શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ભગવાન્પુનરાવ્રજ્ય પુરીં યવનવેષ્ટિતામ્। હત્વા મ્લેચ્છબલં નિન્યે તદીયં દ્વારકાં ધનમ્

ભગવાન ફરીથી યવનોથી ઘેરાયેલી નગરીમાં ગયા, મ્લેચ્છોની સેના નાશ કરી અને તેમનું ધન દ્વારકામાં લઈ ગયા.

નીયમાને ધને ગોભિર્નૃભિશ્ચાચ્યુતચોદિતૈઃ। આજગામ જરાસન્ધસ્ત્રયોવિંશત્યનીકપઃ

જ્યારે ધન, ગાયો અને માણસો અચ્યૂતના આદેશે લઈ જવામાં આવતું હતું, ત્યારે જરાસંધ, જેની પાસે ત્રીસ સેના હતી, ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

વિલોક્ય વેગરભસં રિપુસૈન્યસ્ય માધવૌ। મનુષ્યચેષ્ટામાપન્નૌ રાજન્દુદ્રુવતુર્દ્રુતમ્

શત્રુની સેના ઝડપથી આગળ આવી રહી છે તે જોઈને, બંને માધવોએ માનવીઓ જેવી રીત અપનાવી અને રાજા, ઝડપથી ભાગી ગયા.

વિહાય વિત્તં પ્રચુરમભીતૌ ભીરુભીતવત્। પદ્ભ્યાં પલાશાભ્યાં ચેલતુર્બહુયોજનમ્

ઘણું ધન છોડી, ભયરહિત હોવા છતાં ભયભીતની જેમ, કમળ જેવા પગથી ઘણા યોજન દૂર ચાલ્યા.

પલાયમાનૌ તૌ દૃષ્ટ્વા માગધઃ પ્રહસન્બલી। અન્વધાવદ્રથાનીકૈરીશયોરપ્રમાણવિત્

બન્ને ભાગતા જોઈને, મગધના શક્તિશાળી રાજાએ હસી, પોતાના રથ અને સેના સાથે તેમનો પીછો કર્યો, પણ તેમનું સાચું શક્તિ જાણતો નહોતો.

પ્રદ્રુત્ય દૂરં સંશ્રાન્તૌ તુઙ્ગમારુહતાં ગિરિમ્। પ્રવર્ષણાખ્યં ભગવાન્નિત્યદા યત્ર વર્ષતિ

લાંબું દોડ્યા પછી થાકી ગયા, તો તેઓ પ્રવરષણ નામના ઊંચા પર્વત પર ચડી ગયા, જ્યાં હંમેશાં વરસાદ પડે છે.

ગિરૌ નિલીનાવાજ્ઞાય નાધિગમ્ય પદં નૃપ। દદાહ ગિરિમેધોભિઃ સમન્તાદગ્નિમુત્સૃજન્

પર્વત પર તેમનાં પગલાં ના મળતાં, રાજાએ માન્યું કે તેઓ છુપાયા છે, એટલે ચારેય બાજુથી પર્વતને અગ્નિથી દહન કર્યો.

તત ઉત્પત્ય તરસા દહ્યમાનતટાદુભૌ। દશૈકયોજનાત્તુઙ્ગાન્નિપેતતુરધો ભુવિ

પછી, બન્ને ઝડપથી બળતા પર્વતના ઢોળાણ પરથી દસ યોજન ઊંચા પર્વત પરથી નીચે જમીન પર કૂદી પડ્યા.

અલક્ષ્યમાણૌ રિપુણા સાનુગેન યદૂત્તમૌ। સ્વપુરં પુનરાયાતૌ સમુદ્ર પરિખાં નૃપ

શત્રુ અને તેની સેના તેમને જોઈ શક્યા નહીં, અને યદુવંશના શ્રેષ્ઠ બન્ને ફરીથી સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પોતાની નગરીમાં પાછા આવ્યા.

સોઽપિ દગ્ધાવિતિ મૃષા મન્વાનો બલકેશવૌ। બલમાકૃષ્ય સુમહન્મગધાન્માગધો યયૌ

મગધના રાજાએ ખોટું માન્યું કે બલરામ અને કેશવ બળી ગયા છે, તેથી પોતાની મોટી સેના પાછી ખેંચી અને મગધમાં પાછો ગયો.

આનર્તાધિપતિઃ શ્રીમાન્રૈવતો રૈવતીં સુતામ્। બ્રહ્મણા ચોદિતઃ પ્રાદાદ્બલાયેતિ પુરોદિતમ્

આનર્તના મહારાજ રૈવત, બ્રહ્માના સંકેતે, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવજીને આપી દીધી, જેમ અગાઉ નક્કી થયું હતું.

ભગવાનપિ ગોવિન્દ ઉપયેમે કુરૂદ્વહ। વૈદર્ભીં ભીષ્મકસુતાં શ્રિયો માત્રાં સ્વયંવરે

ભગવાન ગોવિંદે પણ, ભીષ્મકની પુત્રી અને શ્રીની માતા વૈદર્ભીને, સ્વયંવર સમયે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, વિવાહ કરી.

પ્રમથ્ય તરસા રાજ્ઞઃ શાલ્વાદીંશ્ચૈદ્યપક્ષગાન્। પશ્યતાં સર્વલોકાનાં તાર્ક્ષ્યપુત્રઃ સુધામિવ

શાલ્વ અને ચેદિ પક્ષના રાજાઓને બળપૂર્વક હરાવી, સર્વ લોકોની સામે, ગરુડ જેમ અમૃત લઈ જાય તેમ, કૃષ્ણે રુક્મિણીને લઈ ગયા.

શ્રીરાજોવાચ। ભગવાન્ભીષ્મકસુતાં રુક્મિણીં રુચિરાનનામ્। રાક્ષસેન વિધાનેન ઉપયેમ ઇતિ શ્રુતમ્

રાજાએ પૂછ્યું: ભગવાને ભીષ્મકની સુંદર મુખવાળી પુત્રી રુક્મિણીને રાક્ષસ વિધિથી વિવાહ કરી, એવું સાંભળ્યું છે.

ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ। યથા માગધશાલ્વાદીન્જિત્વા કન્યામુપાહરત્

પ્રભુ, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે અનંત તેજવાળા કૃષ્ણે કેવી રીતે માગધ, શાલ્વ અને બીજા રાજાઓને જીત્યા પછી કન્યાને પોતાની પત્ની તરીકે લાવી.

બ્રહ્મન્કૃષ્ણકથાઃ પુણ્યા માધ્વીર્લોકમલાપહાઃ। કો નુ તૃપ્યેત શૃણ્વાનઃ શ્રુતજ્ઞો નિત્યનૂતનાઃ

બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણની પવિત્ર અને મધુર કથાઓ, જે જગતના પાપો દૂર કરે છે અને વારંવાર સાંભળવા છતાં નવી જ લાગે છે, એવી વાતો સાંભળીને કોણ તૃપ્ત થાય?

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ। રાજાસીદ્ભીષ્મકો નામ વિદર્ભાધિપતિર્મહાન્। તસ્ય પઞ્ચાભવન્પુત્રાઃ કન્યૈકા ચ વરાનના

શ્રી બાદરાયણીએ કહ્યું: વિદર્ભના મહાન રાજા ભીષ્મક નામના હતા. તેમને પાંચ પુત્રો અને એક અતિ સુંદર કન્યા હતી.

રુક્મ્યગ્રજો રુક્મરથો રુક્મબાહુરનન્તરઃ। રુક્મકેશો રુક્મમાલી રુક્મિણ્યેષા સ્વસા સતી

મોટા પુત્રનું નામ રુક્મી, પછી રુક્મરથ, પછી રુક્મબાહુ, રુક્મકેશ અને રુક્મમાલી. તેમની ધર્મપરાયણ બહેનનું નામ રુક્મિણી હતું.

સોપશ્રુત્ય મુકુન્દસ્ય રૂપવીર્યગુણશ્રિયઃ। ગૃહાગતૈર્ગીયમાનાસ્તં મેને સદૃશં પતિમ્

જ્યારે રુક્મિણીએ પોતાના ઘરે આવેલા લોકો પાસેથી મુકુંદના રૂપ, પરાક્રમ, ગુણ અને યશની વાતો સાંભળી, ત્યારે તેણે તેમને પોતાને યોગ્ય પતિ માન્યા.

તાં બુદ્ધિલક્ષણૌદાર્ય રૂપશીલગુણાશ્રયામ્। કૃષ્ણશ્ચ સદૃશીં ભાર્યાં સમુદ્વોઢું મનો દધે

કૃષ્ણે પણ રુક્મિણીની બુદ્ધિ, ઉદારતા, રૂપ અને ગુણો જોઈને મનમાં વિચાર્યું કે એ મારી યોગ્ય પત્ની બને.

બન્ધૂનામિચ્છતાં દાતું કૃષ્ણાય ભગિનીં નૃપ। તતો નિવાર્ય કૃષ્ણદ્વિડ્રુક્મી ચૈદ્યમમન્યત

જ્યારે રુક્મિણીના સગાઓએ તેને કૃષ્ણને આપવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે કૃષ્ણના દુશ્મન એવા તેના ભાઈ રુક્મીએ એમાં અવરોધ કર્યો અને શિશુપાલને પસંદ કર્યો.

તદવેત્યાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી દુર્મના ભૃશમ્। વિચિન્ત્યાપ્તં દ્વિજં કઞ્ચિત્કૃષ્ણાય પ્રાહિણોદ્દ્રુતમ્

આ વાત જાણીને, કાળી આંખોવાળી વિદર્ભકન્યા રુક્મિણી ખૂબ જ દુઃખી થઈ અને વિચાર કરીને એક વિશ્વાસુ બ્રાહ્મણને જલદી કૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો.

દ્વારકાં સ સમભ્યેત્ય પ્રતીહારૈઃ પ્રવેશિતઃ। અપશ્યદાદ્યં પુરુષમાસીનં કાઞ્ચનાસને

બ્રાહ્મણ દ્વારકા પહોંચ્યા અને દ્વારપાળોએ તેમને અંદર લઈ ગયા. ત્યાં તેણે સુવર્ણ સિંહાસન પર બેઠેલા પરમ પુરુષને જોયા.

દૃષ્ટ્વા બ્રહ્મણ્યદેવસ્તમવરુહ્ય નિજાસનાત્। ઉપવેશ્યાર્હયાં ચક્રે યથાત્માનં દિવૌકસઃ

બ્રાહ્મણને આવતાં જ, ભક્તવત્સલ ભગવાન પોતાના આસન પરથી ઊભા થયા, તેમને બેસાડ્યા અને દેવતાઓ પોતાને જેમ સન્માન આપે તેમ સન્માન આપ્યું.

તં ભુક્તવન્તં વિશ્રાન્તમુપગમ્ય સતાં ગતિઃ। પાણિનાભિમૃશન્પાદાવવ્યગ્રસ્તમપૃચ્છત

જ્યારે બ્રાહ્મણે ભોજન કરી આરામ કર્યો, ત્યારે સત્પુરુષોના આશ્રયદાતા કૃષ્ણ પાસે આવ્યા, તેમના પગ સ્પર્શ્યા અને સ્નેહપૂર્વક પૂછ્યું.

કચ્ચિદ્દ્વિજવરશ્રેષ્ઠ ધર્મસ્તે વૃદ્ધસમ્મતઃ। વર્તતે નાતિકૃચ્છ્રેણ સન્તુષ્ટમનસઃ સદા

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, વડીલોએ માન્ય એવા તમારો ધર્મ સુખથી ચાલે છે ને? તમારું મન હંમેશાં સંતોષમાં રહે છે ને?

સન્તુષ્ટો યર્હિ વર્તેત બ્રાહ્મણો યેન કેનચિત્। અહીયમાનઃ સ્વદ્ધર્માત્સ હ્યસ્યાખિલકામધુક્

જે બ્રાહ્મણ જે મળે તેમાં સંતોષ રાખે છે અને પોતાના ધર્મમાં અડગ રહે છે, એ બધાં ઈચ્છાઓ પૂરી કરનાર બને છે.

અસન્તુષ્ટોઽસકૃલ્લોકાનાપ્નોત્યપિ સુરેશ્વરઃ। અકિઞ્ચનોઽપિ સન્તુષ્ટઃ શેતે સર્વાઙ્ગવિજ્વરઃ

જે સંતોષી નથી, એ ઈન્દ્ર જેવા દેવતા પણ વારંવાર જન્મમરણમાં ભટકે છે; પણ જે પાસે કંઈ નથી છતાં સંતોષી છે, એ નિરોગી થઈને સુવે છે.

વિપ્રાન્સ્વલાભસન્તુષ્ટાન્સાધૂન્ભૂતસુહૃત્તમાન્। નિરહઙ્કારિણઃ શાન્તાન્નમસ્યે શિરસા સકૃત્

જે બ્રાહ્મણો પોતાના ભાગ્યમાં જે મળે તેમાં સંતોષ રાખે છે, સારા છે, બધા જીવોના સારા મિત્ર છે, અહંકારરહિત અને શાંત છે, તેમને હું એકવાર માથું ઝૂકી પ્રણામ કરું છું.