પણ કરી, ધીમે ધીમે ચાલતી, કમળ જેવા પગલાં મૂકી, ભગવાનના આવવાની રાહ જોઈ રહી હતી.

ઉત્સાર્ય વામકરજૈરલકાનપઙ્ગૈઃ પ્રાપ્તાન્હ્રિયૈક્ષત નૃપાન્દદૃશેઽચ્યુતં ચ। તાં રાજકન્યાં રથમારુરક્ષતીં જહાર કૃષ્ણો દ્વિષતાં સમીક્ષતામ્

ડાબા હાથની આંગળીઓથી વાળ દૂર કરી, કાંઈક લજ્જાવાન નજરે રાજાઓ તરફ જોઈ, અને પછી અચ્યુતને જોયો; જ્યારે રાજકન્યા રથ પર ચઢી રહી હતી, ત્યારે કૃષ્ણે તેના દુશ્મનોની આંખ સામે તેને પકડી લીધી.

રથં સમારોપ્ય સુપર્ણલક્ષણં રાજન્યચક્રં પરિભૂય માધવઃ। તતો યયૌ રામપુરોગમઃ શનૈઃ શૃગાલમધ્યાદિવ ભાગહૃદ્ધરિઃ

ગરૂડ ચિહ્નિત રથ પર તેને બેસાડીને, માધવે રાજાઓની સભ્યતાની પરવા કર્યા વિના, રામજીની આગેવાનીમાં ધીમે ધીમે ચાલ્યા, જેમ સિંહ સવારીઓ વચ્ચેથી પોતાના શિકારને લઈ જાય છે.

તં માનિનઃ સ્વાભિભવં યશઃક્ષયં। પરે જરાસન્ધમુખા ન સેહિરે। અહો ધિગસ્માન્યશ આત્તધન્વનાં। ગોપૈર્હૃતં કેશરિણાં મૃગૈરિવ

મહાન અહંકાર ધરાવતા તે રાજાઓ, ખાસ કરીને જરાસંધ અને તેના સાથીઓ, પોતાની હાર અને યશના નુકસાનને સહન કરી શક્યા નહીં; તેઓ બોલ્યા: 'અરે, અમને શરમ આવે છે! શસ્ત્રો ધરાવતા હોવા છતાં, ગોપાળોએ અમને લૂંટી લીધા, જેમ સિંહ અન્ય પ્રાણીઓમાંથી હરણને લઈ જાય છે.'

અથ ચતુઃપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ 10.54 શ્રીશુક ઉવાચ। ઇતિ સર્વે સુસંરબ્ધા વાહાનારુહ્ય દંશિતાઃ। સ્વૈઃ સ્વૈર્બલૈઃ પરિક્રાન્તા અન્વીયુર્ધૃતકાર્મુકાઃ

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: આ રીતે બધા રાજાઓ ખૂબ ગુસ્સે થઈ, પોતાના વાહનો પર ચઢી, શસ્ત્રો ધારણ કરી, અને પોતાની પોતાની સેના સાથે ધનુષ્ય તાણીને પીછો કર્યો.

તાનાપતત આલોક્ય યાદવાનીકયૂથપાઃ। તસ્થુસ્તત્સમ્મુખા રાજન્વિસ્ફૂર્જ્ય સ્વધનૂંષિ તે

રાજા, તેમને આગળ આવતાં જોઈ, યાદવ સેના ના મુખ્યોએ પોતાનાં ધનુષ્ય તાણી, અવાજ કરતાં, તેમનો સામનો કર્યો.

અશ્વપૃષ્ઠે ગજસ્કન્ધે રથોપસ્થેઽસ્ત્ર કોવિદાઃ। મુમુચુઃ શરવર્ષાણિ મેઘા અદ્રિષ્વપો યથા

ઘોડા, હાથી અને રથ પર ઊભેલા, શસ્ત્રકુશળ યોદ્ધાઓએ, જેમ વાદળો પર્વતો પર વરસાદ વરસાવે છે તેમ, તીરોની વરસાદ વરસાવી.

પત્યુર્બલં શરાસારૈશ્છન્નં વીક્ષ્ય સુમધ્યમા। સવ્રીડમૈક્ષત્તદ્વક્ત્રં ભયવિહ્વલલોચના

પતિની સેના તીરોની ઝપાટાથી ઢંકાઈ ગઈ જોઈ, સુસંયમિત કમરવાળી વધૂ લજ્જા અને ભયથી પલકાવટભરી નજરે પતિના ચહેરા તરફ જોઈ.

પ્રહસ્ય ભગવાનાહ મા સ્મ ભૈર્વામલોચને। વિનઙ્ક્ષ્યત્યધુનૈવૈતત્તાવકૈઃ શાત્રવં બલમ્

ભગવાન હસીને બોલ્યા: 'કમળની આંખવાળી, ડરતી નહીં; હવે તારા પોતાના જ લોકો દ્વારા આ દુશ્મન સેના નાશ પામશે.'

તેષાં તદ્વિક્રમં વીરા ગદસઙ્કર્ષણાદયઃ। અમૃષ્યમાણા નારાચૈર્જઘ્નુર્હયગજાન્રથાન્

તેમની વિક્રમ સહન ન કરી શકતાં, ગદ, સંકર્ષણ અને બીજા વીરોએ, લોખંડના તીરો વડે ઘોડા, હાથી અને રથોને ઘાયલ કર્યા.

પેતુઃ શિરાંસિ રથિનામશ્વિનાં ગજિનાં ભુવિ। સકુણ્ડલકિરીટાનિ સોષ્ણીષાણિ ચ કોટિશઃ

રથચાલકો, ઘોડેસવાર અને હાથીસવારોના, કુંડળ, મુગટ અને પાગડીથી શોભતા માથા હજારોની સંખ્યામાં જમીન પર પડ્યા.

હસ્તાઃ સાસિગદેષ્વાસાઃ કરભા ઊરવોઽઙ્ઘ્રયઃ। અશ્વાશ્વતરનાગોષ્ટ્ર ખરમર્ત્યશિરાંસિ ચ

હાથોમાં તલવાર, ગદા અને ધનુષ ધરાવનારા, હાથી, જાંઘ, પગ, ઘોડા, ખચ્ચર, ઊંટ, બળદ, ગધેડાં અને મનુષ્યોના માથાં—

હન્યમાનબલાનીકા વૃષ્ણિભિર્જયકાઙ્ક્ષિભિઃ। રાજાનો વિમુખા જગ્મુર્જરાસન્ધપુરઃસરાઃ

વૃષ્ણિઓના વિજયની ઈચ્છાથી તેમની સેના નાશ પામી રહી હતી, ત્યારે જરાસંધને આગેવાન બનાવી રાજાઓ પીઠ ફેરવીને ચાલ્યા ગયા.

શિશુપાલં સમભ્યેત્ય હૃતદારમિવાતુરમ્। નષ્ટત્વિષં ગતોત્સાહં શુષ્યદ્વદનમબ્રુવન્

શિશુપાલ પાસે જઈને, જે પત્ની છીનવાઈ ગયેલા દુઃખી માણસ જેવો હતો, તેજ ગુમાવી બેઠો, ઉત્સાહ ખોવાઈ ગયો, મોઢું સુકાઈ ગયું હતું, તેને તેઓએ કહ્યું—

ભો ભોઃ પુરુષશાર્દૂલ દૌર્મનસ્યમિદં ત્યજ। ન પ્રિયાપ્રિયયો રાજન્નિષ્ઠા દેહિષુ દૃશ્યતે

'અરે પુરુષશારદૂલ, આ દુઃખ છોડ દે! રાજા, શરીરધારી જીવોમાં કોઈને સુખ કે દુઃખ કાયમ રહેતું નથી.'

યથા દારુમયી યોષિત્નૃત્યતે કુહકેચ્છયા। એવમીશ્વરતન્ત્રોઽયમીહતે સુખદુઃખયોઃ

'જેમ લાકડાની ગૂડી જાદુગરની ઈચ્છાએ નાચે છે, એમ ભગવાનના વશમાં રહેલા માણસ સુખ-દુઃખમાં એમના ઈશારે જ વર્તે છે.'

શૌરેઃ સપ્તદશાહં વૈ સંયુગાનિ પરાજિતઃ। ત્રયોવિંશતિભિઃ સૈન્યૈર્જિગ્યે એકમહં પરમ્

'શૌરી સાથે સત્તર દિવસ યુદ્ધમાં હું હાર્યો હતો, પણ અઢારમા દિવસે ત્રેવીસ સૈન્ય સાથે મેં તેને જીત્યો હતો.'

તથાપ્યહં ન શોચામિ ન પ્રહૃષ્યામિ કર્હિચિત્। કાલેન દૈવયુક્તેન જાનન્વિદ્રાવિતં જગત્

'છતાં પણ હું કદી દુઃખી થતો નથી કે ખૂબ ખુશ થતો નથી, કેમ કે જાણું છું કે જગત કાળ અને ભાગ્યના વશમાં ચાલે છે.'

અધુનાપિ વયં સર્વે વીરયૂથપયૂથપાઃ। પરાજિતાઃ ફલ્ગુતન્ત્રૈર્યદુભિઃ કૃષ્ણપાલિતૈઃ

'આજે પણ આપણે બધા વીર યુધ્ધના નેતાઓ યદુઓ દ્વારા, કૃષ્ણના રક્ષણ હેઠળ, તેમની ચાલાકીઓથી હરાઈ ગયા છીએ.'

રિપવો જિગ્યુરધુના કાલ આત્માનુસારિણિ। તદા વયં વિજેષ્યામો યદા કાલઃ પ્રદક્ષિણઃ

'હમણા તો શત્રુઓ જીત્યા છે, કારણ કે કાળ પોતાનાં માર્ગે ચાલે છે; જ્યારે કાળ આપણાં પક્ષે આવશે, ત્યારે આપણે જીતશું.'

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં પ્રબોધિતો મિત્રૈશ્ચૈદ્યોઽગાત્સાનુગઃ પુરમ્। હતશેષાઃ પુનસ્તેઽપિ યયુઃ સ્વં સ્વં પુરં નૃપાઃ

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: આમ મિત્રોએ સમજાવ્યા પછી ચેદીનો રાજા પોતાના સાથીઓ સાથે પોતાના શહેર તરફ ગયો અને બચેલા બીજા રાજાઓ પણ પોતપોતાના શહેરમાં પાછા ફર્યા.

રુક્મી તુ રાક્ષસોદ્વાહં કૃષ્ણદ્વિડસહન્સ્વસુઃ। પૃષ્ઠતોઽન્વગમત્કૃષ્ણમક્ષૌહિણ્યા વૃતો બલી

પણ રુક્મી, બહેનનું રાક્ષસી વિધિએ થયેલું લગ્ન સહન ન કરી શક્યો અને કૃષ્ણ પ્રત્યે દુશ્મનાવ રાખી, પોતાની મોટી સેના સાથે કૃષ્ણના પાછળ પાછળ ગયો.

રુક્મ્યમર્ષી સુસંરબ્ધઃ શૃણ્વતાં સર્વભૂભુજામ્। પ્રતિજજ્ઞે મહાબાહુર્દંશિતઃ સશરાસનઃ

રુક્મી ખૂબ ગુસ્સે અને ઉગ્ર મનથી, બધા રાજાઓની સામે, ધનુષ હાથમાં લઈને, પોતાના મોટા હાથ કંપાવીને પ્રતિજ્ઞા કરી.

અહત્વા સમરે કૃષ્ણમપ્રત્યૂહ્ય ચ રુક્મિણીમ્। કુણ્ડિનં ન પ્રવેક્ષ્યામિ સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ

'જ્યાં સુધી હું યુદ્ધમાં કૃષ્ણને મારી નાખીશ નહીં અને રુક્મિણીને પાછી લાવીશ નહીં, ત્યાં સુધી હું કુણ્ડિનમાં પગ મૂકતો નથી—આ હું સાચું કહું છું.'

ઇત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય સારથિં પ્રાહ સત્વરઃ। ચોદયાશ્વાન્યતઃ કૃષ્ણઃ તસ્ય મે સંયુગં ભવેત્

આવી પ્રતિજ્ઞા કરીને, રુક્મી ઝડપથી રથ પર ચઢ્યો અને સારથીને કહ્યું: 'ઘોડાં દોડાવ, જેથી હું કૃષ્ણ સામે યુદ્ધ કરી શકું!'

અદ્યાહં નિશિતૈર્બાણૈર્ગોપાલસ્ય સુદુર્મતેઃ। નેષ્યે વીર્યમદં યેન સ્વસા મે પ્રસભં હૃતા

'આજે હું તીખા બાણોથી એ દુષ્ટ ગોપાળના અહંકારને તોડી નાખીશ, જેને મારી બહેનને બળજબરીથી લઈ ગયો છે.'