શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નેહ ચાત્યન્તસંવાસઃ કસ્યચિત્ કેનચિત્ સહ । રાજન્ સ્વેનાપિ દેહેન કિમુ જાયાત્મજાદિભિઃ

હે રાજા, આ દુનિયામાં કોઈની સાથે કાયમનો સંબંધ નથી—even પોતાના શરીર સાથે પણ નહીં, તો પત્ની, પુત્ર અને બીજાઓની તો વાત જ શું.

એકઃ પ્રસૂયતે જન્તુઃ એક એવ પ્રલીયતે । એકોઽનુભુઙ્‌ક્તે સુકૃતં એક એવ ચ દુષ્કૃતમ્

પ્રાણી એકલા જન્મે છે અને એકલા જ મરે છે; એકલા જ સારા કર્મોનો ફળ ભોગવે છે અને એકલા જ ખરાબ કર્મોનો પણ.

અધર્મોપચિતં વિત્તં હરન્ત્યન્યેઽલ્પમેધસઃ । સમ્ભોજનીયાપદેશૈઃ જલાનીવ જલૌકસઃ

અધર્મથી મેળવેલું ધન, ઓછા બુદ્ધિ ધરાવનાર બીજા લોકો લઈ જાય છે, જેમ મિત્રતાના બહાને જલાઉકાઓ પાણી લઈ જાય છે.

પુષ્ણાતિ યાનધર્મેણ સ્વબુદ્ધ્યા તમપણ્ડિતમ્ । તેઽકૃતાર્થં પ્રહિણ્વન્તિ પ્રાણા રાયઃ સુતાદયઃ

જે પોતાની સમજથી અને અધર્મથી બીજાને પોષે છે, એ અવિજ્ઞાનીને જીવન, ધન, પુત્ર વગેરે અપૂર્ણ રાખીને છોડી દે છે.

સ્વયં કિલ્બિષમાદાય તૈસ્ત્યક્તો નાર્થકોવિદઃ । અસિદ્ધાર્થો વિશત્યન્ધં સ્વધર્મવિમુખસ્તમઃ

પાપ પોતે લઈને, ધનની સમજ ન હોવાને કારણે બીજાઓ દ્વારા છોડી દેવાય છે, અને પોતાનું ધ્યેય અધૂરૂં રહીને, પોતાના ધર્મથી વિમુખ થઈ અંધકારમાં જાય છે.

તસ્માલ્લોકમિમં રાજન્ સ્વપ્નમાયામનોરથમ્ । વીક્ષ્યાયમ્યાત્મનાત્માનં સમઃ શાન્તો ભવ પ્રભો

એટલે, હે રાજા, આ દુનિયાને સ્વપ્ન, માયા અને કલ્પના સમજીને, પોતે પોતાને ઓળખો અને સમતા અને શાંતિથી રહો, હે સ્વામી.

ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ - યથા વદતિ કલ્યાણીં વાચં દાનપતે ભવાન્ । તથાનયા ન તૃપ્યામિ મર્ત્યઃ પ્રાપ્ય યથામૃતમ્

ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા: હે દાનપતિ, તમે જે રીતે શુભ વાણી બોલો છો, એ રીતે હું ક્યારેય તૃપ્ત થતો નથી, જેમ મરતા માણસને અમૃત મળે તો પણ તૃપ્તિ ન થાય.

તથાપિ સૂનૃતા સૌમ્ય હૃદિ ન સ્થીયતે ચલે । પુત્રાનુરાગવિષમે વિદ્યુત્ સૌદામની યથા

તમે ભલે મીઠાં બોલો છો, પણ હૃદયમાં સંતાપ અને સંતાન પ્રત્યેની લાગણીના ઝેરથી એ શબ્દો ટકી શકતા નથી; એ તો આકાશમાં વીજળી જેમ તરત જ અદૃશ્ય થઈ જાય છે.

ઈશ્વરસ્ય વિધિં કો નુ વિધુનોત્યન્યથા પુમાન્ । ભૂમેર્ભારાવતારાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે

હે મનુષ્ય, ભગવાનની ઈચ્છાને કોણ બદલી શકે? યદુ વંશમાં જન્મ લઈને જેમણે પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અવતાર લીધો છે, એ ભગવાનની ઈચ્છા છે.

( વસંતતિલકા ) યો દુર્વિમર્શપથયા નિજમાયયેદં સૃષ્ટ્વા ગુણાન્ વિભજતે તદનુપ્રવિષ્ટઃ । તસ્મૈ નમો દુરવબોધવિહારતન્ત્ર સંસારચક્રગતયે પરમેશ્વરાય

જે ભગવાન પોતાની અદભૂત શક્તિથી આ જગત સર્જે છે, ગુણોને વહેંચે છે અને પછી એમાં પ્રવેશ કરે છે, એ પરમેશ્વર, જેનું રમણ સમજવું અઘરું છે અને જે સંસારના ચક્રમાં વિહારે છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇત્યભિપ્રેત્ય નૃપતેઃ અભિપ્રાયં સ યાદવઃ । સુહૃદ્‌ભિઃ સમનુજ્ઞાતઃ પુનર્યદુપુરીમગાત્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: યદુવંશી એ રાજાના મનની વાત સમજીને, પોતાના મિત્રો દ્વારા અનુમતિ મળ્યા પછી, ફરી યદુપુરીમાં પાછા ગયા.

શશંસ રામકૃષ્ણાભ્યાં ધૃતરાષ્ટ્રવિચેષ્ટિતમ્ । પાણ્ડવાન્ પ્રતિ કૌરવ્ય યદર્થં પ્રેષિતઃ સ્વયમ્

તે યદુવંશીએ રામ અને કૃષ્ણને ધૃતરાષ્ટ્રના પાંડવો વિશેના તમામ કાર્યો જણાવ્યા, જે માટે તેને સ્વયં મોકલવામાં આવ્યો હતો.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં એકોનપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પરમહંસો માટેનું શાસ્ત્ર છે.

રામકૃષ્ણયોર્જરાસન્ધેન સહ યુદ્ધં, દ્વારકાદુર્ગનિર્માણંચ - શ્રીશુક ઉવાચ। અસ્તિઃ પ્રાપ્તિશ્ચ કંસસ્ય મહિષ્યૌ ભરતર્ષભ। મૃતે ભર્તરિ દુઃખાર્તે ઈયતુઃ સ્મ પિતુર્ગૃહાન્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: હે ભરત શ્રેષ્ઠ, કংসની પત્નીઓ અસ્તિ અને પ્રાપ્તિ, પતિના મૃત્યુથી દુ:ખી થઈ, પોતાના પિતાના ઘરમાં ગઈ.

પિત્રે મગધરાજાય જરાસન્ધાય દુઃખિતે। વેદયાં ચક્રતુઃ સર્વમાત્મવૈધવ્યકારણમ્

મગધના રાજા જરાસંધ, જે દુ:ખી હતા, તેમને બંનેએ પોતાનું વિધવાપણું કેમ આવ્યું એ બધું કહી દીધું.

સ તદપ્રિયમાકર્ણ્ય શોકામર્ષયુતો નૃપ। અયાદવીં મહીં કર્તું ચક્રે પરમમુદ્યમમ્

એ દુ:ખદ સમાચાર સાંભળીને રાજા શોક અને ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને યદુવંશનો નાશ કરવા માટે મોટો પ્રયાસ કર્યો.

અક્ષૌહિણીભિર્વિંશત્યા તિસૃભિશ્ચાપિ સંવૃતઃ। યદુરાજધાનીં મથુરાં ન્યરુધત્સર્વતો દિશમ્

વીસ અને ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાથી ઘેરાઈ, જરાસંધે યદુવંશની રાજધાની મથુરાને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.

નિરીક્ષ્ય તદ્બલં કૃષ્ણ ઉદ્વેલમિવ સાગરમ્। સ્વપુરં તેન સંરુદ્ધં સ્વજનં ચ ભયાકુલમ્

કૃષ્ણે એ સેનાને સમુદ્રની જેમ ઉછળતી જોઈ, પોતાની શહેરને ઘેરાયેલું અને પોતાના લોકોમાં ભય વ્યાપેલો જોઈને, સ્થિતિ પર વિચાર કર્યો.

ચિન્તયામાસ ભગવાન્હરિઃ કારણમાનુષઃ। તદ્દેશકાલાનુગુણં સ્વાવતારપ્રયોજનમ્

ભગવાન હરિ, માનવ સ્વરૂપમાં, સમય, સ્થાન અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પોતાના અવતારના હેતુ પર મનમાં વિચાર કરતા રહ્યા.

હનિષ્યામિ બલં હ્યેતદ્ભુવિ ભારં સમાહિતમ્। માગધેન સમાનીતં વશ્યાનાં સર્વભૂભુજામ્

આ સેનાને, જે પૃથ્વી પર ભાર બની છે અને મગધના રાજાએ બધા શાસકોને વશમાં કરીને એકત્ર કરી છે, હું નાશ કરીશ.

અક્ષૌહિણીભિઃ સઙ્ખ્યાતં ભટાશ્વરથકુઞ્જરૈઃ। માગધસ્તુ ન હન્તવ્યો ભૂયઃ કર્તા બલોદ્યમમ્

અક્ષૌહિણી સંખ્યાની સેનાઓ, જેમાં સૈનિકો, ઘોડા, રથ અને હાથીઓ છે, એ નાશ કરવી છે; પણ મગધના રાજાને મારવો નહીં, કારણ કે તે ફરીથી સેનાનો ઉમેરો કરશે.

એતદર્થોઽવતારોઽયં ભૂભારહરણાય મે। સંરક્ષણાય સાધૂનાં કૃતોઽન્યેષાં વધાય ચ

મારું અવતાર લેવાનો હેતુ એ છે—પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવો, સજ્જનોની રક્ષા કરવી અને અન્ય દુષ્ટોને નાશ કરવો.

અન્યોઽપિ ધર્મરક્ષાયૈ દેહઃ સંભ્રિયતે મયા। વિરામાયાપ્યધર્મસ્ય કાલે પ્રભવતઃ ક્વચિત્

ધર્મની રક્ષા માટે હું બીજું સ્વરૂપ પણ ધારણ કરું છું; અને જ્યારે ક્યારેક અધર્મ વધે છે, ત્યારે તેનું નિવારણ કરું છું.

એવં ધ્યાયતિ ગોવિન્દ આકાશાત્સૂર્યવર્ચસૌ। રથાવુપસ્થિતૌ સદ્યઃ સસૂતૌ સપરિચ્છદૌ

ગોવિંદ એ રીતે ધ્યાનમાં લીન હતા, ત્યારે આકાશમાંથી સૂર્ય જેવી તેજસ્વી બે રથ, રથચાલક અને તમામ સાધન સાથે તત્કાળ દેખાયા.

આયુધાનિ ચ દિવ્યાનિ પુરાણાનિ યદૃચ્છયા। દૃષ્ટ્વા તાનિ હૃષીકેશઃ સઙ્કર્ષણમથાબ્રવીત્

અને પ્રાચીન, દિવ્ય શસ્ત્રો પણ અચાનક દેખાયા; એ જોઈને હૃષીકેશે સંકર્ષણને કહ્યું.

પશ્યાર્ય વ્યસનં પ્રાપ્તં યદૂનાં ત્વાવતાં પ્રભો। એષ તે રથ આયાતો દયિતાન્યાયુધાનિ ચ

આર્ય, યદુવંશીઓ પર આવી પડેલું આ દુઃખ જુઓ, હે પ્રભુ! તમારો રથ અને પ્રિય શસ્ત્રો અહીં તૈયાર છે.

એતદર્થં હિ નૌ જન્મ સાધૂનામીશ શર્મકૃત્। ત્રયોવિંશત્યનીકાખ્યં ભૂમેર્ભારમપાકુરુ

પ્રભુ, સારા લોકોના કલ્યાણ માટે આપણું જન્મ પણ એ માટે જ થયું છે. હવે, પૃથ્વી પરના ત્રેવીસ સેના રૂપ ભારને દૂર કરો.

એવં સમ્મન્ત્ર્ય દાશાર્હૌ દંશિતૌ રથિનૌ પુરાત્। નિર્જગ્મતુઃ સ્વાયુધાઢ્ય બલેનાલ્પીયસા વૃતૌ

આ રીતે બંને દાશાર્હ પુત્રોએ વિચાર કરીને, પોતાના શસ્ત્રો સાથે અને થોડી સેના લઈને, યુદ્ધ માટે રથમાં ચઢીને નીકળી પડ્યા.

શઙ્ખં દધ્મૌ વિનિર્ગત્ય હરિર્દારુકસારથિઃ। તતોઽભૂત્પરસૈન્યાનાં હૃદિ વિત્રાસવેપથુઃ

હરિએ, દારુકને રથચાલક બનાવી, બહાર આવીને શંખ વગાડ્યો. ત્યારે દુશ્મન સૈનિકોના હૃદયમાં ભય અને કંપારી છવાઈ ગઈ.