શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇત્યભિપ્રેત્ય નૃપતેઃ અભિપ્રાયં સ યાદવઃ । સુહૃદ્‌ભિઃ સમનુજ્ઞાતઃ પુનર્યદુપુરીમગાત્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: યદુવંશી એ રાજાના મનની વાત સમજીને, પોતાના મિત્રો દ્વારા અનુમતિ મળ્યા પછી, ફરી યદુપુરીમાં પાછા ગયા.

શશંસ રામકૃષ્ણાભ્યાં ધૃતરાષ્ટ્રવિચેષ્ટિતમ્ । પાણ્ડવાન્ પ્રતિ કૌરવ્ય યદર્થં પ્રેષિતઃ સ્વયમ્

તે યદુવંશીએ રામ અને કૃષ્ણને ધૃતરાષ્ટ્રના પાંડવો વિશેના તમામ કાર્યો જણાવ્યા, જે માટે તેને સ્વયં મોકલવામાં આવ્યો હતો.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં એકોનપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પરમહંસો માટેનું શાસ્ત્ર છે.

રામકૃષ્ણયોર્જરાસન્ધેન સહ યુદ્ધં, દ્વારકાદુર્ગનિર્માણંચ - શ્રીશુક ઉવાચ। અસ્તિઃ પ્રાપ્તિશ્ચ કંસસ્ય મહિષ્યૌ ભરતર્ષભ। મૃતે ભર્તરિ દુઃખાર્તે ઈયતુઃ સ્મ પિતુર્ગૃહાન્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: હે ભરત શ્રેષ્ઠ, કংসની પત્નીઓ અસ્તિ અને પ્રાપ્તિ, પતિના મૃત્યુથી દુ:ખી થઈ, પોતાના પિતાના ઘરમાં ગઈ.

પિત્રે મગધરાજાય જરાસન્ધાય દુઃખિતે। વેદયાં ચક્રતુઃ સર્વમાત્મવૈધવ્યકારણમ્

મગધના રાજા જરાસંધ, જે દુ:ખી હતા, તેમને બંનેએ પોતાનું વિધવાપણું કેમ આવ્યું એ બધું કહી દીધું.

સ તદપ્રિયમાકર્ણ્ય શોકામર્ષયુતો નૃપ। અયાદવીં મહીં કર્તું ચક્રે પરમમુદ્યમમ્

એ દુ:ખદ સમાચાર સાંભળીને રાજા શોક અને ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને યદુવંશનો નાશ કરવા માટે મોટો પ્રયાસ કર્યો.

અક્ષૌહિણીભિર્વિંશત્યા તિસૃભિશ્ચાપિ સંવૃતઃ। યદુરાજધાનીં મથુરાં ન્યરુધત્સર્વતો દિશમ્

વીસ અને ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાથી ઘેરાઈ, જરાસંધે યદુવંશની રાજધાની મથુરાને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.

નિરીક્ષ્ય તદ્બલં કૃષ્ણ ઉદ્વેલમિવ સાગરમ્। સ્વપુરં તેન સંરુદ્ધં સ્વજનં ચ ભયાકુલમ્

કૃષ્ણે એ સેનાને સમુદ્રની જેમ ઉછળતી જોઈ, પોતાની શહેરને ઘેરાયેલું અને પોતાના લોકોમાં ભય વ્યાપેલો જોઈને, સ્થિતિ પર વિચાર કર્યો.

ચિન્તયામાસ ભગવાન્હરિઃ કારણમાનુષઃ। તદ્દેશકાલાનુગુણં સ્વાવતારપ્રયોજનમ્

ભગવાન હરિ, માનવ સ્વરૂપમાં, સમય, સ્થાન અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પોતાના અવતારના હેતુ પર મનમાં વિચાર કરતા રહ્યા.

હનિષ્યામિ બલં હ્યેતદ્ભુવિ ભારં સમાહિતમ્। માગધેન સમાનીતં વશ્યાનાં સર્વભૂભુજામ્

આ સેનાને, જે પૃથ્વી પર ભાર બની છે અને મગધના રાજાએ બધા શાસકોને વશમાં કરીને એકત્ર કરી છે, હું નાશ કરીશ.

અક્ષૌહિણીભિઃ સઙ્ખ્યાતં ભટાશ્વરથકુઞ્જરૈઃ। માગધસ્તુ ન હન્તવ્યો ભૂયઃ કર્તા બલોદ્યમમ્

અક્ષૌહિણી સંખ્યાની સેનાઓ, જેમાં સૈનિકો, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ છે, એ નાશ કરવી છે; પણ મગધના રાજાને મારવો નહીં, કારણ કે તે ફરીથી સેનાનો ઉમેરો કરશે.

એતદર્થોઽવતારોઽયં ભૂભારહરણાય મે। સંરક્ષણાય સાધૂનાં કૃતોઽન્યેષાં વધાય ચ

મારું અવતાર લેવાનો હેતુ એ છે—પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવો, સજ્જનોની રક્ષા કરવી અને અન્ય દુષ્ટોને નાશ કરવો.

અન્યોઽપિ ધર્મરક્ષાયૈ દેહઃ સંભ્રિયતે મયા। વિરામાયાપ્યધર્મસ્ય કાલે પ્રભવતઃ ક્વચિત્

ધર્મની રક્ષા માટે હું બીજું સ્વરૂપ પણ ધારણ કરું છું; અને જ્યારે ક્યારેક અધર્મ વધે છે, ત્યારે તેનું નિવારણ કરું છું.

એવં ધ્યાયતિ ગોવિન્દ આકાશાત્સૂર્યવર્ચસૌ। રથાવુપસ્થિતૌ સદ્યઃ સસૂતૌ સપરિચ્છદૌ

ગોવિંદ એ રીતે ધ્યાનમાં લીન હતા, ત્યારે આકાશમાંથી સૂર્ય જેવી તેજસ્વી બે રથ, રથચાલક અને તમામ સાધન સાથે તત્કાળ દેખાયા.

આયુધાનિ ચ દિવ્યાનિ પુરાણાનિ યદૃચ્છયા। દૃષ્ટ્વા તાનિ હૃષીકેશઃ સઙ્કર્ષણમથાબ્રવીત્

અને પ્રાચીન, દિવ્ય શસ્ત્રો પણ અચાનક દેખાયા; એ જોઈને હૃષીકેશે સંકર્ષણને કહ્યું.

પશ્યાર્ય વ્યસનં પ્રાપ્તં યદૂનાં ત્વાવતાં પ્રભો। એષ તે રથ આયાતો દયિતાન્યાયુધાનિ ચ

આર્ય, યદુવંશીઓ પર આવી પડેલું આ દુઃખ જુઓ, હે પ્રભુ! તમારો રથ અને પ્રિય શસ્ત્રો અહીં તૈયાર છે.

એતદર્થં હિ નૌ જન્મ સાધૂનામીશ શર્મકૃત્। ત્રયોવિંશત્યનીકાખ્યં ભૂમેર્ભારમપાકુરુ

પ્રભુ, સારા લોકોના કલ્યાણ માટે આપણું જન્મ પણ એ માટે જ થયું છે. હવે, પૃથ્વી પરના ત્રેવીસ સેના રૂપ ભારને દૂર કરો.

એવં સમ્મન્ત્ર્ય દાશાર્હૌ દંશિતૌ રથિનૌ પુરાત્। નિર્જગ્મતુઃ સ્વાયુધાઢ્ય બલેનાલ્પીયસા વૃતૌ

આ રીતે બંને દાશાર્હ પુત્રોએ વિચાર કરીને, પોતાના શસ્ત્રો સાથે અને થોડી સેના લઈને, યુદ્ધ માટે રથમાં ચઢીને નીકળી પડ્યા.

શઙ્ખં દધ્મૌ વિનિર્ગત્ય હરિર્દારુકસારથિઃ। તતોઽભૂત્પરસૈન્યાનાં હૃદિ વિત્રાસવેપથુઃ

હરિએ, દારુકને રથચાલક બનાવી, બહાર આવીને શંખ વગાડ્યો. ત્યારે દુશ્મન સૈનિકોના હૃદયમાં ભય અને કંપારી છવાઈ ગઈ.

તાવાહ માગધો વીક્ષ્ય હે કૃષ્ણ પુરુષાધમ। ન ત્વયા યોદ્ધુમિચ્છામિ બાલેનૈકેન લજ્જયા । ગુપ્તેન હિ ત્વયા મન્દ ન યોત્સ્યે યાહિ બન્ધુહન્

માગધના રાજાએ તેમને જોઈને કહ્યું: 'કૃષ્ણ, તું તો નિકૃષ્ટ માણસ છે, હું તારા જેવા બાળક સાથે શરમથી યુદ્ધ કરવું નથી ઈચ્છતો. તું તો છુપાઈને લડે છે, હું તારી સાથે લડતો નથી, દૂર થઈ જા, બંધુહંતક.'

તવ રામ યદિ શ્રદ્ધા યુધ્યસ્વ ધૈર્યમુદ્વહ। હિત્વા વા મચ્છરૈશ્છિન્નં દેહં સ્વર્યાહિ માં જહિ

'રામ, જો તને હિંમત હોય તો યુદ્ધ કર અને પોતાનું શૌર્ય બતાવ. મારા બાણોથી મારાઈને શરીર છોડ અને સ્વર્ગે જા, અથવા તો મને મારી નાખ.'

શ્રીભગવાનુવાચ। ન વૈ શૂરા વિકત્થન્તે દર્શયન્ત્યેવ પૌરુષમ્। ન ગૃહ્ણીમો વચો રાજન્નાતુરસ્ય મુમૂર્ષતઃ

ભગવાને કહ્યું: 'સાચા વીર ક્યારેય ડંકો નથી વગાડતા, તેઓ તો પોતાનું શૌર્ય બતાવે છે. રાજા, મૃત્યુ પામવા તૈયાર માણસના શબ્દો આપણે માનતા નથી.'

શ્રીશુક ઉવાચ। જરાસુતસ્તાવભિસૃત્ય માધવૌ મહાબલૌઘેન બલીયસાઽઽવૃણોત્। સસૈન્યયાનધ્વજવાજિસારથી સૂર્યાનલૌ વાયુરિવાભ્રરેણુભિઃ

શુકદેવજી કહે છે: પછી જરાસંધનો પુત્ર બંને માધવો પર ભારે સેના, રથ, હાથી, ઘોડા અને ધ્વજાઓ સાથે તૂટી પડ્યો, જેમ કે પવન ધૂળના વાદળોથી સૂર્ય અને અગ્નિને ઢાંકી દે છે.

સુપર્ણતાલધ્વજચિહ્નિતૌ રથાવ્। અલક્ષયન્ત્યો હરિરામયોર્મૃધે। સ્ત્રિયઃ પુરાટ્ટાલકહર્મ્યગોપુરં। સમાશ્રિતાઃ સમ્મુમુહુઃ શુચાર્દિતઃ

હરિ અને રામના રથો પર સુપર્ણ અને તાળના ચિહ્નો જોઈને, સ્ત્રીઓ જૂના મકાન, મહેલો અને દરવાજાઓમાં છુપાઈ ગઈ અને દુઃખથી મૂર્છિત થઈ ગઈ.

હરિઃ પરાનીકપયોમુચાં મુહુઃ શિલીમુખાત્યુલ્બણવર્ષપીડિતમ્। સ્વસૈન્યમાલોક્ય સુરાસુરાર્ચિતં વ્યસ્ફૂર્જયચ્છાર્ઙ્ગશરાસનોત્તમમ્

હરિએ જોયું કે દેવો અને દાનવો દ્વારા પૂજિત પોતાની સેના દુશ્મનના ભયાનક બાણવર્ષાથી વારંવાર પીડાઈ રહી છે, ત્યારે તેણે પોતાના શ્રેષ્ઠ શારંગ ધનુષ્યને ગર્જના સાથે તાણ્યું.

ગૃહ્ણન્નિશઙ્ગાદથ સન્દધચ્છરાન્। વિકૃષ્ય મુઞ્ચન્શિતબાણપૂગાન્। નિઘ્નન્રથાન્કુઞ્જરવાજિપત્તીન્। નિરન્તરં યદ્વદલાતચક્રમ્

પછી તેણે તૂણામાંથી બાણ કાઢી, ધનુષ્ય પર ચઢાવી, તીવ્ર બાણોના ઝાડા છોડ્યા અને રથ, હાથી, ઘોડા અને પદાતીઓને માર્યા, જ્યારે ચક્ર સતત તેના હાથમાં ફરતું રહ્યું.

નિર્ભિન્નકુમ્ભાઃ કરિણો નિપેતુરનેકશોઽશ્વાઃ શરવૃક્ણકન્ધરાઃ। રથા હતાશ્વધ્વજસૂતનાયકાઃ પદાયતશ્છિન્નભુજોરુકન્ધરાઃ

ભાંગેલા દાંતવાળા હાથીઓ અનેક સંખ્યામાં પડી ગયા; બાણથી કપાયેલા ઘોડા ઢળી પડ્યા; ઘોડા, ધ્વજ, રથચાલક અને નેતાઓ મરેલા એવા રથો અને કપાયેલા હાથ, જાંઘ અને ગળાવાળા પદાતી અહીં-ત્યાં પડેલા હતા.

સઞ્છિદ્યમાનદ્વિપદેભવાજિનામઙ્ગપ્રસૂતાઃ શતશોઽસૃગાપગાઃ। ભુજાહયઃ પૂરુષશીર્ષકચ્છપા હતદ્વિપદ્વીપહય ગ્રહાકુલાઃ

હાથી, ઘોડા અને માણસોના અંગો કપાતા, રક્તની નદીઓ સેકડો જગ્યાએ વહેતી, જેમાં હાથ, ઘોડાના માથા, માનવીના કંકાલ અને કાચબાની જેમ શરીરો, તથા મરેલા હાથી, ઘોડા અને યોદ્ધાઓના મૃતદેહો વહેતા હતા.

કરોરુમીના નરકેશશૈવલા ધનુસ્તરઙ્ગાયુધગુલ્મસઙ્કુલાઃ। અચ્છૂરિકાવર્તભયાનકા મહા મણિપ્રવેકાભરણાશ્મશર્કરાઃ

આ નદીઓમાં હાથોની લહેરો, વાળની જળજંતુઓ, ધનુષ્યની તરંગો અને શસ્ત્રોના ઝુંડ ભરેલા હતા; ભયાનક ઘૂંટણીઓ છરીઓથી બની હતી અને તેમાં મણિ, મુક્તા, આભૂષણો અને પથ્થરો ચમકી રહ્યા હતા.