શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

બધ્યમાનં હતારાતિં પાશૈર્વારુણમાનુષૈઃ। વારયામાસ ગોવિન્દસ્તેન કાર્યચિકીર્ષયા

શત્રુઓના વિનાશ પછી, જ્યારે માનવ અને વારુણ દોરડાંથી બાંધવામાં આવતો હતો, ત્યારે ગોવિંદએ પોતાના કાર્ય માટે તેને રોકી દીધો.

સા મુક્તો લોકનાથાભ્યાં વ્રીડિતો વીરસમ્મતઃ। તપસે કૃતસઙ્કલ્પો વારિતઃ પથિ રાજભિઃ

લોકોના સ્વામીદ્વારા મુક્ત થયેલા, વીરોમાં માન્ય તે રાજા શરમાઈ ગયો; તપ માટે મનમાં નક્કી કરીને, રસ્તામાં રાજાઓએ તેને અટકાવ્યો.

વાક્યૈઃ પવિત્રાર્થપદૈર્નયનૈઃ પ્રાકૃતૈરપિ। સ્વકર્મબન્ધપ્રાપ્તોઽયં યદુભિસ્તે પરાભવઃ

પવિત્ર અર્થવાળા વચનો અને સામાન્ય નજરથી પણ, પોતાના કર્મના બંધનથી, યદુઓ દ્વારા તેને આ હારનો સામનો કરવો પડ્યો.

હતેષુ સર્વાનીકેષુ નૃપો બાર્હદ્રથસ્તદા। ઉપેક્ષિતો ભગવતા મગધાન્દુર્મના યયૌ

જ્યારે તેની આખી સેના નાશ પામી, ત્યારે બાર્હદ્રથ વંશનો રાજા ભગવાન દ્વારા અવગણાયો અને મનમાં દુ:ખી થઈ મગધ તરફ ગયો.

મુકુન્દોઽપ્યક્ષતબલો નિસ્તીર્ણારિબલાર્ણવઃ। વિકીર્યમાણઃ કુસુમૈસ્ત્રીદશૈરનુમોદિતઃ

મુકુન્દ, અખંડિત શક્તિ સાથે અને દુશ્મન સેના સમુદ્રને પાર કરીને, દેવતાઓ દ્વારા પુષ્પવર્ષા અને સ્તુતિથી સન્માનિત થયો.

માથુરૈરુપસઙ્ગમ્ય વિજ્વરૈર્મુદિતાત્મભિઃ। ઉપગીયમાનવિજયઃ સૂતમાગધબન્દિભિઃ

મથુરાના લોકોએ, દુ:ખમુક્ત અને આનંદિત હૃદયથી, તેમની નજીક જઈને, રથચાલકો, ગાયક અને ભાટો દ્વારા વિજયગાન સાંભળ્યો.

શઙ્ખદુન્દુભયો નેદુર્ભેરીતૂર્યાણ્યનેકશઃ। વીણાવેણુમૃદઙ્ગાનિ પુરં પ્રવિશતિ પ્રભૌ

શંખ અને દુન્દુભીઓ ગુંજી ઉઠી, અનેક ભેરી અને તૂરી વગાડવામાં આવી, જ્યારે પ્રભુ વીણા, વાંસળી અને મૃદંગ સાથે શહેરમાં પ્રવેશ્યા.

સિક્તમાર્ગાં હૃષ્ટજનાં પતાકાભિરભ્યલઙ્કૃતામ્। નિર્ઘુષ્ટાં બ્રહ્મઘોષેણ કૌતુકાબદ્ધતોરણામ્

છાંટેલા રસ્તા, આનંદિત જનસમુદાય, ધ્વજોથી શોભાયમાન, વેદઘોષથી ગુંજતા અને શોભાયમાન તોરણોથી સજ્જ એવા હતા.

નિચીયમાનો નારીભિર્માલ્યદધ્યક્ષતાઙ્કુરૈઃ। નિરીક્ષ્યમાણઃ સસ્નેહં પ્રીત્યુત્કલિતલોચનૈઃ

સ્ત્રીઓએ ફૂલોની વેણી, દહીં અને અક્ષતાથી તેમનું સન્માન કર્યું અને પ્રેમભરી ઉત્સુક નજરે તેમને નિહાળ્યા.

આયોધનગતં વિત્તમનન્તં વીરભૂષણમ્। યદુરાજાય તત્સર્વમાહૃતં પ્રાદિશત્પ્રભુઃ

યુદ્ધમાં પ્રાપ્ત થયેલું, અનંત અને વીરભૂષણોથી શોભિત ધન, ભગવાને યદુરાજને લાવી અર્પણ કર્યું.

એવં સપ્તદશકૃત્વસ્તાવત્યક્ષૌહિણીબલઃ। યુયુધે માગધો રાજા યદુભિઃ કૃષ્ણપાલિતૈઃ

આ રીતે, સત્તર વખત મહાન સેના સાથે મગધના રાજાએ કૃષ્ણ દ્વારા રક્ષિત યદુઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું.

અક્ષિણ્વંસ્તદ્બલં સર્વં વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણતેજસા। હતેષુ સ્વેષ્વનીકેષુ ત્યક્તોઽગાદરિભિર્નૃપઃ

વૃષ્ણિઓએ કૃષ્ણની તેજથી તેની આખી સેના નાશ પામી; પોતાની સેના નાશ પામતાં, રાજાને મિત્રોએ છોડીને દુર જવું પડ્યું.

અષ્ટાદશમ સઙ્ગ્રામ આગામિનિ તદન્તરા। નારદપ્રેષિતો વીરો યવનઃ પ્રત્યદૃશ્યત

અઢારમું યુદ્ધ આવતાં, એ વચ્ચે નારદ દ્વારા મોકલાયેલો યવન વીર દેખાયો.

રુરોધ મથુરામેત્ય તિસૃભિર્મ્લેચ્છકોટિભિઃ। નૃલોકે ચાપ્રતિદ્વન્દ્વો વૃષ્ણીન્શ્રુત્વાત્મસમ્મિતાન્

એ વિદેશીએ ત્રણ કરોડ મ્લેચ્છ સૈનિકો સાથે મથુરાને ઘેરી લીધી; મનુષ્યલોકમાં તે અપ્રતિમ હતો, વૃષ્ણિઓ વિશે સાંભળી પોતાને સમાન માનતો હતો.

તં દૃષ્ટ્વાચિન્તયત્કૃષ્ણઃ સઙ્કર્ષણ સહાયવાન્। અહો યદૂનાં વૃજિનં પ્રાપ્તં હ્યુભયતો મહત્

તેને જોઈને, સંકર્ષણ સાથે કૃષ્ણએ વિચાર્યું: 'અરે! યદુઓ પર બંને તરફથી મોટું સંકટ આવી પડ્યું છે.'

યવનોઽયં નિરુન્ધેઽસ્માનદ્ય તાવન્મહાબલઃ। માગધોઽપ્યદ્ય વા શ્વો વા પરશ્વો વાગમિષ્યતિ

આ યવન આજે અમને ઘેરી રહ્યો છે અને બહુ શક્તિશાળી છે; મગધનો રાજા પણ આજે, કાલે કે પરમદિને આવી પહોંચશે.

આવયોઃ યુધ્યતોરસ્ય યદ્યાગન્તા જરાસુતઃ। બન્ધૂન્હનિષ્યત્યથ વા નેષ્યતે સ્વપુરં બલી

જો જરાસંધ આપણે યુદ્ધમાં વ્યસ્ત હોઈએ ત્યારે આવે, તો તે આપણા સગાંઓને મારશે અથવા પોતાની શક્તિથી તેમને પોતાના શહેરમાં લઈ જશે.

તસ્માદદ્ય વિધાસ્યામો દુર્ગં દ્વિપદદુર્ગમમ્। તત્ર જ્ઞાતીન્સમાધાય યવનં ઘાતયામહે

એથી, આજે આપણે એવું કિલ્લો બનાવીએ, જે મનુષ્યો માટે અપ્રાપ્ય હોય; ત્યાં આપણા સગાંઓને રાખીને, પછી યવનને નાશ કરીશું.

ઇતિ સમ્મન્ત્ર્ય ભગવાન્દુર્ગં દ્વાદશયોજનમ્। અન્તઃસમુદ્રે નગરં કૃત્સ્નાદ્ભુતમચીકરત્

આ રીતે વિચાર વિમર્શ કર્યા પછી ભગવાને દરિયામાં અંદર બાર યોજન જેટલું વિશાળ અને અદ્ભુત કિલ્લાવાળું નગર ઊભું કર્યું.

દૃશ્યતે યત્ર હિ ત્વાષ્ટ્રં વિજ્ઞાનં શિલ્પનૈપુણમ્। રથ્યાચત્વરવીથીભિર્યથાવાસ્તુ વિનિર્મિતમ્

ત્યાં જ્યાં જુઓ ત્યાં ત્વષ્ટ્રનું અદભુત કળા-કૌશલ્ય દેખાતું, રસ્તાઓ, ચોકો અને ગલીઓ યોગ્ય રીતે ઘડાયેલા હતાં.

સુરદ્રુમલતોદ્યાન વિચિત્રોપવનાન્વિતમ્। હેમશૃઙ્ગૈર્દિવિસ્પૃગ્ભિઃ સ્ફટિકાટ્ટાલગોપુરૈઃ

તે નગર દેવવૃક્ષો અને સુંદર બાગ-વાટિકાઓથી શોભતું, સોનાના ગોળ ટાવરો આકાશને અડતાં, સ્ફટિકના મહેલો અને દરવાજા હતા.

રાજતારકુટૈઃ કોષ્ઠૈર્હેમકુમ્ભૈરલઙ્કૃતૈઃ। રત્નકૂતૈર્ગૃહૈર્હેમૈર્મહામારકતસ્થલૈઃ

ત્યાં ચાંદી અને સોનાના ગુમ્બજ, સોનાના ઘડાવેલા ખજાના, રત્નોથી શોભતા ઘરો અને વિશાળ પનના પાટિયા હતા.

વાસ્તોષ્પતીનાં ચ ગૃહૈર્વલ્લભીભિશ્ચ નિર્મિતમ્। ચાતુર્વર્ણ્યજનાકીર્ણં યદુદેવગૃહોલ્લસત્

દિશાના રક્ષકોના ઘરો અને પ્રિય સ્ત્રીઓના નિવાસથી બનેલું, ચારેય વર્ણના લોકોથી ભરેલું અને યદુદેવતાઓના ઘરોથી તેજસ્વી બનતું હતું.

સુધર્માં પારિજાતં ચ મહેન્દ્રઃ પ્રાહિણોદ્ધરેઃ। યત્ર ચાવસ્થિતો મર્ત્યો મર્ત્યધર્મૈર્ન યુજ્યતે

સુધર્મા સભા અને પારિજાત વૃક્ષ મહેન્દ્રએ ત્યાં મોકલ્યા, જ્યાં રહેતા મનુષ્યો પણ મરણધર્મથી પર રહે છે.

શ્યામૈકવર્ણાન્વરુણો હયાન્શુક્લાન્મનોજવાન્। અષ્ટૌ નિધિપતિઃ કોશાન્લોકપાલો નિજોદયાન્

વરુણે શ્યામ અને સફેદ, મન જેવી ઝડપવાળા ઘોડા આપ્યા; નિધિપતિએ આઠ ખજાના આપ્યા; અને લોકપાલોએ પોતપોતાના સર્વ વૈભવ આપ્યા.

યદ્યદ્ભગવતા દત્તમાધિપત્યં સ્વસિદ્ધયે। સર્વં પ્રત્યર્પયામાસુર્હરૌ ભૂમિગતે નૃપ

ભગવાને જે જે રાજ્ય અને વૈભવ આપ્યું હતું, તે બધું જ જ્યારે હરિ પૃથ્વી પર આવ્યા ત્યારે તેમણે હરિને પરત આપ્યું.

તત્ર યોગપ્રભાવેન નીત્વા સર્વજનં હરિઃ। પ્રજાપાલેન રામેણ કૃષ્ણઃ સમનુમન્ત્રિતઃ। નિર્જગામ પુરદ્વારાત્પદ્મમાલી નિરાયુધઃ

ત્યાં યોગશક્તિથી હરીએ બધા લોકોને લઈ ગયા, અને પ્રજાપાલક રામ સાથે ચર્ચા કરીને કૃષ્ણ કમળમાળ ધારણ કરીને, નિઃશસ્ત્ર અવસ્થામાં નગરના દ્વારેથી બહાર નીકળ્યા.

શ્રીશુક ઉવાચ। તં વિલોક્ય વિનિષ્ક્રાન્તમુજ્જિહાનમિવોડુપમ્। દર્શનીયતમં શ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: જયારે તેઓ બહાર આવ્યા, ત્યારે તેઓ ઉગતા ચંદ્ર જેવી કાંતિવાળા, સૌંદર્યમાં સર્વોપરી, શ્યામવર્ણ અને પીળા રેશમી વસ્ત્રધારી હતા.

શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્કૌસ્તુભામુક્તકન્ધરમ્। પૃથુદીર્ઘચતુર્બાહું નવકઞ્જારુણેક્ષણમ્

શ્રીવત્સ ચિહ્નથી શોભતા, કૌસ્તુભ મણિથી કાંઠે તેજસ્વી, પહોળા, ઊંચા, ચાર હાથવાળા અને તાજા કમળ જેવી લાલ આંખો ધરાવતા હતા.