શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તથોદ્ધવઃ સાધુતયાભિપૂજિતો ન્યષીદદુર્વ્યામભિમૃશ્ય ચાસનમ્ । કૃષ્ણોઽપિ તૂર્ણં શયનં મહાધનં વિવેશ લોકાચરિતાન્યનુવ્રતઃ

ઉદ્ધવજીનું પણ સન્માનપૂર્વક આવકાર થયો. તેમણે આસનને સ્પર્શ કરીને બેઠા. કૃષ્ણજી લોકપ્રમાણે તરત જ ભવ્ય શય્યામાં ગયા.

સા મજ્જનાલેપદુકૂલભૂષણ સ્રગ્ગન્ધતામ્બૂલસુધાસવાદિભિઃ । પ્રસાધિતાત્મોપસસાર માધવં સવ્રીડલીલોત્સ્મિતવિભ્રમેક્ષિતૈઃ

કુબજાએ સ્નાન કરી, સુગંધિત તેલ લગાવ્યું, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણ પહેરી, ફૂલમાળા અને અત્તર લગાવ્યા, પાન ખાધા અને પછી લજ્જા અને હર્ષથી ભરી આંખોથી, હળવા સ્મિત સાથે, માધવજી પાસે આવી.

આહૂય કાન્તાં નવસઙ્‌ગમહ્રિયા વિશઙ્‌કિતાં કઙ્‌કણભૂષિતે કરે । પ્રગૃહ્ય શય્યામધિવેશ્ય રામયા રેમેઽનુલેપાર્પણપુણ્યલેશયા

કૃષ્ણજીએ પોતાના પ્રેમને બોલાવી, જે પ્રથમ મુલાકાતની લજ્જાથી શંકિત હતી અને હાથમાં કંકણ પહેરેલા હતા. કૃષ્ણજીએ તેનો હાથ પકડીને શય્યામાં બેસાડ્યા અને તેનાથી સુગંધિત તેલ લગાવવાનો પુણ્ય ફળ મળતાં, તેની સાથે આનંદ માણ્યો.

( વસંતતિલકા ) સાનઙ્‌ગતપ્તકુચયોરુરસસ્તથાક્ષ્ણોઃ જિઘ્રન્ત્યનન્તચરણેન રુજો મૃજન્તી । દોર્ભ્યાં સ્તનાન્તરગતં પરિરભ્ય કાન્તમ્ આનન્દમૂર્તિમજહાદતિદીર્ઘતાપમ્

કુબજાના સ્તન અને હૃદય પ્રેમથી તપ્ત હતા, આંખોમાં અભિલાષા હતી. તેણે કૃષ્ણના પગની સુગંધ લીધી, પગ દબાવીને પોતાનું દુઃખ દૂર કર્યું અને પોતાના હાથ અને સ્તન વચ્ચે પ્રિયતમને ભેળવીને, આનંદમૂર્તિ કૃષ્ણમાં પોતાના લાંબા સમયથી ચાલતા તાપને ભૂલી ગઈ.

( અનુષ્ટુપ્ ) સૈવં કૈવલ્યનાથં તં પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમીશ્વરમ્ । અઙ્‌ગરાગાર્પણેનાહો દુર્ભગેદમયાચત

એવી રીતે દુર્લભ મુક્તિના સ્વામી ભગવાનને પામી, કુબજાએ—even though she considered herself unfortunate—તેણે કૃષ્ણને ચંદન અર્પણ કરીને એક વર માંગ્યો.

આહોષ્યતામિહ પ્રેષ્ઠ દિનાનિ કતિચિન્મયા । રમસ્વ નોત્સહે ત્યક્તું સઙ્‌ગં તેઽમ્બુરુહેક્ષણ

'મારા પ્રિયતમ, થોડા દિવસો માટે અહીં મારા સાથે રહો; કમળનેત્રવાળા, મારી સાથે આનંદ કરો, કેમ કે હું તારી વિયોગ સહન કરી શકતી નથી.'

તસ્યૈ કામવરં દત્ત્વા માનયિત્વા ચ માનદઃ । સહોદ્ધવેન સર્વેશઃ સ્વધામાગમદર્ચિતમ્

તેમણે તેણીને ઇચ્છેલો વર આપ્યો અને માન આપીને, સર્વમાન આપનાર ભગવાન ઉદ્ધવજી સાથે પોતાના પવિત્ર ધામે પરત ગયા.

દુરાર્ધ્યં સમારાધ્ય વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્ । યો વૃણીતે મનોગ્રાહ્યં અસત્ત્વાત્ કુમનીષ્યસૌ

જે મનુષ્ય ભારે ભક્તિથી સર્વેશ્વર શ્રીવિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે છે અને પછી મનગમતો વર માંગે છે, પણ જો તેમાં સદગુણ ન હોય, તો એ ખરાબ સમજણ ધરાવે છે.

અક્રૂરભવનં કૃષ્ણઃ સહરામોદ્ધવઃ પ્રભુઃ । કિઞ્ચિત્ ચિકીર્ષયન્ પ્રાગાદ્ અક્રૂરપ્રીયકામ્યયા

કૃષ્ણ ભગવાન, બલરામ અને ઉદ્ધવજી સાથે, અક્રૂરને પ્રસન્ન કરવા અને એક કાર્ય માટે, અક્રૂરના ઘેર ગયા.

સ તાન્ નરવરશ્રેષ્ઠાન્ આરાત્ વીક્ષ્ય સ્વબાન્ધવાન્ । પ્રત્યુત્થાય પ્રમુદિતઃ પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્ય ચ

અક્રૂરે દુરથી પોતાના શ્રેષ્ઠ સગાંઓને આવતાં જોયા, ત્યારે આનંદથી ઊભા રહીને તેમને ભેટ્યા, હર્ષથી તેમને વળગી પડ્યા અને સ્વાગત કર્યું.

નનામ કૃષ્ણં રામં ચ સ તૈરપ્યભિવાદિતઃ । પૂજયામાસ વિધિવત્ કૃતાસનપરિગ્રહાન્

અક્રૂરે કૃષ્ણ અને બલરામને વંદન કર્યું, અને તેઓએ પણ તેને અભિવાદન કર્યું; પછી, તેઓએ આસન ગ્રહણ કર્યા પછી, અક્રૂરે વિધિપૂર્વક તેમની પૂજા કરી.

પાદાવનેજનીરાપો ધારયન્ શિરસા નૃપ । અર્હણેનામ્બરૈર્દિવ્યૈઃ ગન્ધસ્રગ્ ભૂષણોત્તમૈઃ

અક્રૂરે તેમના પગ ધોવા માટેનું પાણી પોતાના માથા પર ધારણ કર્યું, અને તેમને દિવ્ય વસ્ત્રો, સુગંધિત ફૂલોની માળા અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી સન્માન આપ્યો.

અર્ચિત્વા શિરસાનમ્ય પાદાવઙ્‌કગતૌ મૃજન્ । પ્રશ્રયાવનતોઽક્રૂરઃ કૃષ્ણરામાવભાષત

પૂજા કરીને, માથું નમાવી, હાથથી તેમના પગ ધોઈ, અક્રૂર વિનમ્રતાથી કૃષ્ણ અને બલરામને બોલ્યા.

દિષ્ટ્યા પાપો હતઃ કંસઃ સાનુગો વામિદં કુલમ્ । ભવદ્ભ્યામુદ્‌ધૃતં કૃચ્છ્રાદ્ દુરન્તાચ્ચ સમેધિતમ્

સૌભાગ્યથી દુષ્ટ કંસ અને તેના સાથીઓનો નાશ થયો છે, અને આ કુળને તમે બંને ભારે દુઃખમાંથી બચાવીને પુનઃ સ્થાપિત કર્યું છે.

યુવાં પ્રધાનપુરુષૌ જગદ્‌ધેતૂ જગન્મયૌ । ભવદ્ભ્યાં ન વિના કિઞ્ચિત્ પરમસ્તિ ન ચાપરમ્

તમે બંને સર્વોચ્ચ પુરુષો છો, જગતના કારણ અને સ્વરૂપ છો; તમારાથી વિના કંઈ ઊંચું કે નીચું નથી.

આત્મસૃષ્ટમિદં વિશ્વં અન્વાવિશ્ય સ્વશક્તિભિઃ । ઈયતે બહુધા બ્રહ્મન્ શ્રુતપ્રત્યક્ષગોચરમ્

આ જગત, જે તમે જ સર્જ્યું છે, તેમાં તમે પોતાની શક્તિથી પ્રવેશો છો અને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો, હે બ્રહ્મન, જે શ્રવણ અને અનુભવથી જાણાય છે.

( મિશ્ર ) યથા હિ ભૂતેષુ ચરાચરેષુ મહ્યાદયો યોનિષુ ભાન્તિ નાના । એવં ભવાન્કેવલ આત્મયોનિષુ આત્માત્મતન્ત્રો બહુધા વિભાતિ

જેમ સર્વ જીવોમાં, ચલ અને અચલમાં, મારા જેવા ગર્ભોમાં અનેક રૂપો દેખાય છે, તેમ, હે પ્રભુ, તમે જ પોતાની જ સૃષ્ટિમાં સ્વતંત્ર રહીને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો.

સૃજસ્યથો લુમ્પસિ પાસિ વિશ્વં રજસ્તમઃસત્ત્વગુણૈઃ સ્વશક્તિભિઃ । ન બધ્યસે તદ્ગુણકર્મભિર્વા જ્ઞાનાત્મનસ્તે ક્વ ચ બન્ધહેતુઃ

તમે પોતાની જ રજ, તમસ અને સત્ત્વ ગુણથી જગતની રચના, સંહાર અને રક્ષા કરો છો; પણ એ ગુણો કે કર્મોથી તમે બંધાતા નથી, કેમ કે તમે જ્ઞાનરૂપ આત્મા છો—તમારે માટે બંધનનું કોઈ કારણ નથી.

દેહાદ્યુપાધેરનિરૂપિતત્વાદ્ ભવો ન સાક્ષાન્ન ભિદાત્મનઃ સ્યાત્ । અતો ન બન્ધસ્તવ નૈવ મોક્ષઃ સ્યાતાં નિકામસ્ત્વયિ નોઽવિવેકઃ

તમારી સત્તા દેહ કે અન્ય ઉપાધિથી નિર્ધારિત નથી, તેથી તમે સીધા ભેદથી પર છો; એટલે તમારે માટે બંધન કે મોક્ષ નથી—અમને તમારામાં કદી અવિવેક ન રહે.

ત્વયોદિતોઽયં જગતો હિતાય યદા યદા વેદપથઃ પુરાણઃ । બાધ્યેત પાષણ્ડપથૈરસદ્‌ભિઃ તદા ભવાન્ સન્સત્ત્વગુણં બિભર્તિ

જ્યારે જ્યારે પ્રાચીન વેદમાર્ગ અસત્ય અને પાખંડી માર્ગોથી અવરોધાય છે, ત્યારે તમે જગતના કલ્યાણ માટે સત્ત્વગુણથી યુક્ત સ્વરૂપે અવતરીને પ્રગટ થાઓ છો.

( વસંતતિલકા ) સ ત્વં પ્રભોઽદ્ય વસુદેવગૃહેઽવતીર્ણઃ સ્વાંશેન ભારમપનેતુમિહાસિ ભૂમેઃ । અક્ષૌહિણીશતવધેન સુરેતરાંશ રાજ્ઞામમુષ્ય ચ કુલસ્ય યશો વિતન્વન્

અત્યારે, હે પ્રભુ, તમે વસુદેવના ઘરમાં અવતરી આવ્યા છો, પૃથ્વીનો ભાર હટાવવા, દુશ્મન રાજાઓની સેના નાશ કરવા અને આ કુળનું યશ ફેલાવવા.

અદ્યેશ નો વસતયઃ ખલુ ભૂરિભાગા યઃ સર્વદેવપિતૃભૂતનૃદેવમૂર્તિઃ । યત્પાદશૌચસલિલં ત્રિજગય્ પુનાતિ સ ત્વં જગદ્ગુરુરધોક્ષજ યાઃ પ્રવિષ્ટઃ

આજે, હે પ્રભુ, અમારા ઘરો સાચે ધન્ય થયા, કેમ કે તમે સર્વ દેવ, પિતૃ, ભૂત અને મનુષ્ય સ્વરૂપ છો, જેમના પગ ધોવાના જળથી ત્રણેય લોક પવિત્ર થાય છે, એવા જગતગુરુ અધોક્ષજ, તમે અહીં પધાર્યા છો.

કઃ પણ્ડિતસ્ત્વદપરં શરણં સમીયાદ્ ભક્તપ્રિયાદૃતગિરઃ સુહૃદઃ કૃતજ્ઞાત્ । સર્વાન્ દદાતિ સુહૃદો ભજતોઽભિકામાન્ આત્માનમપ્યુપચયાપચયૌ ન યસ્ય

કયો વિદ્વાન તમારી સિવાય બીજું આશ્રય લે? તમે ભક્તપ્રિય, સત્યવચન, સર્વના મિત્ર અને કૃતજ્ઞ છો; ભક્તોને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપો છો, અને તમને માટે લાભ કે નુકસાનનું કોઈ અર્થ નથી.

દિષ્ટ્યા જનાર્દન ભવાનિહ નઃ પ્રતીતો યોગેશ્વરૈરપિ દુરાપગતિઃ સુરેશૈઃ । છિન્ધ્યાશુ નઃ સુતકલત્રધનાપ્તગેહ દેહાદિમોહરશનાં ભવદીયમાયામ્

સૌભાગ્યથી, હે જનાર્દન, તમે અહીં અમને દર્શન આપ્યા, જ્યારે યોગેશ્વરો અને દેવતાઓને પણ તમને મેળવવું અઘરું છે; કૃપા કરીને અમારું સંતાન, પત્ની, ધન, સગાં, ઘર, દેહ વગેરેમાં જે મોહ છે, એ તમારી માયાની દોરી છે, તેને ઝડપથી કાપી નાખો.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઇત્યર્ચિતઃ સંસ્તુતશ્ચ ભક્તેન ભગવાન્હરિઃ । અક્રૂરં સસ્મિતં પ્રાહ ગીર્ભિઃ સમ્મોહયન્નિવ

ભક્તિપૂર્વક પૂજ્યા અને સ્તુતિ થયેલા ભગવાન હરિએ, અક્રૂરને સ્મિતભરી વાણીથી બોલ્યા, એમ જાણે તેમના શબ્દોથી અક્રૂર મોહિત થઈ જાય.

શ્રીભગવાનુવાચ । ત્વં નો ગુરુઃ પિતૃવ્યશ્ચ શ્લાઘ્યો બન્ધુશ્ચ નિત્યદા । વયં તુ રક્ષ્યાઃ પોષ્યાશ્ચ અનુકમ્પ્યાઃ પ્રજા હિ વઃ

ભગવાને કહ્યું: તમે અમારા ગુરુ, પિતરાઈ કાકા અને હંમેશાં માનનીય સગા છો; અમારે તો તમારી તરફથી રક્ષા, પાલન અને દયા મળવી જોઈએ, કેમ કે અમે તો તમારા આધારિત છીએ.

ભવદ્વિધા મહાભાગા નિષેવ્યા અર્હસત્તમાઃ । શ્રેયસ્કામૈર્નૃભિર્નિત્યં દેવાઃ સ્વાર્થા ન સાધવઃ

તમારા જેવા મહાન અને શ્રેષ્ઠ લોકોની સેવા હંમેશાં પોતાના કલ્યાણ ઇચ્છનારોએ કરવી જોઈએ; દેવતાઓ તો પોતાનાં હિત માટે જ કરે છે, પણ સારા લોકો એવા નથી.

ન હ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ । તે પુનન્ત્યુરુકાલેન દર્શનાદેવ સાધવઃ

તીર્થો માત્ર પાણીથી પવિત્ર થતાં નથી અને દેવતાઓ પણ માટી-પથ્થરની મૂર્તિમાં જ નથી; સારા માણસોનું દર્શન જ ક્ષણમાં પવિત્ર કરી દે છે.

સ ભવાન્સુહૃદાં વૈ નઃ શ્રેયાન્ શ્રેયશ્ચિકીર્ષયા । જિજ્ઞાસાર્થં પાણ્ડવાનાં ગચ્છસ્વ ત્વં ગજાહ્વયમ્

તમે અમારા સારા ઇચ્છક છો અને અમારા હિત માટે શ્રેષ્ઠ છો; એટલે પાંડવોની ખબર લેવા માટે હવે હસ્તિનાપુર જાઓ.