શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મન્યે મમાનુગ્રહ ઈશ તે કૃતો રાજ્યાનુબન્ધાપગમો યદૃચ્છયા। યઃ પ્રાર્થ્યતે સાધુભિરેકચર્યયા વનં વિવિક્ષદ્ભિરખણ્ડભૂમિપૈઃ

હે ઈશ્વર, હું માનું છું કે તારી કૃપાથી જ અચાનક રાજપદ પ્રત્યેનો મારો મોહ દૂર થયો છે—જેને સાધુઓ એકાંત જીવન માટે, અખંડ ધરતી છોડીને, વનમાં જવા ઇચ્છે છે.

ન કામયેઽન્યં તવ પાદસેવનાદકિઞ્ચનપ્રાર્થ્યતમાદ્વરં વિભો। આરાધ્ય કસ્ત્વાં હ્યપવર્ગદં હરે વૃણીત આર્યો વરમાત્મબન્ધનમ્

હે પ્રભુ, તારા ચરણસેવાથી વિના બીજું કોઈ પણ વરદાન હું ઇચ્છતો નથી, જે નિઃસ્વ લોકો માટે પણ સૌથી વધુ ઇચ્છનીય છે; કારણ કે, હે મુક્તિદાતા, તારી આરાધના કર્યા પછી કોણ આત્માને બાંધનારા અન્ય કોઈ વરદાનની માંગ કરશે?

તસ્માદ્વિસૃજ્યાશિષ ઈશ સર્વતો રજસ્તમઃસત્ત્વગુણાનુબન્ધનાઃ। નિરઞ્જનં નિર્ગુણમદ્વયં પરં ત્વાં જ્ઞાપ્તિમાત્રં પુરુષં વ્રજામ્યહમ્

હે ઈશ્વર, તેથી હું સર્વત્રની, રજ, તમસ અને સત્વ ગુણથી બંધાયેલી તમામ ઈચ્છાઓ છોડી, માત્ર તને જ—નિર્મળ, ગુણરહિત, અદ્વિતીય, પરમ, જ્ઞાનમાત્ર સ્વરૂપે તને જ—શરણું લઉં છું.

ચિરમિહ વૃજિનાર્તસ્તપ્યમાનોઽનુતાપૈર્। અવિતૃષષડમિત્રોઽલબ્ધશાન્તિઃ કથઞ્ચિત્। શરણદ સમુપેતસ્ત્વત્પદાબ્જં પરાત્મન્। અભયમૃતમશોકં પાહિ માપન્નમીશ

હું અહીં લાંબા સમયથી દુઃખ અને પસ્તાવામાં તપતો રહ્યો, તરસ જેવા શત્રુઓથી પીડાતો, કદી શાંતિ ન મળતી; પણ હવે, હે શરણદાતા પરમાત્મા, હું તારા પાવન ચરણોમાં આવી ગયો છું. હે ઈશ, મને નિર્ભયતા, અમરતા અને શોકમુક્તિ આપીને રક્ષા કર.

શ્રીભગવાનુવાચ। સાર્વભૌમ મહારાજ મતિસ્તે વિમલોર્જિતા। વરૈઃ પ્રલોભિતસ્યાપિ ન કામૈર્વિહતા યતઃ

ભગવાને કહ્યું: હે મહારાજ, ધરતીના શાસક, તારો મન શુદ્ધ અને દૃઢ છે, કારણ કે વરદાનોથી લલચાવ્યા છતાં પણ તું ઈચ્છાઓથી કદી ડગ્યો નથી.

પ્રલોભિતો વરૈર્યત્ત્વમપ્રમાદાય વિદ્ધિ તત્। ન ધીરેકાન્તભક્તાનામાશીર્ભિર્ભિદ્યતે ક્વચિત્

વરદાનોથી તને લલચાવાયું એ તારી સતર્કતા જાંચવા માટે હતું; કારણ કે એકાંત ભક્તોના મન કદી આશીર્વાદથી ડગતું નથી.

યુઞ્જાનાનામભક્તાનાં પ્રાણાયામાદિભિર્મનઃ। અક્ષીણવાસનં રાજન્દૃશ્યતે પુનરુત્થિતમ્

હે રાજા, જે લોકો યોગ કરે છે પણ ભક્તિ વિના છે, તેમના મનમાં રહેલી ઈચ્છાઓ શાંત થયા પછી પણ ફરીથી ઉઠે છે, ભલે પ્રાણાયામ વગેરે દ્વારા મનને વશમાં લીધું હોય.

વિચરસ્વ મહીં કામં મય્યાવેશિતમાનસઃ। અસ્ત્વેવં નિત્યદા તુભ્યં ભક્તિર્મય્યનપાયિની

તારું મન મારી ભક્તિમાં લીન રાખીને, તું ઈચ્છા મુજબ ધરતી પર ફર; અને તને હંમેશા મારી અવિચલ ભક્તિ મળે એવી મારી કૃપા રહે.

ક્ષાત્રધર્મસ્થિતો જન્તૂન્ન્યવધીર્મૃગયાદિભિઃ। સમાહિતસ્તત્તપસા જહ્યઘં મદુપાશ્રિતઃ

તમે ક્ષત્રિય ધર્મમાં રહી, શિકાર વગેરે દ્વારા જીવોને માર્યા છે; પણ હવે આ તપસ્યામાં મન એકાગ્ર રાખીને અને મારું શરણ લીધા પછી, પાપનો ત્યાગ કરો.

જન્મન્યનન્તરે રાજન્સર્વભૂતસુહૃત્તમઃ। ભૂત્વા દ્વિજવરસ્ત્વં વૈ મામુપૈષ્યસિ કેવલમ્

હે રાજા, આગામી જન્મમાં તું સર્વ જીવનો સારો મિત્ર અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ બનશે, અને અંતે માત્ર મને જ પ્રાપ્ત કરેશે.

અથ દ્વિપઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ 10.52 શ્રીશુક ઉવાચ। ઇત્થં સોઽનુગ્રહીતોઽઙ્ગ કૃષ્ણેનેક્ષ્વાકુ નન્દનઃ। તં પરિક્રમ્ય સન્નમ્ય નિશ્ચક્રામ ગુહામુખાત્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: હે પ્રિય, કૃષ્ણના કૃપાથી ઇક્ષ્વાકુવંશી રાજા આનંદિત થયો, કૃષ્ણની પરિક્રમા કરી, નમસ્કાર કરીને ગુફાના દ્વારેથી બહાર નીકળી ગયો.

સંવીક્ષ્ય ક્ષુલ્લકાન્મર્ત્યાન્પશૂન્વીરુદ્વનસ્પતીન્। મત્વા કલિયુગં પ્રાપ્તં જગામ દિશમુત્તરામ્

તેને નાના માણસો, પશુઓ, વનસ્પતિઓ અને વૃક્ષો જોઈને સમજાયું કે કળિયુગ આવી ગયો છે, એટલે તે ઉત્તર દિશામાં ચાલ્યો ગયો.

તપઃશ્રદ્ધાયુતો ધીરો નિઃસઙ્ગો મુક્તસંશયઃ। સમાધાય મનઃ કૃષ્ણે પ્રાવિશદ્ગન્ધમાદનમ્

તે તપ અને શ્રદ્ધાથી ભરપૂર, નિડર અને નિઃસંશય બની, કૃષ્ણમાં મન એકાગ્ર કરીને ગંધમાદન પર્વતમાં પ્રવેશ્યો.

બદર્યાશ્રમમાસાદ્ય નરનારાયણાલયમ્। સર્વદ્વન્દ્વસહઃ શાન્તસ્તપસારાધયદ્ધરિમ્

બદરી આશ્રમ, જ્યાં નર અને નારાયણ નિવાસ કરે છે, ત્યાં પહોંચી, તે સર્વ દુઃખ-સુખ સહન કરી, શાંત મનથી તપ દ્વારા હરિની ઉપાસના કરવા લાગ્યો.

ભગવાન્પુનરાવ્રજ્ય પુરીં યવનવેષ્ટિતામ્। હત્વા મ્લેચ્છબલં નિન્યે તદીયં દ્વારકાં ધનમ્

ભગવાન ફરીથી યવનોથી ઘેરાયેલી નગરીમાં ગયા, મ્લેચ્છોની સેના નાશ કરી અને તેમનું ધન દ્વારકામાં લઈ ગયા.

નીયમાને ધને ગોભિર્નૃભિશ્ચાચ્યુતચોદિતૈઃ। આજગામ જરાસન્ધસ્ત્રયોવિંશત્યનીકપઃ

જ્યારે ધન, ગાયો અને માણસો અચ્યૂતના આદેશે લઈ જવામાં આવતું હતું, ત્યારે જરાસંધ, જેની પાસે ત્રીસ સેના હતી, ત્યાં આવી પહોંચ્યો.

વિલોક્ય વેગરભસં રિપુસૈન્યસ્ય માધવૌ। મનુષ્યચેષ્ટામાપન્નૌ રાજન્દુદ્રુવતુર્દ્રુતમ્

શત્રુની સેના ઝડપથી આગળ આવી રહી છે તે જોઈને, બંને માધવોએ માનવીઓ જેવી રીત અપનાવી અને રાજા, ઝડપથી ભાગી ગયા.

વિહાય વિત્તં પ્રચુરમભીતૌ ભીરુભીતવત્। પદ્ભ્યાં પલાશાભ્યાં ચેલતુર્બહુયોજનમ્

ઘણું ધન છોડી, ભયરહિત હોવા છતાં ભયભીતની જેમ, કમળ જેવા પગથી ઘણા યોજન દૂર ચાલ્યા.

પલાયમાનૌ તૌ દૃષ્ટ્વા માગધઃ પ્રહસન્બલી। અન્વધાવદ્રથાનીકૈરીશયોરપ્રમાણવિત્

બન્ને ભાગતા જોઈને, મગધના શક્તિશાળી રાજાએ હસી, પોતાના રથ અને સેના સાથે તેમનો પીછો કર્યો, પણ તેમનું સાચું શક્તિ જાણતો નહોતો.

પ્રદ્રુત્ય દૂરં સંશ્રાન્તૌ તુઙ્ગમારુહતાં ગિરિમ્। પ્રવર્ષણાખ્યં ભગવાન્નિત્યદા યત્ર વર્ષતિ

લાંબું દોડ્યા પછી થાકી ગયા, તો તેઓ પ્રવરષણ નામના ઊંચા પર્વત પર ચડી ગયા, જ્યાં હંમેશાં વરસાદ પડે છે.

ગિરૌ નિલીનાવાજ્ઞાય નાધિગમ્ય પદં નૃપ। દદાહ ગિરિમેધોભિઃ સમન્તાદગ્નિમુત્સૃજન્

પર્વત પર તેમનાં પગલાં ના મળતાં, રાજાએ માન્યું કે તેઓ છુપાયા છે, એટલે ચારેય બાજુથી પર્વતને અગ્નિથી દહન કર્યો.

તત ઉત્પત્ય તરસા દહ્યમાનતટાદુભૌ। દશૈકયોજનાત્તુઙ્ગાન્નિપેતતુરધો ભુવિ

પછી, બન્ને ઝડપથી બળતા પર્વતના ઢોળાણ પરથી દસ યોજન ઊંચા પર્વત પરથી નીચે જમીન પર કૂદી પડ્યા.

અલક્ષ્યમાણૌ રિપુણા સાનુગેન યદૂત્તમૌ। સ્વપુરં પુનરાયાતૌ સમુદ્ર પરિખાં નૃપ

શત્રુ અને તેની સેના તેમને જોઈ શક્યા નહીં, અને યદુવંશના શ્રેષ્ઠ બન્ને ફરીથી સમુદ્રથી ઘેરાયેલી પોતાની નગરીમાં પાછા આવ્યા.

સોઽપિ દગ્ધાવિતિ મૃષા મન્વાનો બલકેશવૌ। બલમાકૃષ્ય સુમહન્મગધાન્માગધો યયૌ

મગધના રાજાએ ખોટું માન્યું કે બલરામ અને કેશવ બળી ગયા છે, તેથી પોતાની મોટી સેના પાછી ખેંચી અને મગધમાં પાછો ગયો.

આનર્તાધિપતિઃ શ્રીમાન્રૈવતો રૈવતીં સુતામ્। બ્રહ્મણા ચોદિતઃ પ્રાદાદ્બલાયેતિ પુરોદિતમ્

આનર્તના મહારાજ રૈવત, બ્રહ્માના સંકેતે, પોતાની પુત્રી રૈવતીને બલદેવજીને આપી દીધી, જેમ અગાઉ નક્કી થયું હતું.

ભગવાનપિ ગોવિન્દ ઉપયેમે કુરૂદ્વહ। વૈદર્ભીં ભીષ્મકસુતાં શ્રિયો માત્રાં સ્વયંવરે

ભગવાન ગોવિંદે પણ, ભીષ્મકની પુત્રી અને શ્રીની માતા વૈદર્ભીને, સ્વયંવર સમયે, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, વિવાહ કરી.

પ્રમથ્ય તરસા રાજ્ઞઃ શાલ્વાદીંશ્ચૈદ્યપક્ષગાન્। પશ્યતાં સર્વલોકાનાં તાર્ક્ષ્યપુત્રઃ સુધામિવ

શાલ્વ અને ચેદિ પક્ષના રાજાઓને બળપૂર્વક હરાવી, સર્વ લોકોની સામે, ગરુડ જેમ અમૃત લઈ જાય તેમ, કૃષ્ણે રુક્મિણીને લઈ ગયા.

શ્રીરાજોવાચ। ભગવાન્ભીષ્મકસુતાં રુક્મિણીં રુચિરાનનામ્। રાક્ષસેન વિધાનેન ઉપયેમ ઇતિ શ્રુતમ્

રાજાએ પૂછ્યું: ભગવાને ભીષ્મકની સુંદર મુખવાળી પુત્રી રુક્મિણીને રાક્ષસ વિધિથી વિવાહ કરી, એવું સાંભળ્યું છે.

ભગવન્શ્રોતુમિચ્છામિ કૃષ્ણસ્યામિતતેજસઃ। યથા માગધશાલ્વાદીન્જિત્વા કન્યામુપાહરત્

પ્રભુ, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે અનંત તેજવાળા કૃષ્ણે કેવી રીતે માગધ, શાલ્વ અને બીજા રાજાઓને જીત્યા પછી કન્યાને પોતાની પત્ની તરીકે લાવી.