શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મન્દાઃ સુમન્દમતયો મન્દભાગ્યા હિ ઉપદ્રુતાઃ । પાખણ્ડનિરતાઃ સંતો વિરક્તાઃ સપરિગ્રહાઃ

લોકો મૂર્ખ, નબળી બુદ્ધિવાળા, દુર્ભાગી અને પીડિત છે. સારા લોકો બહુ ઓછા છે; પાખંડમાં મગ્ન છે અને સંન્યાસીઓ પણ ઘર ધરાવે છે.

તરુણીપ્રભુતા ગેહે શ્યાલકો બુદ્ધિદાયકઃ । કન્યાવિક્રયિણો લોભાદ્ દંપતીનાં ચ કલ્કનમ્

યુવતીઓ ઘરમાં રાજ કરે છે, ભાઈ-બેનો સલાહ આપે છે, લોભથી દીકરીઓ વેચાય છે અને પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા થાય છે.

આશ્રમા યવનૈ રુદ્ધાઃ તીર્થાનિ સરિતસ્તથા । દેવતાયતનાન્યત્ર દુષ્ટૈઃ નષ્ટાનિ ભૂરિશઃ

આશ્રમો વિદેશીઓથી રોકાયા છે, તીર્થો અને નદીઓ પણ એમ જ. ઘણા દેવમંદિરો દુષ્ટો દ્વારા નાશ પામ્યા છે.

ન યોગી નૈવ સિદ્ધો વા ન જ્ઞાની સત્ક્રિયો નરઃ । કલિદાવાનલેનાદ્ય સાધનં ભસ્મતાં ગતમ્

હવે તો કોઈ યોગી, સિદ્ધ, જ્ઞાની કે સદ્ગુણવાળો માણસ નથી; કળિયુગની આગમાં બધું સાધન ભસ્મ થઈ ગયું છે.

અટ્ટશૂલા જનપદાઃ શિવશૂલા દ્વિજાતયઃ । કામિન્યઃ કેશશૂલિન્યઃ સંભવન્તિ કલૌ ઇહ

ગામડાંમાં લૂંટારાંનો ઉપદ્રવ છે, દ્વિજ જાતિઓ પર શિવજીનું શૂલ આવ્યું છે અને સ્ત્રીઓ પણ કેશ વિખેરવીને કામુક બની ગઈ છે.

એવં પશ્યન્ કલેર્દોષાન્ પર્યટન્ અવનીં અહમ્ । યામુનં તટમાપન્નો યત્ર લીલા હરેરભૂત્

કળીયુગના દુષ્પ્રભાવ જોઈને, હું આખી ધરતી પર ફરતો રહ્યો; પછી હું યમુનાના કાંઠે પહોંચ્યો, જ્યાં ભગવાનની રમણીઓ ઘટી હતી.

તત્રાશ્ચર્યં મયા દૃષ્ટં શ્રૂયતાં તન્મુનીશ્વરાઃ । એકા તુ તરુણી તત્ર નિષણ્ણા ખિન્નમાનસા

ત્યાં મેં એક અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું—હે મહાન ઋષિઓ, સાંભળો: ત્યાં એક યુવાન સ્ત્રી બેઠી હતી, જેનું મન થાકેલું અને દુઃખી હતું.

વૃદ્ધૌ દ્વૌ પતિતૌ પાર્શ્વે નિઃશ્વસન્તૌ અચેતનૌ । શુશ્રૂષન્તી પ્રબોધન્તી રુદતી ચ તયોઃ પુરઃ

એના બાજુએ બે વૃદ્ધ પુરુષો પડેલા હતા, ધીમે ધીમે શ્વાસ લેતા અને બેભાન હતા; એ સ્ત્રી એમની સેવા કરતી, જગાડવાનો પ્રયાસ કરતી અને એમની સામે રડતી હતી.

દશદિક્ષુ નિરીક્ષન્તી રક્ષિતારં નિજં વપુઃ । વીજ્યમાના શતસ્ત્રીભિઃ બોધ્યમાના મુહુર્મુહુઃ

એ સ્ત્રી દસ દિશામાં પોતાના રક્ષકને શોધતી હતી; એની આસપાસ સૈંકડો સ્ત્રીઓ પંખો કરી રહી હતી અને વારંવાર એને ઉઠાડવાનો પ્રયાસ કરતી હતી.

દૃષ્ટ્વા દુરાદ્ ગતઃ સોઽહં કૌતુકેન તદન્તિકમ્ । માં દૃષ્ટ્વા ચોત્થિતા બાલા વિહ્વલા ચાબ્રવીદ્ વચઃ

હું આ દૃશ્ય દૂરથી જોઈને જિજ્ઞાસાથી નજીક ગયો; મને જોઈને એ યુવતી ઊભી રહી, ગભરાઈ ગઈ અને બોલી.

બાલોવાચ - ભો ભોઃ સાધો ક્ષણં તિષ્ઠ મચ્ચિન્તામપિ નાશય । દર્શનં તવ લોકસ્ય સર્વથાઘહરં પરમ્

યુવતીએ કહ્યું: હે મહાત્મા, થોડી વાર ઊભા રહો અને મારી ચિંતા દૂર કરો; તમારો દર્શન તો આખા જગતના પાપો નાશ કરી નાખે છે.

બહુધા તવ વાક્યેન દુઃખશાન્તિર્ભવિષ્યતિ । યદા ભાગ્યં ભવેદ્ ભૂરિ ભવતો દર્શનં તદા

તમારા અનેક વચનો દ્વારા દુઃખમાંથી મુક્તિ મળશે; જ્યારે મોટું પુણ્ય જાગે ત્યારે જ તમારું દર્શન મળે છે.

નારદ ઉવાચ - કાસિ ત્વં કૌ ઇમૌ ચેમા નાર્યઃ કાઃ પદ્મલોચનાઃ । વદ દેવિ સવિસ્તારં સ્વસ્ય દુઃખસ્ય કારણમ્

નારદે પૂછ્યું: તું કોણ છે? આ બે કોણ છે? અને આ કમળની આંખવાળી સ્ત્રીઓ કોણ છે? હે દેવી, તું તારા દુઃખનું કારણ વિગતે કહો.

બાલોવાચ - અહં ભક્તિરિતિ ખ્યાતા ઇમૌ મે તનયૌ મતૌ । જ્ઞાનવૈરાગ્ય નામાનૌ કાલયોગેન જર્જરૌ

યુવતીએ કહ્યું: હું ભક્તિ તરીકે જાણીતી છું; આ બે મારા પુત્રો છે—જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય નામે, હવે સમયના પ્રભાવે વૃદ્ધ થઈ ગયા છે.

ગઙ્‌ગાદ્યા સ્મરિતશ્ચેમા મત્સેવાર્થં સમાગતાઃ । તથાપિ ન ચ મે શ્રેયઃ સેવિતાયાઃ સુરૈરપિ

ગંગાદિ સ્ત્રીઓ મને યાદ કરીને મારી સેવા માટે અહીં આવી છે; છતાં દેવતાઓએ પણ મારી સેવા કરી, તો પણ મને સાચો કલ્યાણ મળ્યો નથી.

ઇદાનીં શ્રુણુ મદ્વાર્તાં સચિત્તસ્ત્વં તપોધન । વાર્તા મે વિતતાપ્યસ્તિ તાં શ્રુત્વા સુખમાવહ

હવે, હે તપસ્વી, ધ્યાનથી મારી વાત સાંભળ; મારી વાત સૌને જાણીતી છે, પણ એને સાંભળવાથી તને આનંદ મળશે.

ઉત્પન્ના દ્રવિડે સાહં વૃદ્ધિં કર્નાટકે ગતા । ક્વચિત્ ક્વચિત્ મહારાષ્ટ્રે ગુર્જરે જીર્ણતાં ગતા

હું દ્રાવિડમાં જન્મી, કર્ણાટકમાં મોટી થઈ; મહારાષ્ટ્ર અને ગુર્જર પ્રદેશમાં ક્યાંક ક્યાંક વૃદ્ધાવસ્થા પામી.

તત્ર ઘોર કલેર્યોગાત્ પાખણ્ડૈઃ ખણ્ડિતાઙ્ગકા । દુર્બલાહં ચિરં યાતા પુત્રાભ્યાં સહ મન્દતામ્

ત્યાં કળીયુગના ભયાનક પ્રભાવે, પાખંડી લોકોએ મને હાનિ પહોંચાડી; હું અને મારા પુત્રો લાંબા સમય સુધી નબળા રહી ગયા.

વૃન્દાવનં પુનઃ પ્રાપ્ય નવીનેવ સુરૂપિણી । જાતાહં ઉવતી સમ્યક્ શ્રેષ્ઠરૂપા તુ સાંપ્રતમ્

પછી જ્યારે હું ફરી વ્રજમાં આવી, ત્યારે હું નવયુવાન અને સુંદર બની, અને હવે શ્રેષ્ઠ રૂપ ધરાવું છું.

ઇમૌ તુ શયિતૌ અત્ર સુતૌ મે ક્લિશ્યતઃ શ્રમાત્ । ઇદં સ્થાનં પરિત્યજ્ય વિદેશં ગમ્યતે મયા

પણ અહીં મારા બે પુત્રો થાકથી ક્લાંત થઈને પડ્યા છે; તેથી હું આ સ્થળ છોડીને બીજા દેશમાં જવાનું વિચારી રહી છું.

જરઠત્વં સમાયાતૌ તેન દુઃખેન દુઃખિતા । સાહં તુ તરુણી કસ્માત્ સુતૌ વૃદ્ધૌ ઇમૌ કુતઃ

મારા પુત્રો વૃદ્ધ થઈ ગયા છે, એ દુઃખથી હું દુઃખી છું; હું તો યુવાન છું, તો મારા પુત્રો કેમ વૃદ્ધ થયા?

ત્રયાણાં સહચારિત્વાત્ વૈપરીત્યં કુતઃ સ્થિતમ્ । ઘટતે જરઠા માતા તરુણૌ તનયૌ ઇતિ

અમે ત્રણેય સાથે રહીને પણ આવું વિપરીત કેમ થયું? સામાન્ય રીતે તો માતા વૃદ્ધ થાય અને પુત્રો યુવાન રહે.

અતઃ શોચામિ ચાત્માનં વિસ્મયાવિષ્ટમાનસા । વદ યોગનિધે ધીમન્ કારણં ચાત્ર કિં ભવેત્

આથી હું મારા પર દુઃખી છું અને આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ છું; હે યોગના ખજાના, હે બુદ્ધિશાળી, અહીંનું કારણ શું હોઈ શકે તે કહો.

નારદ ઉવાચ - જ્ઞાનેનાત્મનિ પશ્યામિ સર્વં એતત્ તવાનઘે । ન વિષાદઃ ત્વયા કાર્યો હરિઃ શં તે કરિષ્યતિ

નારદએ કહ્યું: હે પાપરહિત, જ્ઞાન દ્વારા હું આ બધું પોતાના અંતરમાં સ્પષ્ટ જોઈ શકું છું. તું ચિંતિત ન થા, કારણ કે હરિ તારા માટે શુભતા લાવશે.

સૂત ઉવાચ - ક્ષણમાત્રેણ તજ્જ્ઞાત્વા વાક્યં ઊચે મુનીશ્વરઃ

સૂતએ કહ્યું: એ મહાન ઋષિએ એ વાત તરત જ સમજીને બોલવાનું શરૂ કર્યું.

નારદ ઉવાચ - શ્રુણુષ્વવહિતા બાલે યોગોઽયં દારુણા કલિઃ । તેન લુપ્તઃ સદાચારો યોગમાર્ગઃ તપાંસિ ચ

નારદએ કહ્યું: બાલિકા, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ. આ યોગ અને કઠિન કળિયુગને કારણે સારા આચરણ, યોગનો માર્ગ અને તપસ્યા બધું જ લુપ્ત થઈ ગયું છે.

જના અઘાસુરાયન્તે શાઠ્યદુષ્કર્મકારિણઃ । ઇહ સન્તો વિષીદન્તિ પ્રહૃષ્યન્તિ હિ અસાધવઃ । ધત્તે ધૈર્યં તુ યો ધીમાન્ સ ધીરઃ પણ્ડિતોઽથવા

લોકો હવે અગાસુર જેવા બની ગયા છે, ફરે છે અને દૂષ્કર્મ કરે છે; અહીં સારા લોકો દુઃખી છે અને દુર્જનો ખુશ છે. પણ જે બુદ્ધિશાળી ધીરજ રાખે છે, એ સાચો ધીર અને પંડિત કહેવાય.

અસ્પૃશ્યાન્ અવલોક્યેયં શેષભારકરી ધરા । વર્ષે વર્ષે ક્રમાત્ જાતા મંગલં નાપિ દૃશ્યતે

આ અસ્પૃશ્યોને જોઈને, આ ધરતી હવે ભારવાહક બની ગઈ છે; વર્ષે વર્ષે ધીરે ધીરે ક્યાંય શુભતા દેખાતી નથી.

ન ત્વામપિ સુતૈઃ સાકં કોઽપિ પશ્યતિ સાંપ્રતમ્ । ઉપેક્ષિતાનુરાગાન્ધૈઃ જર્જરત્વેન સંસ્થિતા

હવે તો તને અને તારા પુત્રોને પણ કોઈ નથી જોતું, કારણ કે લોકો મોહમાં અંધ બનીને તને અવગણ્યા છે અને તું વૃદ્ધાવસ્થામાં પડી ગઈ છે.