શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વિચરસ્વ મહીં કામં મય્યાવેશિતમાનસઃ। અસ્ત્વેવં નિત્યદા તુભ્યં ભક્તિર્મય્યનપાયિની

તારું મન મારી ભક્તિમાં લીન રાખીને, તું ઈચ્છા મુજબ ધરતી પર ફર; અને તને હંમેશા મારી અવિચલ ભક્તિ મળે એવી મારી કૃપા રહે.

ક્ષાત્રધર્મસ્થિતો જન્તૂન્ન્યવધીર્મૃગયાદિભિઃ। સમાહિતસ્તત્તપસા જહ્યઘં મદુપાશ્રિતઃ

તમે ક્ષત્રિય ધર્મમાં રહી, શિકાર વગેરે દ્વારા જીવોને માર્યા છે; પણ હવે આ તપસ્યામાં મન એકાગ્ર રાખીને અને મારું શરણ લીધા પછી, પાપનો ત્યાગ કરો.

જન્મન્યનન્તરે રાજન્સર્વભૂતસુહૃત્તમઃ। ભૂત્વા દ્વિજવરસ્ત્વં વૈ મામુપૈષ્યસિ કેવલમ્

હે રાજા, આગામી જન્મમાં તું સર્વ જીવનો સારો મિત્ર અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ બનશે, અને અંતે માત્ર મને જ પ્રાપ્ત કરેશે.

અથ દ્વિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ 10.52 શ્રીશુક ઉવાચ। ઇત્થં સોઽનુગ્રહીતોઽઙ્ગ કૃષ્ણેનેક્ષ્વાકુ નન્દનઃ। તં પરિક્રમ્ય સન્નમ્ય નિશ્ચક્રામ ગુહામુખાત્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: હે પ્રિય, કૃષ્ણના કૃપાથી ઇક્ષ્વાકુવંશી રાજા આનંદિત થયો, કૃષ્ણની પરિક્રમા કરી, નમસ્કાર કરીને ગુફાના દ્વારેથી બહાર નીકળી ગયો.

સંવીક્ષ્ય ક્ષુલ્લકાન્મર્ત્યાન્પશૂન્વીરુદ્વનસ્પતીન્। મત્વા કલિયુગં પ્રાપ્તં જગામ દિશમુત્તરામ્

તેને નાના માણસો, પશુઓ, વનસ્પતિઓ અને વૃક્ષો જોઈને સમજાયું કે કળિયુગ આવી ગયો છે, એટલે તે ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યો ગયો.

તપઃશ્રદ્ધાયુતો ધીરો નિઃસઙ્ગો મુક્તસંશયઃ। સમાધાય મનઃ કૃષ્ણે પ્રાવિશદ્ગન્ધમાદનમ્

તે તપ અને શ્રદ્ધાથી ભરપૂર, નિડર અને નિઃસંશય બની, કૃષ્ણમાં મન એકાગ્ર કરીને ગંધમાદન પર્વતમાં પ્રવેશ્યો.

બદર્યાશ્રમમાસાદ્ય નરનારાયણાલયમ્। સર્વદ્વન્દ્વસહઃ શાન્તસ્તપસારાધયદ્ધરિમ્

બદરી આશ્રમ, જ્યાં નર અને નારાયણ નિવાસ કરે છે, ત્યાં પહોંચી, તે સર્વ દુઃખ-સુખ સહન કરી, શાંત મનથી તપ દ્વારા હરિની ઉપાસના કરવા લાગ્યો.

ભગવાન્પુનરાવ્રજ્ય પુરીં યવનવેષ્ટિતામ્। હત્વા મ્લેચ્છબલં નિન્યે તદીયં દ્વારકાં ધનમ્

ભગવાન ફરીથી યવનોથી ઘેરાયેલી નગરીમાં ગયા, મ્લેચ્છોની સેના નાશ કરી અને તેમનું ધન દ્વારકામાં લઈ ગયા.

નીયમાને ધને ગોભિર્નૃભિશ્ચાચ્યુતચોદિતૈઃ। આજગામ જરાસન્ધસ્ત્રયોવિંશત્યનીકપઃ

જ્યારે ધન, ગાયો અને માણસો અચ્યૂતના આદેશે લઈ જવામાં આવતું હતું, ત્યારે જરાસંધ, જેની પાસે ત્રીસ સેના હતી, ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

વિલોક્ય વેગરભસં રિપુસૈન્યસ્ય માધવૌ। મનુષ્યચેષ્ટામાપન્નૌ રાજન્દુદ્રુવતુર્દ્રુતમ્

શત્રુની સેના ઝડપથી આગળ આવી રહી છે તે જોઈને, બંને માધવોએ માનવીઓ જેવી રીત અપનાવી અને રાજા, ઝડપથી ભાગી ગયા.

વિહાય વિત્તં પ્રચુરમભીતૌ ભીરુભીતવત્। પદ્ભ્યાં પલાશાભ્યાં ચેલતુર્બહુયોજનમ્

ઘણું ધન છોડી, ભયરહિત હોવા છતાં ભયભીતની જેમ, કમળ જેવા પગથી ઘણા યોજન દૂર ચાલ્યા.

પલાયમાનૌ તૌ દૃષ્ટ્વા માગધઃ પ્રહસન્બલી। અન્વધાવદ્રથાનીકૈરીશયોરપ્રમાણવિત્

બન્ને ભાગતા જોઈને, મગધના શક્તિશાળી રાજાએ હસી, પોતાના રથ અને સેના સાથે તેમનો પીછો કર્યો, પણ તેમનું સાચું શક્તિ જાણતો નહોતો.

પ્રદ્રુત્ય દૂરં સંશ્રાન્તૌ તુઙ્ગમારુહતાં ગિરિમ્। પ્રવર્ષણાખ્યં ભગવાન્નિત્યદા યત્ર વર્ષતિ

લાંબું દોડ્યા પછી થાકી ગયા, તો તેઓ પ્રવરષણ નામના ઊંચા પર્વત પર ચડી ગયા, જ્યાં હંમેશાં વરસાદ પડે છે.

ગિરૌ નિલીનાવાજ્ઞાય નાધિગમ્ય પદં નૃપ। દદાહ ગિરિમેધોભિઃ સમન્તાદગ્નિમુત્સૃજન્

પર્વત પર તેમનાં પગલાં ના મળતાં, રાજાએ માન્યું કે તેઓ છુપાયા છે, એટલે ચારેય બાજુથી પર્વતને અગ્નિથી દહન કર્યો.

તત ઉત્પત્ય તરસા દહ્યમાનતટાદુભૌ। દશૈકયોજનાત્તુઙ્ગાન્નિપેતતુરધો ભુવિ

પછી, બન્ને ઝડપથી બળતા પર્વતના ઢોળાણ પરથી દસ યોજન ઊંચા પર્વત પરથી નીચે જમીન પર કૂદી પડ્યા.

અલક્ષ્યમાણૌ રિપુણા સાનુગેન યદૂત્તમૌ। સ્વપુરં પુનરાયાતૌ સમુદ્ર પરિખાં નૃપ

શત્રુ અને તેની સેના તેમને જોઈ શક્યા નહીં, અને યદુવંશના શ્રેષ્ઠ બન્ને ફરીથી સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પોતાની નગરીમાં પાછા આવ્યા.

સોઽપિ દગ્ધાવિતિ મૃષા મન્વાનો બલકેશવૌ। બલમાકૃષ્ય સુમહન્મગધાન્માગધો યયૌ

મગધના રાજાએ ખોટું માન્યું કે બલરામ અને કેશવ બળી ગયા છે, તેથી પોતાની મોટી સેના પાછી ખેંચી અને મગધમાં પાછો ગયો.

આનર્તાધિપતિઃ શ્રીમાન્રૈવતો રૈવતીં સુતામ્। બ્રહ્મણા ચોદિતઃ પ્રાદાદ્બલાયેતિ પુરોદિતમ્

આનર્તના મહારાજ રૈવત, બ્રહ્માના સંકેતે, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવજીને આપી દીધી, જેમ અગાઉ નક્કી થયું હતું.

ભગવાનપિ ગોવિન્દ ઉપયેમે કુરૂદ્વહ। વૈદર્ભીં ભીષ્મકસુતાં શ્રિયો માત્રાં સ્વયંવરે

ભગવાન ગોવિંદે પણ, ભીષ્મકની પુત્રી અને શ્રીની માતા વૈદર્ભીને, સ્વયંવર સમયે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, વિવાહ કરી.

પ્રમથ્ય તરસા રાજ્ઞઃ શાલ્વાદીંશ્ચૈદ્યપક્ષગાન્। પશ્યતાં સર્વલોકાનાં તાર્ક્ષ્યપુત્રઃ સુધામિવ

શાલ્વ અને ચેદિ પક્ષના રાજાઓને બળપૂર્વક હરાવી, સર્વ લોકોની સામે, ગરુડ જેમ અમૃત લઈ જાય તેમ, કૃષ્ણે રુક્મિણીને લઈ ગયા.

શ્રીરાજોવાચ। ભગવાન્ભીષ્મકસુતાં રુક્મિણીં રુચિરાનનામ્। રાક્ષસેન વિધાનેન ઉપયેમ ઇતિ શ્રુતમ્

રાજાએ પૂછ્યું: ભગવાને ભીષ્મકની સુંદર મુખવાળી પુત્રી રુક્મિણીને રાક્ષસ વિધિથી વિવાહ કરી, એવું સાંભળ્યું છે.

ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ। યથા માગધશાલ્વાદીન્જિત્વા કન્યામુપાહરત્

પ્રભુ, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે અનંત તેજવાળા કૃષ્ણે કેવી રીતે માગધ, શાલ્વ અને બીજા રાજાઓને જીત્યા પછી કન્યાને પોતાની પત્ની તરીકે લાવી.

બ્રહ્મન્કૃષ્ણકથાઃ પુણ્યા માધ્વીર્લોકમલાપહાઃ। કો નુ તૃપ્યેત શૃણ્વાનઃ શ્રુતજ્ઞો નિત્યનૂતનાઃ

બ્રાહ્મણ, કૃષ્ણની પવિત્ર અને મધુર કથાઓ, જે જગતના પાપો દૂર કરે છે અને વારંવાર સાંભળવા છતાં નવી જ લાગે છે, એવી વાતો સાંભળીને કોણ તૃપ્ત થાય?

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ। રાજાસીદ્ભીષ્મકો નામ વિદર્ભાધિપતિર્મહાન્। તસ્ય પઞ્ચાભવન્પુત્રાઃ કન્યૈકા ચ વરાનના

શ્રી બાદરાયણીએ કહ્યું: વિદર્ભના મહાન રાજા ભીષ્મક નામના હતા. તેમને પાંચ પુત્રો અને એક અતિ સુંદર કન્યા હતી.

રુક્મ્યગ્રજો રુક્મરથો રુક્મબાહુરનન્તરઃ। રુક્મકેશો રુક્મમાલી રુક્મિણ્યેષા સ્વસા સતી

મોટા પુત્રનું નામ રુક્મી, પછી રુક્મરથ, પછી રુક્મબાહુ, રુક્મકેશ અને રુક્મમાલી. તેમની ધર્મપરાયણ બહેનનું નામ રુક્મિણી હતું.

સોપશ્રુત્ય મુકુન્દસ્ય રૂપવીર્યગુણશ્રિયઃ। ગૃહાગતૈર્ગીયમાનાસ્તં મેને સદૃશં પતિમ્

જ્યારે રુક્મિણીએ પોતાના ઘરે આવેલા લોકો પાસેથી મુકુંદના રૂપ, પરાક્રમ, ગુણ અને યશની વાતો સાંભળી, ત્યારે તેણે તેમને પોતાને યોગ્ય પતિ માન્યા.

તાં બુદ્ધિલક્ષણૌદાર્ય રૂપશીલગુણાશ્રયામ્। કૃષ્ણશ્ચ સદૃશીં ભાર્યાં સમુદ્વોઢું મનો દધે

કૃષ્ણે પણ રુક્મિણીની બુદ્ધિ, ઉદારતા, રૂપ અને ગુણો જોઈને મનમાં વિચાર્યું કે એ મારી યોગ્ય પત્ની બને.

બન્ધૂનામિચ્છતાં દાતું કૃષ્ણાય ભગિનીં નૃપ। તતો નિવાર્ય કૃષ્ણદ્વિડ્રુક્મી ચૈદ્યમમન્યત

જ્યારે રુક્મિણીના સગાઓએ તેને કૃષ્ણને આપવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે કૃષ્ણના દુશ્મન એવા તેના ભાઈ રુક્મીએ એમાં અવરોધ કર્યો અને શિશુપાલને પસંદ કર્યો.

તદવેત્યાસિતાપાઙ્ગી વૈદર્ભી દુર્મના ભૃશમ્। વિચિન્ત્યાપ્તં દ્વિજં કઞ્ચિત્કૃષ્ણાય પ્રાહિણોદ્દ્રુતમ્

આ વાત જાણીને, કાળી આંખોવાળી વિદર્ભકન્યા રુક્મિણી ખૂબ જ દુઃખી થઈ અને વિચાર કરીને એક વિશ્વાસુ બ્રાહ્મણને જલદી કૃષ્ણ પાસે મોકલ્યો.