શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સપત્નમધ્યે શોચન્તીં વૃકાનાં હરિણીમિવ । સાન્ત્વયિષ્યતિ માં વાક્યૈઃ પિતૃહીનાંશ્ચ બાલકાન્

મારી સહપત્નીઓ વચ્ચે, વાઘ વચ્ચે હરણની જેમ દુઃખી થઈને, એ મને સાંત્વના આપશે અને મારા પિતૃહીન બાળકોને પણ આશ્વાસન આપશે.

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ વિશ્વાત્મન્ વિશ્વભાવન । પ્રપન્નાં પાહિ ગોવિન્દ શિશુભિશ્ચાવસીદતીમ્

કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાન યોગી, જગતના આત્મા અને સર્જનહાર, હે ગોવિંદ, હું અને મારા બાળકો તારી શરણમાં આવીને ડૂબી રહ્યા છીએ, અમને બચાવ.

નાન્યત્તવ પદામ્ભોજાત્ પશ્યામિ શરણં નૃણામ્ । બિભ્યતાં મૃત્યુસંસારાદ્ ઈસ્વરસ્યાપવર્ગિકાત્

હે ઈશ્વર, જન્મ-મરણના ભયંકર સાગરથી બચાવનાર, તારા કમળ જેવા પગ સિવાય મને કોઈ બીજું આશ્રય દેખાતું નથી.

નમઃ કૃષ્ણાય શુદ્ધાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને । યોગેશ્વરાય યોગાય ત્વામહં શરણં ગતા

શુદ્ધ, પરમાત્મા, યોગના સ્વામી અને યોગરૂપ શ્રીકૃષ્ણને વંદન; હું તારી શરણમાં આવી છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યનુસ્મૃત્ય સ્વજનં કૃષ્ણં ચ જગદીશ્વરમ્ । પ્રારુદદ્ દુખિતા રાજન્ ભવતાં પ્રપિતામહી

શુકદેવ કહે છે: રાજન, આમ પોતાના સગાં અને જગતના સ્વામી કૃષ્ણને યાદ કરીને, તમારી પ્રપિતામહી દુઃખી થઈને પ્રાર્થના કરવા લાગી.

સમદુઃખસુખોઽક્રૂરો વિદુરશ્ચ મહાયશાઃ । સાન્ત્વયામાસતુઃ કુન્તીં તત્પુત્રોત્પત્તિહેતુભિઃ

સુખ-દુઃખમાં સમ રહેલા વિદુર અને પ્રસિદ્ધ અક્રૂરએ, કુંતીને તેના પુત્રોના જન્મના કારણો સમજાવીને સાંત્વના આપી.

યાસ્યન્ રાજાનમભ્યેત્ય વિષમં પુત્રલાલસમ્ । અવદત્સુહૃદાં મધ્યે બન્ધુભિઃ સૌહૃદોદિતમ્

રાજા જતા પહેલા, પોતાના પુત્રોને વધુ પ્રેમ કરતા શાસક પાસે ગયો અને સગાં-મિત્રોની વચ્ચે, શુભભાવથી વાત કરી.

અક્રૂર ઉવાચ - ભો ભો વૈચિત્રવીર્ય ત્વં કુરૂણાં કીર્તિવર્ધન । ભ્રાતર્યુપરતે પાણ્ડૌ અધુનાઽઽસનમાસ્થિતઃ

અક્રૂર બોલ્યા: હે વૈચિત્રવીર્યના વંશજ, તું કુરુઓની કીર્તિ વધારનાર છે, હવે તારો ભાઈ પાંડુ વિદાય થયો છે અને તું સિંહાસન પર બેઠો છે.

ધર્મેણ પાલયન્ ઉર્વીં પ્રજાઃ શીલેન રઞ્જયન્ । વર્તમાનઃ સમઃ સ્વેષુ શ્રેયઃ કીર્તિમવાપ્સ્યસિ

ધર્મથી ધરતી પર શાસન કરીને, પ્રજાને સદગુણથી ખુશ કરીને અને પોતાના લોકો સાથે સમતા રાખીને, તું સુખ અને કીર્તિ પ્રાપ્ત કરશે.

અન્યથા ત્વાચરઁલ્લોકે ગર્હિતો યાસ્યસે તમઃ । તસ્માત્સમત્વે વર્તસ્વ પાણ્ડવેષ્વાત્મજેષુ ચ

જો તું દુનિયામાં અલગ રીતે વર્તશે, તો નિંદિત થશે અને અંધકારમાં પડી જશે; એટલે પાંડવો અને પોતાના પુત્રો સાથે સમતા રાખ.

નેહ ચાત્યન્તસંવાસઃ કસ્યચિત્ કેનચિત્ સહ । રાજન્ સ્વેનાપિ દેહેન કિમુ જાયાત્મજાદિભિઃ

હે રાજા, આ દુનિયામાં કોઈની સાથે કાયમનો સંબંધ નથી—even પોતાના શરીર સાથે પણ નહીં, તો પત્ની, પુત્ર અને બીજાઓની તો વાત જ શું.

એકઃ પ્રસૂયતે જન્તુઃ એક એવ પ્રલીયતે । એકોઽનુભુઙ્‌ક્તે સુકૃતં એક એવ ચ દુષ્કૃતમ્

પ્રાણી એકલા જન્મે છે અને એકલા જ મરે છે; એકલા જ સારા કર્મોનો ફળ ભોગવે છે અને એકલા જ ખરાબ કર્મોનો પણ.

અધર્મોપચિતં વિત્તં હરન્ત્યન્યેઽલ્પમેધસઃ । સમ્ભોજનીયાપદેશૈઃ જલાનીવ જલૌકસઃ

અધર્મથી મેળવેલું ધન, ઓછા બુદ્ધિ ધરાવનાર બીજા લોકો લઈ જાય છે, જેમ મિત્રતાના બહાને જલાઉકાઓ પાણી લઈ જાય છે.

પુષ્ણાતિ યાનધર્મેણ સ્વબુદ્ધ્યા તમપણ્ડિતમ્ । તેઽકૃતાર્થં પ્રહિણ્વન્તિ પ્રાણા રાયઃ સુતાદયઃ

જે પોતાની સમજથી અને અધર્મથી બીજાને પોષે છે, એ અવિજ્ઞાનીને જીવન, ધન, પુત્ર વગેરે અપૂર્ણ રાખીને છોડી દે છે.

સ્વયં કિલ્બિષમાદાય તૈસ્ત્યક્તો નાર્થકોવિદઃ । અસિદ્ધાર્થો વિશત્યન્ધં સ્વધર્મવિમુખસ્તમઃ

પાપ પોતે લઈને, ધનની સમજ ન હોવાને કારણે બીજાઓ દ્વારા છોડી દેવાય છે, અને પોતાનું ધ્યેય અધૂરૂં રહીને, પોતાના ધર્મથી વિમુખ થઈ અંધકારમાં જાય છે.

તસ્માલ્લોકમિમં રાજન્ સ્વપ્નમાયામનોરથમ્ । વીક્ષ્યાયમ્યાત્મનાત્માનં સમઃ શાન્તો ભવ પ્રભો

એટલે, હે રાજા, આ દુનિયાને સ્વપ્ન, માયા અને કલ્પના સમજીને, પોતે પોતાને ઓળખો અને સમતા અને શાંતિથી રહો, હે સ્વામી.

ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ - યથા વદતિ કલ્યાણીં વાચં દાનપતે ભવાન્ । તથાનયા ન તૃપ્યામિ મર્ત્યઃ પ્રાપ્ય યથામૃતમ્

ધૃતરાષ્ટ્ર બોલ્યા: હે દાનપતિ, તમે જે રીતે શુભ વાણી બોલો છો, એ રીતે હું ક્યારેય તૃપ્ત થતો નથી, જેમ મરતા માણસને અમૃત મળે તો પણ તૃપ્તિ ન થાય.

તથાપિ સૂનૃતા સૌમ્ય હૃદિ ન સ્થીયતે ચલે । પુત્રાનુરાગવિષમે વિદ્યુત્ સૌદામની યથા

તમે ભલે મીઠાં બોલો છો, પણ હૃદયમાં સંતાપ અને સંતાન પ્રત્યેની લાગણીના ઝેરથી એ શબ્દો ટકી શકતા નથી; એ તો આકાશમાં વીજળી જેમ તરત જ અદૃશ્ય થઈ જાય છે.

ઈશ્વરસ્ય વિધિં કો નુ વિધુનોત્યન્યથા પુમાન્ । ભૂમેર્ભારાવતારાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે

હે મનુષ્ય, ભગવાનની ઈચ્છાને કોણ બદલી શકે? યદુ વંશમાં જન્મ લઈને જેમણે પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અવતાર લીધો છે, એ ભગવાનની ઈચ્છા છે.

( વસંતતિલકા ) યો દુર્વિમર્શપથયા નિજમાયયેદં સૃષ્ટ્વા ગુણાન્ વિભજતે તદનુપ્રવિષ્ટઃ । તસ્મૈ નમો દુરવબોધવિહારતન્ત્ર સંસારચક્રગતયે પરમેશ્વરાય

જે ભગવાન પોતાની અદભૂત શક્તિથી આ જગત સર્જે છે, ગુણોને વહેંચે છે અને પછી એમાં પ્રવેશ કરે છે, એ પરમેશ્વર, જેનું રમણ સમજવું અઘરું છે અને જે સંસારના ચક્રમાં વિહારે છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇત્યભિપ્રેત્ય નૃપતેઃ અભિપ્રાયં સ યાદવઃ । સુહૃદ્‌ભિઃ સમનુજ્ઞાતઃ પુનર્યદુપુરીમગાત્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: યદુવંશી એ રાજાના મનની વાત સમજીને, પોતાના મિત્રો દ્વારા અનુમતિ મળ્યા પછી, ફરી યદુપુરીમાં પાછા ગયા.

શશંસ રામકૃષ્ણાભ્યાં ધૃતરાષ્ટ્રવિચેષ્ટિતમ્ । પાણ્ડવાન્ પ્રતિ કૌરવ્ય યદર્થં પ્રેષિતઃ સ્વયમ્

તે યદુવંશીએ રામ અને કૃષ્ણને ધૃતરાષ્ટ્રના પાંડવો વિશેના તમામ કાર્યો જણાવ્યા, જે માટે તેને સ્વયં મોકલવામાં આવ્યો હતો.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે એકોનપઞ્ચાશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં એકોનપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પરમહંસો માટેનું શાસ્ત્ર છે.

રામકૃષ્ણયોર્જરાસન્ધેન સહ યુદ્ધં, દ્વારકાદુર્ગનિર્માણંચ - શ્રીશુક ઉવાચ। અસ્તિઃ પ્રાપ્તિશ્ચ કંસસ્ય મહિષ્યૌ ભરતર્ષભ। મૃતે ભર્તરિ દુઃખાર્તે ઈયતુઃ સ્મ પિતુર્ગૃહાન્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: હે ભરત શ્રેષ્ઠ, કংসની પત્નીઓ અસ્તિ અને પ્રાપ્તિ, પતિના મૃત્યુથી દુ:ખી થઈ, પોતાના પિતાના ઘરમાં ગઈ.

પિત્રે મગધરાજાય જરાસન્ધાય દુઃખિતે। વેદયાં ચક્રતુઃ સર્વમાત્મવૈધવ્યકારણમ્

મગધના રાજા જરાસંધ, જે દુ:ખી હતા, તેમને બંનેએ પોતાનું વિધવાપણું કેમ આવ્યું એ બધું કહી દીધું.

સ તદપ્રિયમાકર્ણ્ય શોકામર્ષયુતો નૃપ। અયાદવીં મહીં કર્તું ચક્રે પરમમુદ્યમમ્

એ દુ:ખદ સમાચાર સાંભળીને રાજા શોક અને ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયા અને યદુવંશનો નાશ કરવા માટે મોટો પ્રયાસ કર્યો.

અક્ષૌહિણીભિર્વિંશત્યા તિસૃભિશ્ચાપિ સંવૃતઃ। યદુરાજધાનીં મથુરાં ન્યરુધત્સર્વતો દિશમ્

વીસ અને ત્રણ અક્ષૌહિણી સેનાથી ઘેરાઈ, જરાસંધે યદુવંશની રાજધાની મથુરાને ચારેય બાજુથી ઘેરી લીધી.

નિરીક્ષ્ય તદ્બલં કૃષ્ણ ઉદ્વેલમિવ સાગરમ્। સ્વપુરં તેન સંરુદ્ધં સ્વજનં ચ ભયાકુલમ્

કૃષ્ણે એ સેનાને સમુદ્રની જેમ ઉછળતી જોઈ, પોતાની શહેરને ઘેરાયેલું અને પોતાના લોકોમાં ભય વ્યાપેલો જોઈને, સ્થિતિ પર વિચાર કર્યો.

ચિન્તયામાસ ભગવાન્હરિઃ કારણમાનુષઃ। તદ્દેશકાલાનુગુણં સ્વાવતારપ્રયોજનમ્

ભગવાન હરિ, માનવ સ્વરૂપમાં, સમય, સ્થાન અને પરિસ્થિતિ પ્રમાણે પોતાના અવતારના હેતુ પર મનમાં વિચાર કરતા રહ્યા.