શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તસ્માદદ્ય વિધાસ્યામો દુર્ગં દ્વિપદદુર્ગમમ્। તત્ર જ્ઞાતીન્સમાધાય યવનં ઘાતયામહે

એથી, આજે આપણે એવું કિલ્લો બનાવીએ, જે મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય હોય; ત્યાં આપણા સગાંઓને રાખીને, પછી યવનને નાશ કરીશું.

ઇતિ સમ્મન્ત્ર્ય ભગવાન્દુર્ગં દ્વાદશયોજનમ્। અન્તઃસમુદ્રે નગરં કૃત્સ્નાદ્ભુતમચીકરત્

આ રીતે વિચાર વિમર્શ કર્યા પછી ભગવાને દરિયામાં અંદર બાર યોજન જેટલું વિશાળ અને અદ્ભુત કિલ્લાવાળું નગર ઊભું કર્યું.

દૃશ્યતે યત્ર હિ ત્વાષ્ટ્રં વિજ્ઞાનં શિલ્પનૈપુણમ્। રથ્યાચત્વરવીથીભિર્યથાવાસ્તુ વિનિર્મિતમ્

ત્યાં જ્યાં જુઓ ત્યાં ત્વષ્ટ્રનું અદભુત કળા-કૌશલ્ય દેખાતું, રસ્તાઓ, ચોકો અને ગલીઓ યોગ્ય રીતે ઘડાયેલા હતાં.

સુરદ્રુમલતોદ્યાન વિચિત્રોપવનાન્વિતમ્। હેમશૃઙ્ગૈર્દિવિસ્પૃગ્ભિઃ સ્ફટિકાટ્ટાલગોપુરૈઃ

તે નગર દેવવૃક્ષો અને સુંદર બાગ-વાટિકાઓથી શોભતું, સોનાના ગોળ ટાવરો આકાશને અડતાં, સ્ફટિકના મહેલો અને દરવાજા હતા.

રાજતારકુટૈઃ કોષ્ઠૈર્હેમકુમ્ભૈરલઙ્કૃતૈઃ। રત્નકૂતૈર્ગૃહૈર્હેમૈર્મહામારકતસ્થલૈઃ

ત્યાં ચાંદી અને સોનાના ગુમ્બજ, સોનાના ઘડાવેલા ખજાના, રત્નોથી શોભતા ઘરો અને વિશાળ પનના પાટિયા હતા.

વાસ્તોષ્પતીનાં ચ ગૃહૈર્વલ્લભીભિશ્ચ નિર્મિતમ્। ચાતુર્વર્ણ્યજનાકીર્ણં યદુદેવગૃહોલ્લસત્

દિશાના રક્ષકોના ઘરો અને પ્રિય સ્ત્રીઓના નિવાસથી બનેલું, ચારેય વર્ણના લોકોથી ભરેલું અને યદુદેવતાઓના ઘરોથી તેજસ્વી બનતું હતું.

સુધર્માં પારિજાતં ચ મહેન્દ્રઃ પ્રાહિણોદ્ધરેઃ। યત્ર ચાવસ્થિતો મર્ત્યો મર્ત્યધર્મૈર્ન યુજ્યતે

સુધર્મા સભા અને પારિજાત વૃક્ષ મહેન્દ્રએ ત્યાં મોકલ્યા, જ્યાં રહેતા મનુષ્યો પણ મરણધર્મથી પર રહે છે.

શ્યામૈકવર્ણાન્વરુણો હયાન્શુક્લાન્મનોજવાન્। અષ્ટૌ નિધિપતિઃ કોશાન્લોકપાલો નિજોદયાન્

વરુણે શ્યામ અને સફેદ, મન જેવી ઝડપવાળા ઘોડા આપ્યા; નિધિપતિએ આઠ ખજાના આપ્યા; અને લોકપાલોએ પોતપોતાના સર્વ વૈભવ આપ્યા.

યદ્યદ્ભગવતા દત્તમાધિપત્યં સ્વસિદ્ધયે। સર્વં પ્રત્યર્પયામાસુર્હરૌ ભૂમિગતે નૃપ

ભગવાને જે જે રાજ્ય અને વૈભવ આપ્યું હતું, તે બધું જ જ્યારે હરિ પૃથ્વી પર આવ્યા ત્યારે તેમણે હરિને પરત આપ્યું.

તત્ર યોગપ્રભાવેન નીત્વા સર્વજનં હરિઃ। પ્રજાપાલેન રામેણ કૃષ્ણઃ સમનુમન્ત્રિતઃ। નિર્જગામ પુરદ્વારાત્પદ્મમાલી નિરાયુધઃ

ત્યાં યોગશક્તિથી હરીએ બધા લોકોને લઈ ગયા, અને પ્રજાપાલક રામ સાથે ચર્ચા કરીને કૃષ્ણ કમળમાળ ધારણ કરીને, નિઃશસ્ત્ર અવસ્થામાં નગરના દ્વારેથી બહાર નીકળ્યા.

શ્રીશુક ઉવાચ। તં વિલોક્ય વિનિષ્ક્રાન્તમુજ્જિહાનમિવોડુપમ્। દર્શનીયતમં શ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: જયારે તેઓ બહાર આવ્યા, ત્યારે તેઓ ઉગતા ચંદ્ર જેવી કાંતિવાળા, સૌંદર્યમાં સર્વોપરી, શ્યામવર્ણ અને પીળા રેશમી વસ્ત્રધારી હતા.

શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્કૌસ્તુભામુક્તકન્ધરમ્। પૃથુદીર્ઘચતુર્બાહું નવકઞ્જારુણેક્ષણમ્

શ્રીવત્સ ચિહ્નથી શોભતા, કૌસ્તુભ મણિથી કાંઠે તેજસ્વી, પહોળા, ઊંચા, ચાર હાથવાળા અને તાજા કમળ જેવી લાલ આંખો ધરાવતા હતા.

નિત્યપ્રમુદિતં શ્રીમત્સુકપોલં શુચિસ્મિતમ્। મુખારવિન્દં બિભ્રાણં સ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્

સદા આનંદિત, તેજસ્વી, ગોળ ગાલવાળા, શુદ્ધ સ્મિતવાળા, કમળ જેવા મુખવાળા અને ઝગમગતા મકરાકૃતિના કાનના કુંડળ ધારણ કરતા હતા.

વાસુદેવો હ્યયમિતિ પુમાન્શ્રીવત્સલાઞ્છનઃ। ચતુર્ભુજોઽરવિન્દાક્ષો વનમાલ્યતિસુન્દરઃ

આ ખરેખર વાસુદેવ છે, શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા, ચાર હાથવાળા, કમળને જેવી આંખો ધરાવતા, વનમાલા ધારણ કરનાર અને અત્યંત સુંદર.

લક્ષણૈર્નારદપ્રોક્તૈર્નાન્યો ભવિતુમર્હતિ। નિરાયુધશ્ચલન્પદ્ભ્યાં યોત્સ્યેઽનેન નિરાયુધઃ

નારદે જે લક્ષણો જણાવ્યા છે, તે પ્રમાણે બીજો કોઈ હોઈ શકે નહીં; નિઃશસ્ત્ર અને પગે ચાલતા, હું પણ નિઃશસ્ત્ર રહીને એ સાથે યુદ્ધ કરીશ.

ઇતિ નિશ્ચિત્ય યવનઃ પ્રાદ્રવન્તં પરાઙ્મુખમ્। અન્વધાવજ્જિઘૃક્ષુસ્તં દુરાપમપિ યોગિનામ્

આ રીતે નક્કી કરીને, યવન રાજા તેમને પકડવાની ઇચ્છાથી પાછળ દોડ્યો, જેઓ યોગીઓ માટે પણ અપ્રાપ્ય છે.

હસ્તપ્રાપ્તમિવાત્માનં હરિણા સ પદે પદે। નીતો દર્શયતા દૂરં યવનેશોઽદ્રિકન્દરમ્

જેમ પોતે પોતાને હાથથી પકડી શકે તેમ, એ રીતે હરિએ દુરથી દેખાડતા-દેખાડતા, પગલે પગલે યવનરાજાને પર્વતની ગુફા સુધી લઈ ગયા.

પલાયનં યદુકુલે જાતસ્ય તવ નોચિતમ્। ઇતિ ક્ષિપન્નનુગતો નૈનં પ્રાપાહતાશુભઃ

'યદુકુળમાં જન્મેલા માટે પલાયન યોગ્ય નથી' એમ કહેતો-કહેતો, એ દુર્ભાગી યવન તેમને પકડવામાં અસમર્થ રહ્યો.

એવં ક્ષિપ્તોઽપિ ભગવાન્પ્રાવિશદ્ગિરિકન્દરમ્। સોઽપિ પ્રવિષ્ટસ્તત્રાન્યં શયાનં દદૃશે નરમ્

આ રીતે ઉપહાસ છતાં ભગવાન પર્વતની ગુફામાં પ્રવેશ્યા; યવન પણ અંદર ગયો અને ત્યાં બીજું માણસ સૂતું હતું એ જોયું.

નન્વસૌ દૂરમાનીય શેતે મામિહ સાધુવત્। ઇતિ મત્વાચ્યુતં મૂઢસ્તં પદા સમતાડયત્

'આ માણસને દૂર લાવીને અહીં સંત જેવો સુતો છે' એમ વિચારીને, એ મૂર્ખ યવનએ અચ્યૂત, જે ત્યાં સુતા હતા, તેમને પગથી માર્યો.

સ ઉત્થાય ચિરં સુપ્તઃ શનૈરુન્મીલ્ય લોચને। દિશો વિલોકયન્પાર્શ્વે તમદ્રાક્ષીદવસ્થિતમ્

એ માણસ લાંબા સમય પછી ઊઠ્યો અને ધીમે ધીમે આંખો ખોલી, ચારે બાજુ જોયું અને બાજુમાં ઊભેલો એ માણસને જોયો.

સ તાવત્તસ્ય રુષ્ટસ્ય દૃષ્ટિપાતેન ભારત। દેહજેનાગ્નિના દગ્ધો ભસ્મસાદભવત્ક્ષણાત્

હે ભરત વંશી, એ માણસના ક્રોધભર્યા નજરથી, યવન તરત જ પોતાના શરીરમાંથી નીકળેલા અગ્નિથી બળી રાખ થઈ ગયો.

શ્રીરાજોવાચ। કો નામ સ પુમાન્બ્રહ્મન્કસ્ય કિં વીર્ય એવ ચ। કસ્માદ્ગુહાં ગતઃ શિષ્યે કિં તેજો યવનાર્દનઃ

રાજાએ પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, એ પુરુષ કોણ હતો? કયા વંશનો અને કેટલો શક્તિશાળી હતો? એ ગુફામાં કેમ ગયો અને ત્યાં સૂતો કેમ રહ્યો? યવનના વિનાશકનું તેજ કેવું હતું?

શ્રીશુક ઉવાચ। સ ઇક્ષ્વાકુકુલે જાતો માન્ધાતૃતનયો મહાન્। મુચુકુન્દ ઇતિ ખ્યાતો બ્રહ્મણ્યઃ સત્યસઙ્ગરઃ

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: એ ઇક્ષ્વાકુ વંશમાં જન્મેલો, મહાન માંધાતાનંદન, મુચુકુંદ તરીકે પ્રસિદ્ધ, બ્રાહ્મણપ્રેમી અને સત્યનિષ્ઠ હતો.

સ યાચિતઃ સુરગણૈરિન્દ્રાદ્યૈરાત્મરક્ષણે। અસુરેભ્યઃ પરિત્રસ્તૈસ્તદ્રક્ષાં સોઽકરોચ્ચિરમ્

એને દેવતાઓએ, ઇન્દ્રાદિએ, અસુરોથી બચાવવા વિનંતી કરી હતી; અસુરોથી ડરાયેલા દેવોને એણે લાંબા સમય સુધી રક્ષા આપી.

લબ્ધ્વા ગુહં તે સ્વઃપાલં મુચુકુન્દમથાબ્રુવન્। રાજન્વિરમતાં કૃચ્છ્રાદ્ભવાન્નઃ પરિપાલનાત્

પછી દેવતાઓએ ગુફામાં પોતાના રક્ષક મુચુકુંદને શોધીને કહ્યું: 'હે રાજા, હવે અમને બચાવવાના આ કઠિન પરિશ્રમમાંથી તમે વિરામ લો.'

નરલોકં પરિત્યજ્ય રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્। અસ્માન્પાલયતો વીર કામાસ્તે સર્વ ઉજ્ઝિતાઃ

હે વીર, તમે માનવલોક અને દુશ્મનમુક્ત રાજ્ય છોડી દીધું છે; અમને બચાવતા, તમારી બધી ઈચ્છાઓ પણ છોડી દીધી છે.

સુતા મહિષ્યો ભવતો જ્ઞાતયોઽમાત્યમન્ત્રિણઃ। પ્રજાશ્ચ તુલ્યકાલીના નાધુના સન્તિ કાલિતાઃ

તમારા પુત્રો, પત્નીઓ, સગાં, મંત્રીઓ અને સમકાળીન પ્રજાઓ હવે જીવતા નથી.

કાલો બલીયાન્બલિનાં ભગવાનીશ્વરોઽવ્યયઃ। પ્રજાઃ કાલયતે ક્રીડન્પશુપાલો યથા પશૂન્

કાળ બધાથી શક્તિશાળી છે, એ અવિનાશી ભગવાન છે; એ રમતાં રમતાં પ્રજાઓને અંતે પહોંચાડે છે, જેમ ગવાળો પશુઓને લઈ જાય છે.