શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તયા ચ કથિતં ભર્ત્રે પ્રસૂતઃ સુખમર્ભકઃ । લોકસ્ય સુખમુત્પન્નં આત્મદેવ પ્રજોદયાત્

પત્નીએ પતિને કહ્યું: 'મારા ઘરે સુખથી દીકરો થયો છે; બધા માટે આનંદ થયો છે, આત્મદેવને દીકરો થયો છે.'

દદૌ દાનં દ્વિજાતિભ્યો જાતકર્મ વિધાય ચ । ગીતવાદિત્રઘોષોઽભૂત્ તદ્‌દ્વારં મંગલં બહુ

પછી તેણે બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું અને જન્મના સંસ્કાર કર્યા; ઘરના દરવાજે ઘણું શુભ ગીત-વાદ્ય વાગ્યું.

ભર્તુરગ્રેઽબ્રવીત્ વાક્યં સ્તન્યં નાસ્તિ કુચે મમ । અન્યસ્તન્યેન નિર્દુગ્ધા કથં પુષ્ણામિ બાલકમ્

પતિના સામે તેણે કહ્યું: 'મારા સ્તનમાં દૂધ નથી; બીજાએ દૂધ પી લીધી હોવાથી, હું બાળકને કેમ પોષી શકું?'

મત્સ્વસુશ્ચ પ્રસૂતાયા મૃતો બાલસ્તુ વર્તતે । તામાકાર્ય ગૃહે રક્ષ સા તેઽર્ભં પોષયિષ્યતિ

મારી બીજી પત્નીએ બાળકને જન્મ આપ્યો હતો, પણ તેનું બાળક તો મરી ગયું છે; એને અહીં લાવીને ઘરે રાખો—એ તારો બાળક પોષી દેશે.

પતિના તત્કૃતં સર્વં પુત્રરક્ષણહેતવે । પુત્રસ્ય ધુન્ધુકારીતિ નામ માત્રા પ્રતિષ્ઠિતન્

પુત્રની રક્ષા માટે પતિએ આ બધું કર્યું; માતાએ બાળકનું નામ ધુંધુકારી રાખ્યું.

ત્રિમાસે નિર્ગતે ચાથ સા ધેનુઃ સુષુવેઽર્ભકમ્ । સર્વાંગસુન્દરં દિવ્યં નિર્મલં કનકપ્રભમ્

ત્રણ મહિના પછી, એ ગાયે એક વાછરડાને જન્મ આપ્યો—જે સર્વાંગે સુંદર, દિવ્ય, નિર્મળ અને સોનાની જેમ તેજસ્વી હતું.

દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નો વિપ્રસ્તુ સંસ્કારાન્ સ્વયમાદધે । મત્વા‌ઽઽશ્ચર્યં જનાઃ સર્વે દિદૃક્ષાર્થં સમાગતાઃ

આ જોઈને પ્રસન્ન થયેલા બ્રાહ્મણે પોતે જ વિધિ કરી; બધાં લોકો આ આશ્ચર્ય માનીને જોવા માટે ભેગા થયા.

ભાગ્યોદયોઽધુના જાત આત્મદેવસ્ય પશ્યત । ધેન્વા બાલઃ પ્રસૂતસ્તુ દેવરૂપીતિ કૌતુકમ્

હવે જુઓ, આત્મદેવનું ભાગ્ય ઉગ્યું છે: ગાયમાંથી બાળક જન્મ્યું છે અને એ દેવરૂપ છે—આ એક અદ્ભુત વાત છે.

ન જ્ઞાતં તદ્રહસ્યં તુ કેનાપિ વિધિયોગતઃ । ગોકર્ણં તં સુતં દૃષ્ટ્વા ગોકર્ણં નામ ચાકરોત્

કોઈને એ રહસ્ય ખબર પડ્યું નહીં, કારણ કે એ બધું ભાગ્યના કારણે થયું; એ બાળકના ગાય જેવા કાન જોઈને તેનું નામ ગોકર્ણ રાખવામાં આવ્યું.

કિયત્કાલેન તૌ જાતૌ તરુણૌ તનયાવુભૌ । ગોકર્ણઃ પણ્ડિતો જ્ઞાની ધુન્ધુકારી મહાખલઃ

થોડા સમયમાં બંને પુત્ર યુવાન થયા; ગોકર્ણ વિદ્વાન અને જ્ઞાની બન્યો, જ્યારે ધુંધુકારી બહુ દુરાચારી હતો.

સ્નાનશૌચક્રિયાહીનો દુર્ભક્ષી ક્રોધવર્જિતઃ । દુષ્પરિગ્રહકર્તા ચ શવહસ્તેન ભોજનમ્

એ સ્નાન-શુદ્ધિ કરતો નહોતો, અયોગ્ય ખોરાક ખાતો, ક્રોધથી રહિત હતો, ખોટા રીતે વસ્તુઓ મેળવે અને મૃતદેહને સ્પર્શેલી હાથે જમતો.

ચૌરઃ સર્વજનદ્વેષી પરવેશ્મપ્રદીપકઃ । લાલનાયાર્ભકાન્ ધૃત્વા સદ્યઃ કૂપે ન્યપાતયત્

એ ચોર હતો, બધાને દુશ્મન માનતો, બીજાના ઘરમાં આગ લગાડતો અને રમવા માટે બાળકોને પકડી તરત જ કૂવામાં ફેંકી દેતો.

હિંસકઃ શસ્ત્રધારી ચ દીનાન્ધાનાં પ્રપીડકઃ । ચાણ્ડાલાભિરતો નિત્યં પાશહસ્તઃ શ્વસંગતઃ

એ હિંસક હતો, હથિયાર રાખતો, ગરીબ અને અંધ લોકોને દુઃખ આપતો, હંમેશા ચાંદાળ સાથે રહેતો, હાથમાં ફાંસી રાખતો અને શ્વાન સાથે ફરતો.

તેન વેશ્યાકુસંગેન પિત્ર્યં વિત્તં તુ નાશિતમ્ । એકદા પિતરૌ તાડ્ય પાત્રાણિ સ્વયમાહરત્

વેેશ્યાઓની સંગતથી તેણે પિતૃસંપત્તિ બગાડી; એક વખત તો માતા-પિતાને માર્યા પછી પોતે જ વાસણ લઈ ગયો.

તત્પિતા કૃપણઃ પ્રોચ્ચૈઃ ધનહીનો રુરોદ હ । વધ્યતવં તુ સમીચીનં કુપુત્રો દુઃખદાયકઃ

એના દયનીય પિતા, હવે ધન વિના, ઉંચે ઉંચે રડતા: 'આવો દુઃખ આપનાર દુરાચારી પુત્ર તો મારવા યોગ્ય છે.'

ક્વ તિષ્ઠામિ ક્વ ગચ્છામિ કો મે દુઃખં વ્યપોહયેત્ । પ્રાણાન્ ત્યજામિ દુઃખેન હા કષ્ટં મમ સંસ્થિતમ્

'હું ક્યાં રહું, ક્યાં જઉં, મારું દુઃખ કોણ દૂર કરશે? આ દુઃખમાં હું પ્રાણ છોડી દઈશ—હાય, મારી સ્થિતિ કેટલી દયનીય છે!'

તદાનીં તુ સમાગત્ય ગોકર્ણો જ્ઞાનસંયુતઃ । બોધયામાસ જનકં વૈરાગ્યં પરિદર્શયન્

એ સમયે જ્ઞાનથી ભરેલો ગોકર્ણ આવ્યો અને પિતાને ઉપદેશ આપ્યો, તેને વૈરાગ્યનો માર્ગ બતાવ્યો.

અસારઃ ખલુ સંસારો દુઃખરૂપી વિમોહકઃ । સુતઃ કસ્ય ધનં કસ્ય સ્નેહવાન્ જ્વલતેઽનિશમ્

આ સંસાર ખરેખર નિરર્થક છે, દુઃખમય છે અને મોહમાં પાડી દે છે; કોણે પુત્ર છે, કોણે ધન છે, કોણે પ્રેમ છે—આ બધું સતત દહાડે છે.

ન ચેન્દ્રસ્ય સુખં કિંચિત્ ન સુખં ચક્રવર્તિનઃ । સુખમસ્તિ વિરક્તસ્ય મુનેઃ એકાન્તજીવિનઃ

ઇન્દ્રને પણ સુખ નથી, ચક્રવર્તિને પણ સુખ નથી; સાચું સુખ તો વૈરાગ્યવાળા મુનિ અને એકાંતમાં જીવતા માણસને જ મળે છે.

મુઞ્ચ અજ્ઞાનં પ્રજારૂપં મોહતો નરકે ગતિઃ । નિપતિષ્યતિ દેહોઽયં સર્વં ત્યક્ત્વા વનં વ્રજ

મૂર્ખાઈ અને સંતાનમાં મમતા રૂપ અજ્ઞાન છોડો; મોહથી તો નરકનો માર્ગ મળે છે. આ શરીર તો એક દિવસ પડી જ જશે, બધું છોડીને વનમાં જાવ.

તદ્વાક્યં તુ સમાકર્ણ્ય ગન્તુકામઃ પિતાબ્રવીત્ । કિંકર્તવ્યં વને તાત તત્ત્વં વદ સવિસ્તરમ્

પિતાએ તે વચન સાંભળી, જંગલમાં જવાનું મન બનાવી પુત્રને કહ્યું: 'બેટા, જંગલમાં શું કરવું જોઈએ, એ બધું મને વિગતે કહી.'

અન્ધકૂપે સ્નેહપાશે બદ્ધઃ પંગુરહં શઠઃ । કર્મણા પતિતો નૂનં મામુદ્ધર દયાનિધે

હું સ્નેહના બંધનમાં બંધાઈ, અંધકારમય ખાડામાં પડેલો છું; મારા કર્મોથી હું લૂલો, કપટી અને પતિત થયો છું. હે દયાના સાગર, કૃપા કરીને મને ઉઠાવી લે.

(વસંતતિલકા) દેહેઽસ્થિમાંસરુધિરેઽભિમતિં ત્યજ ત્વં જાયાસુતાદિષુ સદા મમતાં વિમુઞ્ચ । પશ્યાનિશં જગદિદં ક્ષણભંગનિષ્ઠં વૈરાગ્યરાગરસિકો ભવ ભક્તિનિષ્ઠઃ

આ હાડકાં, માંસ અને લોહીથી બનેલા શરીર પ્રત્યેનો મમત્વ છોડી દે અને પત્ની, સંતાન વગેરેમાં સતત લાગણી રાખવાનું પણ ત્યજી દે. આ જગત હંમેશાં ક્ષણભંગુર છે એ જોઈ, વૈરાગ્ય અને ભક્તિમાં આનંદ માણ.

ધર્મ ભજસ્વ સતતં ત્યજ લોકધર્માન્ સેવસ્વ સાધુપુરુષાન્ જહિ કામતૃષ્ણામ્ । અન્યસ્ય દોષગુણચિન્તનમાશુ મુક્ત્વા સેવાકથારસમહો નિતરાં પિબ ત્વમ્

સાચો ધર્મ હંમેશાં પાળ, લોકકર્મો છોડ, સારા માણસોની સેવા કર અને ઈચ્છા તથા તૃષ્ના ત્યજી દે. બીજાના ગુણ-દોષ વિશે વિચારવાનું તરત જ છોડ અને સેવા તથા સત્કથા નો રસ ઊંડે પી.

એવં સુતોક્તિવશતોઽપિ ગૃહં વિહાય યાતો વનં સ્થિરમતિર્ગતષષ્ટિવર્ષઃ । યુક્તો હરેરનુદિનં પરિચર્યયાસૌ શ્રીકૃષ્ણમાપ નિયતં દશમસ્ય પાઠાત્

પુત્રના વચનથી પ્રેરિત થઈ, તે વ્યક્તિએ ઘર છોડ્યું, સાઠ વર્ષના વયે દૃઢ નિશ્ચયથી જંગલમાં ગયો અને રોજ હરિની સેવા કરતાં, દસમા સ્કંધના પાઠથી શ્રીકૃષ્ણને નિશ્ચિત રીતે પ્રાપ્ત કર્યો.

  દેવોદ્યાનશ્રિયા જુષ્ટં અધ્યાસ્તે સ્મ ત્રિપિષ્ટપમ્ ।  મહેન્દ્રભવનં સાક્ષાત્ નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।  ત્રૈલોક્યલક્ષ્મ્યાયતનં અધ્યુવાસાખિલર્દ્ધિમત્

તે દેવોના ઉદ્યાનની શોભાથી યુક્ત, સ્વયં વિશ્વકર્માએ બનાવેલા મહેન્દ્રના મહેલમાં, ત્રણેય લોકની લક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન એવા સ્થળે, સર્વ સમૃદ્ધિ સાથે નિવાસ કરતો હતો.

  વિદ્યાર્થરૂપજન્માઢ્યો માનસ્તમ્ભવિવર્જિતઃ

તે જ્ઞાન, સંપત્તિ અને ઉંચા કુળથી સમૃદ્ધ હતો, પણ તેને અહંકાર કે અભિમાન નહોતો.

શ્રીમદ્‌ભાગવતમાહાત્મ્યમ્ - પંચમોઽધ્યાયઃ ધુન્ધુકારિણો દુર્મૃત્યુનિમિત્તક પ્રેતત્વપ્રાપ્તિવર્ણનં તતો ગોકર્ણાનુગ્રહેણોદ્ધારશ્ચ સૂત ઉવાચ - (અનુષ્ટુપ્) પિતરિ ઉપરતે તેન જનની તાડિતા ભૃશમ્ । ક્વ વિત્તં તિષ્ઠતિ બ્રૂહિ હનિષ્યે લત્તયા ન ચેત્

પિતા અવસાન પામ્યા પછી, ધુંધુકારીએ પોતાની માતાને ઘણી માર મારીને કહ્યું: 'ક્યાં ધન રાખ્યું છે, એ બોલ, નહિ તો હું તને લાકડીથી મારી નાખીશ!'

ઇતિ તદ્વાક્ય સંત્રાસાત્ જનન્યા પુત્રદુઃખતઃ । કૂપે પાતઃ કૃતો રાત્રૌ તેન સા નિધનં ગતા

પુત્રના દુઃખ અને તેના શબ્દોથી ડરીને, માતાએ રાત્રે કૂવામાં પડીને પોતાનું જીવન પૂરું કર્યું.