શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દુર્બલા તેન દુઃખેન હ્યનુજે કરવાણિ કિમ્ । સાબ્રવીત્ મમ ગર્ભોસ્તિ તં દાસ્યામિ પ્રસૂતિતઃ

'હું તો આ દુઃખથી કમજોર થઈ ગઈ છું—હવે શું કરું, બહેન?' ત્યારે બહેન બોલી, 'હું ગર્ભવતી છું; બાળક થાય પછી તને આપી દઈશ.'

તાવત્કાલં સગર્ભેવ ગુપ્તા તિષ્ઠ ગૃહે સુખમ્ । વિત્તં ત્વં મત્પતેર્યચ્છ સ તે દાસ્યતિ બાલકમ્

'એટલાં સુધી તું પણ ગર્ભવતી હોવાનું દેખાડીને ઘરમાં ખુશીથી રહી; મારા પતિને થોડીક સંપત્તિ આપજે, તો તે તને બાળક આપી દેશે.'

ષણ્માસિકો મૃતો બાલ ઇતિ લોકો વદિષ્યતિ । તં બાલં પોષયિષ્યામિ નિત્યમાગત્ય તે ગૃહે

'લોકો કહેશે કે બાળક છઠ્ઠા મહિને મરી ગયો; હું રોજ તારા ઘરે આવીને એ બાળકને ઉછેરીશ.'

ફલમર્પય ધેન્વૈ ત્વં પરીક્ષાર્થં તુ સામ્પ્રતમ્ । તત્ તદ્ આચરિતં સર્વં તથૈવ સ્ત્રીસ્વભાવતઃ

'હવે પરીક્ષા માટે એ ફળ ગાયને ખવડાવ; બધી વાત એમ જ થઈ, જેમ સ્ત્રીનું સ્વભાવ હોય છે.'

અથ કાલેન સા નારી પ્રસૂતા બાલકં તદા । આનીય જનકો બાલં રહસ્યે ધુન્ધુલીં દદૌ

પછી સમય આવતાં એ સ્ત્રીને દીકરો થયો; પિતાએ એ બાળકને લાવીને છુપાઈને ધુંધળીને આપ્યો.

તયા ચ કથિતં ભર્ત્રે પ્રસૂતઃ સુખમર્ભકઃ । લોકસ્ય સુખમુત્પન્નં આત્મદેવ પ્રજોદયાત્

પત્નીએ પતિને કહ્યું: 'મારા ઘરે સુખથી દીકરો થયો છે; બધા માટે આનંદ થયો છે, આત્મદેવને દીકરો થયો છે.'

દદૌ દાનં દ્વિજાતિભ્યો જાતકર્મ વિધાય ચ । ગીતવાદિત્રઘોષોઽભૂત્ તદ્‌દ્વારં મંગલં બહુ

પછી તેણે બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું અને જન્મના સંસ્કાર કર્યા; ઘરના દરવાજે ઘણું શુભ ગીત-વાદ્ય વાગ્યું.

ભર્તુરગ્રેઽબ્રવીત્ વાક્યં સ્તન્યં નાસ્તિ કુચે મમ । અન્યસ્તન્યેન નિર્દુગ્ધા કથં પુષ્ણામિ બાલકમ્

પતિના સામે તેણે કહ્યું: 'મારા સ્તનમાં દૂધ નથી; બીજાએ દૂધ પી લીધી હોવાથી, હું બાળકને કેમ પોષી શકું?'

મત્સ્વસુશ્ચ પ્રસૂતાયા મૃતો બાલસ્તુ વર્તતે । તામાકાર્ય ગૃહે રક્ષ સા તેઽર્ભં પોષયિષ્યતિ

મારી બીજી પત્નીએ બાળકને જન્મ આપ્યો હતો, પણ તેનું બાળક તો મરી ગયું છે; એને અહીં લાવીને ઘરે રાખો—એ તારો બાળક પોષી દેશે.

પતિના તત્કૃતં સર્વં પુત્રરક્ષણહેતવે । પુત્રસ્ય ધુન્ધુકારીતિ નામ માત્રા પ્રતિષ્ઠિતન્

પુત્રની રક્ષા માટે પતિએ આ બધું કર્યું; માતાએ બાળકનું નામ ધુંધુકારી રાખ્યું.

ત્રિમાસે નિર્ગતે ચાથ સા ધેનુઃ સુષુવેઽર્ભકમ્ । સર્વાંગસુન્દરં દિવ્યં નિર્મલં કનકપ્રભમ્

ત્રણ મહિના પછી, એ ગાયે એક વાછરડાને જન્મ આપ્યો—જે સર્વાંગે સુંદર, દિવ્ય, નિર્મળ અને સોનાની જેમ તેજસ્વી હતું.

દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નો વિપ્રસ્તુ સંસ્કારાન્ સ્વયમાદધે । મત્વા‌ઽઽશ્ચર્યં જનાઃ સર્વે દિદૃક્ષાર્થં સમાગતાઃ

આ જોઈને પ્રસન્ન થયેલા બ્રાહ્મણે પોતે જ વિધિ કરી; બધાં લોકો આ આશ્ચર્ય માનીને જોવા માટે ભેગા થયા.

ભાગ્યોદયોઽધુના જાત આત્મદેવસ્ય પશ્યત । ધેન્વા બાલઃ પ્રસૂતસ્તુ દેવરૂપીતિ કૌતુકમ્

હવે જુઓ, આત્મદેવનું ભાગ્ય ઉગ્યું છે: ગાયમાંથી બાળક જન્મ્યું છે અને એ દેવરૂપ છે—આ એક અદ્ભુત વાત છે.

ન જ્ઞાતં તદ્રહસ્યં તુ કેનાપિ વિધિયોગતઃ । ગોકર્ણં તં સુતં દૃષ્ટ્વા ગોકર્ણં નામ ચાકરોત્

કોઈને એ રહસ્ય ખબર પડ્યું નહીં, કારણ કે એ બધું ભાગ્યના કારણે થયું; એ બાળકના ગાય જેવા કાન જોઈને તેનું નામ ગોકર્ણ રાખવામાં આવ્યું.

કિયત્કાલેન તૌ જાતૌ તરુણૌ તનયાવુભૌ । ગોકર્ણઃ પણ્ડિતો જ્ઞાની ધુન્ધુકારી મહાખલઃ

થોડા સમયમાં બંને પુત્ર યુવાન થયા; ગોકર્ણ વિદ્વાન અને જ્ઞાની બન્યો, જ્યારે ધુંધુકારી બહુ દુરાચારી હતો.

સ્નાનશૌચક્રિયાહીનો દુર્ભક્ષી ક્રોધવર્જિતઃ । દુષ્પરિગ્રહકર્તા ચ શવહસ્તેન ભોજનમ્

એ સ્નાન-શુદ્ધિ કરતો નહોતો, અયોગ્ય ખોરાક ખાતો, ક્રોધથી રહિત હતો, ખોટા રીતે વસ્તુઓ મેળવે અને મૃતદેહને સ્પર્શેલી હાથે જમતો.

ચૌરઃ સર્વજનદ્વેષી પરવેશ્મપ્રદીપકઃ । લાલનાયાર્ભકાન્ ધૃત્વા સદ્યઃ કૂપે ન્યપાતયત્

એ ચોર હતો, બધાને દુશ્મન માનતો, બીજાના ઘરમાં આગ લગાડતો અને રમવા માટે બાળકોને પકડી તરત જ કૂવામાં ફેંકી દેતો.

હિંસકઃ શસ્ત્રધારી ચ દીનાન્ધાનાં પ્રપીડકઃ । ચાણ્ડાલાભિરતો નિત્યં પાશહસ્તઃ શ્વસંગતઃ

એ હિંસક હતો, હથિયાર રાખતો, ગરીબ અને અંધ લોકોને દુઃખ આપતો, હંમેશા ચાંદાળ સાથે રહેતો, હાથમાં ફાંસી રાખતો અને શ્વાન સાથે ફરતો.

તેન વેશ્યાકુસંગેન પિત્ર્યં વિત્તં તુ નાશિતમ્ । એકદા પિતરૌ તાડ્ય પાત્રાણિ સ્વયમાહરત્

વેેશ્યાઓની સંગતથી તેણે પિતૃસંપત્તિ બગાડી; એક વખત તો માતા-પિતાને માર્યા પછી પોતે જ વાસણ લઈ ગયો.

તત્પિતા કૃપણઃ પ્રોચ્ચૈઃ ધનહીનો રુરોદ હ । વધ્યતવં તુ સમીચીનં કુપુત્રો દુઃખદાયકઃ

એના દયનીય પિતા, હવે ધન વિના, ઉંચે ઉંચે રડતા: 'આવો દુઃખ આપનાર દુરાચારી પુત્ર તો મારવા યોગ્ય છે.'

ક્વ તિષ્ઠામિ ક્વ ગચ્છામિ કો મે દુઃખં વ્યપોહયેત્ । પ્રાણાન્ ત્યજામિ દુઃખેન હા કષ્ટં મમ સંસ્થિતમ્

'હું ક્યાં રહું, ક્યાં જઉં, મારું દુઃખ કોણ દૂર કરશે? આ દુઃખમાં હું પ્રાણ છોડી દઈશ—હાય, મારી સ્થિતિ કેટલી દયનીય છે!'

તદાનીં તુ સમાગત્ય ગોકર્ણો જ્ઞાનસંયુતઃ । બોધયામાસ જનકં વૈરાગ્યં પરિદર્શયન્

એ સમયે જ્ઞાનથી ભરેલો ગોકર્ણ આવ્યો અને પિતાને ઉપદેશ આપ્યો, તેને વૈરાગ્યનો માર્ગ બતાવ્યો.

અસારઃ ખલુ સંસારો દુઃખરૂપી વિમોહકઃ । સુતઃ કસ્ય ધનં કસ્ય સ્નેહવાન્ જ્વલતેઽનિશમ્

આ સંસાર ખરેખર નિરર્થક છે, દુઃખમય છે અને મોહમાં પાડી દે છે; કોણે પુત્ર છે, કોણે ધન છે, કોણે પ્રેમ છે—આ બધું સતત દહાડે છે.

ન ચેન્દ્રસ્ય સુખં કિંચિત્ ન સુખં ચક્રવર્તિનઃ । સુખમસ્તિ વિરક્તસ્ય મુનેઃ એકાન્તજીવિનઃ

ઇન્દ્રને પણ સુખ નથી, ચક્રવર્તિને પણ સુખ નથી; સાચું સુખ તો વૈરાગ્યવાળા મુનિ અને એકાંતમાં જીવતા માણસને જ મળે છે.

મુઞ્ચ અજ્ઞાનં પ્રજારૂપં મોહતો નરકે ગતિઃ । નિપતિષ્યતિ દેહોઽયં સર્વં ત્યક્ત્વા વનં વ્રજ

મૂર્ખાઈ અને સંતાનમાં મમતા રૂપ અજ્ઞાન છોડો; મોહથી તો નરકનો માર્ગ મળે છે. આ શરીર તો એક દિવસ પડી જ જશે, બધું છોડીને વનમાં જાવ.

તદ્વાક્યં તુ સમાકર્ણ્ય ગન્તુકામઃ પિતાબ્રવીત્ । કિંકર્તવ્યં વને તાત તત્ત્વં વદ સવિસ્તરમ્

પિતાએ તે વચન સાંભળી, જંગલમાં જવાનું મન બનાવી પુત્રને કહ્યું: 'બેટા, જંગલમાં શું કરવું જોઈએ, એ બધું મને વિગતે કહી.'

અન્ધકૂપે સ્નેહપાશે બદ્ધઃ પંગુરહં શઠઃ । કર્મણા પતિતો નૂનં મામુદ્ધર દયાનિધે

હું સ્નેહના બંધનમાં બંધાઈ, અંધકારમય ખાડામાં પડેલો છું; મારા કર્મોથી હું લૂલો, કપટી અને પતિત થયો છું. હે દયાના સાગર, કૃપા કરીને મને ઉઠાવી લે.

(વસંતતિલકા) દેહેઽસ્થિમાંસરુધિરેઽભિમતિં ત્યજ ત્વં જાયાસુતાદિષુ સદા મમતાં વિમુઞ્ચ । પશ્યાનિશં જગદિદં ક્ષણભંગનિષ્ઠં વૈરાગ્યરાગરસિકો ભવ ભક્તિનિષ્ઠઃ

આ હાડકાં, માંસ અને લોહીથી બનેલા શરીર પ્રત્યેનો મમત્વ છોડી દે અને પત્ની, સંતાન વગેરેમાં સતત લાગણી રાખવાનું પણ ત્યજી દે. આ જગત હંમેશાં ક્ષણભંગુર છે એ જોઈ, વૈરાગ્ય અને ભક્તિમાં આનંદ માણ.

ધર્મ ભજસ્વ સતતં ત્યજ લોકધર્માન્ સેવસ્વ સાધુપુરુષાન્ જહિ કામતૃષ્ણામ્ । અન્યસ્ય દોષગુણચિન્તનમાશુ મુક્ત્વા સેવાકથારસમહો નિતરાં પિબ ત્વમ્

સાચો ધર્મ હંમેશાં પાળ, લોકકર્મો છોડ, સારા માણસોની સેવા કર અને ઈચ્છા તથા તૃષ્ના ત્યજી દે. બીજાના ગુણ-દોષ વિશે વિચારવાનું તરત જ છોડ અને સેવા તથા સત્કથા નો રસ ઊંડે પી.