શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તદ્વાક્યં તુ સમાકર્ણ્ય ગન્તુકામઃ પિતાબ્રવીત્ । કિંકર્તવ્યં વને તાત તત્ત્વં વદ સવિસ્તરમ્

પિતાએ તે વચન સાંભળી, જંગલમાં જવાનું મન બનાવી પુત્રને કહ્યું: 'બેટા, જંગલમાં શું કરવું જોઈએ, એ બધું મને વિગતે કહી.'

અન્ધકૂપે સ્નેહપાશે બદ્ધઃ પંગુરહં શઠઃ । કર્મણા પતિતો નૂનં મામુદ્ધર દયાનિધે

હું સ્નેહના બંધનમાં બંધાઈ, અંધકારમય ખાડામાં પડેલો છું; મારા કર્મોથી હું લૂલો, કપટી અને પતિત થયો છું. હે દયાના સાગર, કૃપા કરીને મને ઉઠાવી લે.

(વસંતતિલકા) દેહેઽસ્થિમાંસરુધિરેઽભિમતિં ત્યજ ત્વં જાયાસુતાદિષુ સદા મમતાં વિમુઞ્ચ । પશ્યાનિશં જગદિદં ક્ષણભંગનિષ્ઠં વૈરાગ્યરાગરસિકો ભવ ભક્તિનિષ્ઠઃ

આ હાડકાં, માંસ અને લોહીથી બનેલા શરીર પ્રત્યેનો મમત્વ છોડી દે અને પત્ની, સંતાન વગેરેમાં સતત લાગણી રાખવાનું પણ ત્યજી દે. આ જગત હંમેશાં ક્ષણભંગુર છે એ જોઈ, વૈરાગ્ય અને ભક્તિમાં આનંદ માણ.

ધર્મ ભજસ્વ સતતં ત્યજ લોકધર્માન્ સેવસ્વ સાધુપુરુષાન્ જહિ કામતૃષ્ણામ્ । અન્યસ્ય દોષગુણચિન્તનમાશુ મુક્ત્વા સેવાકથારસમહો નિતરાં પિબ ત્વમ્

સાચો ધર્મ હંમેશાં પાળ, લોકકર્મો છોડ, સારા માણસોની સેવા કર અને ઈચ્છા તથા તૃષ્ના ત્યજી દે. બીજાના ગુણ-દોષ વિશે વિચારવાનું તરત જ છોડ અને સેવા તથા સત્કથા નો રસ ઊંડે પી.

એવં સુતોક્તિવશતોઽપિ ગૃહં વિહાય યાતો વનં સ્થિરમતિર્ગતષષ્ટિવર્ષઃ । યુક્તો હરેરનુદિનં પરિચર્યયાસૌ શ્રીકૃષ્ણમાપ નિયતં દશમસ્ય પાઠાત્

પુત્રના વચનથી પ્રેરિત થઈ, તે વ્યક્તિએ ઘર છોડ્યું, સાઠ વર્ષના વયે દૃઢ નિશ્ચયથી જંગલમાં ગયો અને રોજ હરિની સેવા કરતાં, દસમા સ્કંધના પાઠથી શ્રીકૃષ્ણને નિશ્ચિત રીતે પ્રાપ્ત કર્યો.

  દેવોદ્યાનશ્રિયા જુષ્ટં અધ્યાસ્તે સ્મ ત્રિપિષ્ટપમ્ ।  મહેન્દ્રભવનં સાક્ષાત્ નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।  ત્રૈલોક્યલક્ષ્મ્યાયતનં અધ્યુવાસાખિલર્દ્ધિમત્

તે દેવોના ઉદ્યાનની શોભાથી યુક્ત, સ્વયં વિશ્વકર્માએ બનાવેલા મહેન્દ્રના મહેલમાં, ત્રણેય લોકની લક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન એવા સ્થળે, સર્વ સમૃદ્ધિ સાથે નિવાસ કરતો હતો.

  વિદ્યાર્થરૂપજન્માઢ્યો માનસ્તમ્ભવિવર્જિતઃ

તે જ્ઞાન, સંપત્તિ અને ઉંચા કુળથી સમૃદ્ધ હતો, પણ તેને અહંકાર કે અભિમાન નહોતો.

શ્રીમદ્‌ભાગવતમાહાત્મ્યમ્ - પંચમોઽધ્યાયઃ ધુન્ધુકારિણો દુર્મૃત્યુનિમિત્તક પ્રેતત્વપ્રાપ્તિવર્ણનં તતો ગોકર્ણાનુગ્રહેણોદ્ધારશ્ચ સૂત ઉવાચ - (અનુષ્ટુપ્) પિતરિ ઉપરતે તેન જનની તાડિતા ભૃશમ્ । ક્વ વિત્તં તિષ્ઠતિ બ્રૂહિ હનિષ્યે લત્તયા ન ચેત્

પિતા અવસાન પામ્યા પછી, ધુંધુકારીએ પોતાની માતાને ઘણી માર મારીને કહ્યું: 'ક્યાં ધન રાખ્યું છે, એ બોલ, નહિ તો હું તને લાકડીથી મારી નાખીશ!'

ઇતિ તદ્વાક્ય સંત્રાસાત્ જનન્યા પુત્રદુઃખતઃ । કૂપે પાતઃ કૃતો રાત્રૌ તેન સા નિધનં ગતા

પુત્રના દુઃખ અને તેના શબ્દોથી ડરીને, માતાએ રાત્રે કૂવામાં પડીને પોતાનું જીવન પૂરું કર્યું.

ગોકર્ણઃ તીર્થયાત્રાર્થં નિર્ગતો યોગસંસ્થિતઃ । ન દુઃખં ન સુખં તસ્ય ન વૈરી નાપિ બાન્ધવઃ

ગોકર્ણ યોગમાં સ્થિર રહી તીર્થયાત્રા માટે નીકળી પડ્યા; તેને સુખ-દુઃખ, શત્રુ કે મિત્ર, કશુંય નહોતું.

ધુન્ધુકારી ગૃહેઽતિષ્ઠત્ પંચપણ્યવધૂવૃતઃ । અત્યુગ્રકર્મકર્તા ચ તત્ પોષણવિમૂઢધીઃ

ધુંધુકારી ઘરમાં રહ્યો, પાંચ વેશ્યાઓથી ઘેરાયેલો, અત્યંત ક્રૂર કર્મો કરતો અને તેમનાં પોષણમાં મૂર્ખ બની ગયો હતો.

એકદા કુલટાસ્તાસ્તુ ભૂષણાન્યભિલિપ્સવઃ । તદર્થં નિર્ગતો ગેહાત્ કામાન્ધો મૃત્યુમસ્મરન્

એક દિવસ, એ વેશ્યાઓને આભૂષણોની ઈચ્છા થઈ; ધુંધુકારી કામમાં અંધ બની, મૃત્યુને ભૂલીને, તે મેળવવા ઘર છોડીને નીકળી ગયો.

યતસ્તતશ્ચ સંહૃત્ય વિત્તં વેશ્મ પુનર્ગતઃ । તાભ્યોઽયચ્છત્ સુવસ્ત્રાણિ ભૂષણાનિ કિયન્તિ ચ

એણે અહીં-અહીંથી ધન એકત્ર કરી, ઘર પાછો આવ્યો અને એ સ્ત્રીઓને સુંદર વસ્ત્રો, આભૂષણો અને અનેક વસ્તુઓ આપી.

બહુવિત્તચયં દૃષ્ટ્વા રાત્રૌ નાર્યો વ્યચારયન્ । ચૌર્યં કરોત્યસૌ નિત્યં અતો રાજા ગ્રહીષ્યતિ

ઘણે ધનનો ઢગલો જોઈ, રાત્રે એ સ્ત્રીઓએ કહ્યું: 'આ રોજ ચોરી કરે છે, તેથી રાજા તેને પકડશે.'

વિત્તં હૃત્વા પુનશ્ચૈનં મારયિષ્યતિ નિશ્ચિતમ્ । અતોઽર્થગુપ્તયે ગૂઢં અસ્માભિઃ કિં ન હન્યતે

'રાજા ધન લઈ પછી તેને ચોક્કસ મારી નાખશે; એટલે આપણા હિત માટે, આપણે જ છુપાઈને તેને કેમ ન મારી નાખીએ?'

નિહત્યૈનં ગૃહીત્વાર્થં યાસ્યામો યત્ર કુત્રચિત્ । ઇતિ તા નિશ્ચયં કૃત્વા સુપ્તં સમ્બદ્ધ્ય રશ્મિભિઃ

આ રીતે નક્કી કરીને, એ સ્ત્રીઓએ તેને ઊંઘતો જ રશ્મિથી બાંધ્યો, મારી નાખ્યો, ધન લઈ ક્યાંક નીકળી ગઈ.

પાશં કણ્ઠે નિધાયાસ્ય તન્મૃત્યું ઉપચક્રમુઃ । ત્વરિતં ન મમારાસૌ ચિન્તાયુક્તાઃ તદાભવન્

તેણે ગળામાં ફાંસો નાખી, તેનું મૃત્યુ લાવવાનું શરૂ કર્યું; પણ ઝડપથી પ્રયત્ન કર્યા છતાં, તે મર્યો નહીં અને એ સ્ત્રીઓ ચિંતિત થઈ ગઈ.

તપ્તાંગારસમૂહાંશ્ચ તન્મુખે હિ વિચિક્ષિપુઃ । અગ્નિજ્વાલાતિદુઃખેન વ્યાકુલો નિધનં ગતઃ

એણે તેના મોઢામાં સળગતા અંગારાં નાખ્યા; અગ્નિની અસહ્ય પીડાથી તડપીને, ધુંધુકારીનું મૃત્યુ થયું.

તં દેહં મુમુચુર્ગર્તે પ્રાયઃ સાહસિકાઃ સ્ત્રિયઃ । ન જ્ઞાતં તદ્‌રહસ્યં તુ કેનાપીદં તથૈવ ચ

એ બેફિકર સ્ત્રીઓએ તેનું શરીર ખાડામાં ફેંકી દીધું; એ વાતનું રહસ્ય કોઈને પણ ખબર પડ્યું નહીં.

લોકૈઃ પૃષ્ટ્વા વદન્તિ સ્મ દૂરં યાતઃ પ્રિયો હિ નઃ । આગમિષ્યતિ વર્ષેઽસ્મિન્ વિત્તલોભવિકર્ષિતઃ

લોકોએ પૂછ્યું ત્યારે એ સ્ત્રીઓ કહેતી, 'એ તો આપણો પ્રિય છે, દૂર ક્યાંક ગયો છે; આ વર્ષે ધનની લાલચમાં ખેંચાઈને પાછો આવશે.'

સ્ત્રીણાં નૈવ તુ વિશ્વાસં દુષ્ટાનાં કારયેત્ બુધઃ । વિશ્વાસે યઃ સ્થિતો મૂઢઃ સ દુઃખૈઃ પરિભૂયતે

જાણકાર માણસે કદી પણ દુષ્ટ સ્ત્રીઓ પર વિશ્વાસ કરવો નહીં; જે મૂર્ખ એ પર આધાર રાખે છે, એ દુઃખથી ઘેરાઈ જાય છે.

સુધામયં વચો યાસાં કામિનાં રસવર્ધનમ્ । હૃદયં ક્ષુરધારાભં પ્રિયઃ કો નામ યોષિતામ્

કામવાસનાથી ભરેલી સ્ત્રીઓના મીઠા બોલ તો અમૃત જેવાં લાગે છે અને આનંદ વધારતા હોય છે; પણ તેમનું હૃદય તો વાળી ધાર જેવી તીખું હોય છે—એમના માટે સાચો પ્રિય કોણ છે?

સંહૃત્ય વિત્તં તા યાતાઃ કુલટા બહુભર્તૃકાઃ । ધુમ્ધુકારી બભૂવાથ મહાન્ પ્રેતઃ કુકર્મતઃ

એ બહુ પતિ ધરાવતી વેશ્યાઓએ એનું બધું ધન લઈ લીધું અને ચાલતી બની; પછી ધુંધુકારી પોતાના કુકર્મના કારણે મોટો ભૂત બની ગયો.

વાત્યારૂપધરો નિત્યં ધાવન્ દશદિશોન્તરમ્ । શીતાતપ પરિક્લિષ્ટો નિરાહારઃ પિપાસિતઃ

એ વાવાઝોડાની જેમ રૂપ ધારણ કરીને, દસેય દિશામાં સતત દોડતો રહ્યો; ઠંડી અને ગરમીથી પીડાતો, ભુખ્યો અને તરસ્યો રહ્યો.

ન લેભે શરણં ક્વાપિ હા દૈવેતિ મુહુર્વદન્ । કિયત્કાલેન ગોકર્ણો મૃતં લોકાદબુધ્યત

એને ક્યાંયે આશરો મળ્યો નહીં, વારંવાર 'હાય નસીબ!' કહીને રડતો રહ્યો; થોડા સમય પછી ગોકર્ણે એની મૃત્યુની ખબર સાંભળી.

અનાથં તં વિદિત્વૈવ ગયાશ્રાદ્ધં અચીકરત્ । યસ્મિન્ તીર્થે તુ સંયાતિ તત્ર શ્રાદ્ધં અવર્તયત્

એને અનાથ જાણીને ગોકર્ણે ગયામાં શ્રાદ્ધ કર્યું; પછી જ્યાં જ્યાં તીર્થમાં ગયો, ત્યાં ત્યાં શ્રાદ્ધ વિધિ કરી.

એવં ભ્રમન્ સ ગોકર્ણઃ સ્વપુરં સમુપેયિવાન્ । રાત્રૌ ગૃહાંગણે સ્વપ્તું આગતોઽલક્ષિતઃ પરૈઃ

આ રીતે ફરતો ફરતો ગોકર્ણ પોતાનાં શહેરમાં પાછો આવ્યો; રાત્રે, ઘરના આંગણે, બીજાને ખબર પડે નહીં એમ સુવા આવ્યો.

તત્ર સુપ્તં સ વિજ્ઞાય ધુન્ધુકારી સ્વબાન્ધવમ્ । નિશીથે દર્શયામાસ મહારૌદ્રતરં વપુઃ

ત્યાં, ગોકર્ણને ઊંઘતો જોઈને, ધુંધુકારી એના સગા રૂપે મધ્યરાત્રે પોતાનું અત્યંત ભયાનક રૂપ બતાવ્યું.

સકૃન્મેષઃ સકૃદ્ધસ્તી સકૃચ્ચ મહિષોઽભવત્ । સકૃદિન્દ્ર સકૃચ્ચાગ્નિઃ પુનશ્ચ પુરુષોઽભવત્

ક્યારેક એ મેષ, ક્યારેક હાથી, ક્યારેક મહિષ, ક્યારેક ઇન્દ્ર, ક્યારેક અગ્નિ અને ફરી માણસ બનતો હતો—દરેક રૂપ માત્ર એકવાર જ ધારણ કરતો.