શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તેષુ રાજામ્બિકાપુત્રો ભ્રાતૃપુત્રેષુ દીનધીઃ । સમો ન વર્તતે નૂનં દુષ્પુત્રવશગોઽન્ધદૃક્

એમાં અંબિકા પુત્ર રાજા પોતાના ભાઈના પુત્રો પ્રત્યે સમાન વર્તન કરતા નથી; ખરેખર, પોતાના દુષ્ટ પુત્રના વશમાં રહીને તેમની દૃષ્ટિ અંધ બની ગઈ છે.

ગચ્છ જાનીહિ તદ્‌વૃત્તં અધુના સાધ્વસાધુ વા । વિજ્ઞાય તદ્ વિધાસ્યામો યથા શં સુહૃદાં ભવેત્

તમે જાઓ અને હવે તેમનું વર્તમાન હાલત સારી છે કે ખરાબ, એ જાણો; પછી સમજ્યા પછી અમે એવું કરશું કે અમારા મિત્રોને કલ્યાણ મળે.

ઇત્યક્રૂરં સમાદિશ્ય ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ । સઙ્‌કર્ષણોદ્ધવાભ્યાં વૈ તતઃ સ્વભવનં યયૌ

આ રીતે અક્રૂરને આજ્ઞા આપીને ભગવાન હરિ સંકર્ષણ અને ઉદ્ધવ સાથે પોતાના ઘેર ગયા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે અષ્ટચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગનો અડતાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

અક્રૂરસ્ય હસ્તિનાપુરે ગમનં; કુન્ત્યાઃ કરુણોદ્‌ગારઃ; અક્રૂરધૃતરાષ્ટ સંવાદઃ; અક્રૂરસ્ય પુનર્યદુપૂર્યામાગમનંચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ ગત્વા હાસ્તિનપુરં પૌરવેન્દ્રયશોઽઙ્‌કિતમ્ । દદર્શ તત્રામ્બિકેયં સભીષ્મં વિદુરં પૃથામ્

શુકદેવજી બોલ્યા: અક્રૂર હસ્તિનાપુર પહોંચ્યા, જે પૌરવ વંશના રાજાઓમાં પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં તેમણે અંબિકા પુત્ર, ભીષ્મ, વિદુર અને પૃથાને જોયા.

સહપુત્રં ચ બાહ્લીકં ભારદ્વાજં સગૌતમમ્ । કર્ણં સુયોધનં દ્રૌણિં પાણ્ડવાન્સુહૃદોઽપરાન્

તેમણે બાહ્લિક અને તેનો પુત્ર, ભારદ્વાજ અને ગૌતમ, કર્ણ, દુર્યોધન, અશ્વત્થામા, પાંડવો અને અન્ય મિત્રો પણ જોયા.

યથાવદ્ ઉપસઙ્‌ગમ્ય બન્ધુભિર્ગાન્દિનીસુતઃ । સમ્પૃષ્ટસ્તૈઃ સુહૃદ્વાર્તાં સ્વયં ચાપૃચ્છદવ્યયમ્

ગાંદિનીપુત્રે યોગ્ય રીતે દરેક સગાને મળ્યા, તેઓએ મિત્રોની ખબર પૂછીને અક્રૂર પણ સૌની સુખ-શાંતિ પૂછ્યા.

ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ રાજ્ઞો વૃત્તવિવિત્સયા । દુષ્પ્રજસ્યાલ્પસારસ્ય ખલચ્છન્દાનુવર્તિનઃ

તેમણે થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા, રાજાની વૃત્તિ જાણવા માટે, જે દુર્વિવેકી, નિરસ અને દુષ્ટોની ઇચ્છા પ્રમાણે ચાલતો હતો.

તેજ ઓજો બલં વીર્યં પ્રશ્રયાદીંશ્ચ સદ્ગુણાન્ । પ્રજાનુરાગં પાર્થેષુ ન સહદ્‌ભિશ્ચિકીર્ષિતમ્

તેમણે જોયું કે રાજા પૃથાપુત્રોમાં તેજ, બળ, પરાક્રમ, વિનમ્રતા અને અન્ય સારા ગુણો કે પ્રજાનો પ્રેમ જોવા ઇચ્છતો નહોતો.

કૃતં ચ ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્યદ્ ગરદાનાદ્યપેશલમ્ । આચખ્યૌ સર્વમેવાસ્મૈ પૃથા વિદુર એવ ચ

ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોએ જે જે દુષ્કર્મ, ઝેર આપવું વગેરે કર્યું હતું, એ બધું પૃથા અને વિદુરે અક્રૂરને વિગતે કહ્યું.

પૃથા તુ ભ્રાતરં પ્રાપ્તં અક્રૂરમુપસૃત્ય તમ્ । ઉવાચ જન્મનિલયં સ્મરન્ત્યશ્રુકલેક્ષણા

પૃથાએ જ્યારે પોતાના ભાઈ અક્રૂરને આવ્યો જોયો, ત્યારે આંખોમાં આંસુ લઈને, જન્મસ્થાન યાદ કરતાં, તેમના પાસે જઈને બોલી.

અપિ સ્મરન્તિ નઃ સૌમ્ય પિતરૌ ભ્રાતરશ્ચ મે । ભગિન્યૌ ભ્રાતૃપુત્રાશ્ચ જામયઃ સખ્ય એવ ચ

હે સૌમ્ય, શું મારા માતા-પિતા, ભાઈઓ, બહેનો, ભત્રીજાઓ, ભાભીઓ અને મિત્રો હજુ પણ અમને યાદ કરે છે?

ભ્રાત્રેયો ભગવાન્ કૃષ્ણઃ શરણ્યો ભક્તવત્સલઃ । પૈતૃષ્વસેયાન્ સ્મરતિ રામશ્ચામ્બુરુહેક્ષણઃ

મારા ભાઈ શ્રીકૃષ્ણ, જે ભક્તો માટે આશ્રય અને પ્રેમાળ છે, અને કમળ જેવા આંખો ધરાવતા રામ, બંને માતૃપક્ષના ભાણેજોને યાદ કરે છે.

સપત્નમધ્યે શોચન્તીં વૃકાનાં હરિણીમિવ । સાન્ત્વયિષ્યતિ માં વાક્યૈઃ પિતૃહીનાંશ્ચ બાલકાન્

મારી સહપત્નીઓ વચ્ચે, વાઘ વચ્ચે હરણની જેમ દુઃખી થઈને, એ મને સાંત્વના આપશે અને મારા પિતૃહીન બાળકોને પણ આશ્વાસન આપશે.

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ વિશ્વાત્મન્ વિશ્વભાવન । પ્રપન્નાં પાહિ ગોવિન્દ શિશુભિશ્ચાવસીદતીમ્

કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાન યોગી, જગતના આત્મા અને સર્જનહાર, હે ગોવિંદ, હું અને મારા બાળકો તારી શરણમાં આવીને ડૂબી રહ્યા છીએ, અમને બચાવ.

નાન્યત્તવ પદામ્ભોજાત્ પશ્યામિ શરણં નૃણામ્ । બિભ્યતાં મૃત્યુસંસારાદ્ ઈસ્વરસ્યાપવર્ગિકાત્

હે ઈશ્વર, જન્મ-મરણના ભયંકર સાગરથી બચાવનાર, તારા કમળ જેવા પગ સિવાય મને કોઈ બીજું આશ્રય દેખાતું નથી.

નમઃ કૃષ્ણાય શુદ્ધાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને । યોગેશ્વરાય યોગાય ત્વામહં શરણં ગતા

શુદ્ધ, પરમાત્મા, યોગના સ્વામી અને યોગરૂપ શ્રીકૃષ્ણને વંદન; હું તારી શરણમાં આવી છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - ઇત્યનુસ્મૃત્ય સ્વજનં કૃષ્ણં ચ જગદીશ્વરમ્ । પ્રારુદદ્ દુખિતા રાજન્ ભવતાં પ્રપિતામહી

શુકદેવ કહે છે: રાજન, આમ પોતાના સગાં અને જગતના સ્વામી કૃષ્ણને યાદ કરીને, તમારી પ્રપિતામહી દુઃખી થઈને પ્રાર્થના કરવા લાગી.

સમદુઃખસુખોઽક્રૂરો વિદુરશ્ચ મહાયશાઃ । સાન્ત્વયામાસતુઃ કુન્તીં તત્પુત્રોત્પત્તિહેતુભિઃ

સુખ-દુઃખમાં સમ રહેલા વિદુર અને પ્રસિદ્ધ અક્રૂરએ, કુંતીને તેના પુત્રોના જન્મના કારણો સમજાવીને સાંત્વના આપી.

યાસ્યન્ રાજાનમભ્યેત્ય વિષમં પુત્રલાલસમ્ । અવદત્સુહૃદાં મધ્યે બન્ધુભિઃ સૌહૃદોદિતમ્

રાજા જતા પહેલા, પોતાના પુત્રોને વધુ પ્રેમ કરતા શાસક પાસે ગયો અને સગાં-મિત્રોની વચ્ચે, શુભભાવથી વાત કરી.

અક્રૂર ઉવાચ - ભો ભો વૈચિત્રવીર્ય ત્વં કુરૂણાં કીર્તિવર્ધન । ભ્રાતર્યુપરતે પાણ્ડૌ અધુનાઽઽસનમાસ્થિતઃ

અક્રૂર બોલ્યા: હે વૈચિત્રવીર્યના વંશજ, તું કુરુઓની કીર્તિ વધારનાર છે, હવે તારો ભાઈ પાંડુ વિદાય થયો છે અને તું સિંહાસન પર બેઠો છે.

ધર્મેણ પાલયન્ ઉર્વીં પ્રજાઃ શીલેન રઞ્જયન્ । વર્તમાનઃ સમઃ સ્વેષુ શ્રેયઃ કીર્તિમવાપ્સ્યસિ

ધર્મથી ધરતી પર શાસન કરીને, પ્રજાને સદગુણથી ખુશ કરીને અને પોતાના લોકો સાથે સમતા રાખીને, તું સુખ અને કીર્તિ પ્રાપ્ત કરશે.

અન્યથા ત્વાચરઁલ્લોકે ગર્હિતો યાસ્યસે તમઃ । તસ્માત્સમત્વે વર્તસ્વ પાણ્ડવેષ્વાત્મજેષુ ચ

જો તું દુનિયામાં અલગ રીતે વર્તશે, તો નિંદિત થશે અને અંધકારમાં પડી જશે; એટલે પાંડવો અને પોતાના પુત્રો સાથે સમતા રાખ.

નેહ ચાત્યન્તસંવાસઃ કસ્યચિત્ કેનચિત્ સહ । રાજન્ સ્વેનાપિ દેહેન કિમુ જાયાત્મજાદિભિઃ

હે રાજા, આ દુનિયામાં કોઈની સાથે કાયમનો સંબંધ નથી—even પોતાના શરીર સાથે પણ નહીં, તો પત્ની, પુત્ર અને બીજાઓની તો વાત જ શું.

એકઃ પ્રસૂયતે જન્તુઃ એક એવ પ્રલીયતે । એકોઽનુભુઙ્‌ક્તે સુકૃતં એક એવ ચ દુષ્કૃતમ્

પ્રાણી એકલા જન્મે છે અને એકલા જ મરે છે; એકલા જ સારા કર્મોનો ફળ ભોગવે છે અને એકલા જ ખરાબ કર્મોનો પણ.

અધર્મોપચિતં વિત્તં હરન્ત્યન્યેઽલ્પમેધસઃ । સમ્ભોજનીયાપદેશૈઃ જલાનીવ જલૌકસઃ

અધર્મથી મેળવેલું ધન, ઓછા બુદ્ધિ ધરાવનાર બીજા લોકો લઈ જાય છે, જેમ મિત્રતાના બહાને જલાઉકાઓ પાણી લઈ જાય છે.

પુષ્ણાતિ યાનધર્મેણ સ્વબુદ્ધ્યા તમપણ્ડિતમ્ । તેઽકૃતાર્થં પ્રહિણ્વન્તિ પ્રાણા રાયઃ સુતાદયઃ

જે પોતાની સમજથી અને અધર્મથી બીજાને પોષે છે, એ અવિજ્ઞાનીને જીવન, ધન, પુત્ર વગેરે અપૂર્ણ રાખીને છોડી દે છે.

સ્વયં કિલ્બિષમાદાય તૈસ્ત્યક્તો નાર્થકોવિદઃ । અસિદ્ધાર્થો વિશત્યન્ધં સ્વધર્મવિમુખસ્તમઃ

પાપ પોતે લઈને, ધનની સમજ ન હોવાને કારણે બીજાઓ દ્વારા છોડી દેવાય છે, અને પોતાનું ધ્યેય અધૂરૂં રહીને, પોતાના ધર્મથી વિમુખ થઈ અંધકારમાં જાય છે.

તસ્માલ્લોકમિમં રાજન્ સ્વપ્નમાયામનોરથમ્ । વીક્ષ્યાયમ્યાત્મનાત્માનં સમઃ શાન્તો ભવ પ્રભો

એટલે, હે રાજા, આ દુનિયાને સ્વપ્ન, માયા અને કલ્પના સમજીને, પોતે પોતાને ઓળખો અને સમતા અને શાંતિથી રહો, હે સ્વામી.