શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મનસો વૃત્તયો નઃ સ્યુઃ કૃષ્ણ પાદામ્બુજાશ્રયાઃ। વાચોઽભિધાયિનીર્નામ્નાં કાયસ્તત્પ્રહ્વણાદિષુ

અમારા મન હંમેશા કૃષ્ણના કમળ જેવા પગમાં રહે, અમારી વાણી કૃષ્ણના નામ જ બોલે અને અમારો શરીર કૃષ્ણની સેવા માટે નમતું રહે.

કર્મભિર્ભ્રામ્યમાણાનાં યત્ર ક્વાપીશ્વરેચ્છયા। મઙ્ગલાચરિતૈર્દાનૈ રતિર્નઃ કૃષ્ણ ઈશ્વરે

પ્રભુની ઈચ્છાથી કર્મો પ્રમાણે અમે જ્યાં પણ જઈએ, શુભ કામો અને દાન દ્વારા અમારો કૃષ્ણપ્રેમ અડગ રહે.

એવં સભાજિતો ગોપૈઃ કૃષ્ણભક્ત્યા નરાધિપ। ઉદ્ધવઃ પુનરાગચ્છન્મથુરાં કૃષ્ણપાલિતામ્

આ રીતે ગોપો દ્વારા કૃષ્ણભક્તિથી સન્માન પામીને ઉદ્ધવજી ફરી કૃષ્ણના રક્ષિત મથુરા શહેરમાં પાછા આવ્યા.

કૃષ્ણાય પ્રણિપત્યાહ ભક્ત્યુદ્રે કં વ્રજૌકસામ્। વસુદેવાય રામાય રાજ્ઞે ચોપાયનાન્યદાત્

ઉદ્ધવજી કૃષ્ણને વંદન કરીને, વ્રજવાસીઓ માટે ભક્તિથી ભરાઈને, વસુદેવજી, બલરામજી અને રાજાને ભેટો અર્પણ કરી.

ભગવતાકુબ્જામનોરથપૂર્તિઃ; અક્રૂરગૃહં ગત્વા પાણ્ડવસમાચારજ્ઞાનાય અક્રૂરસ્ય હસ્તિનાપુર પ્રતિ પ્રસ્થાનંચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથ વિજ્ઞાય ભગવાન્ સર્વાત્મા સર્વદર્શનઃ । સૈરન્ધ્ર્યાઃ કામતપ્તાયાઃ પ્રિયમિચ્છન્ ગૃહં યયૌ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: પછી સર્વના આત્મા અને સર્વજ્ઞ ભગવાને, સૈરંધ્રી (કુબજા)ના મનની ઈચ્છા જાણીને અને તેને પ્રસન્ન કરવા માટે, તેના ઘરે ગયા.

મહાર્હોપસ્કરૈરાઢ્યં કામોપાયોપબૃંહિતમ્ । મુક્તાદામપતાકાભિઃ વિતાનશયનાસનૈઃ । ધૂપૈઃ સુરભિભિર્દીપૈઃ સ્રગ્ ગન્ધૈરપિ મણ્ડિતમ્

કુબજાનું ઘર ભવ્ય સામાનથી ભરેલું હતું, આનંદ માટે સુશોભિત, મુક્તાની માળાઓ, ધ્વજાઓ, છત્રો, શય્યા અને આસનોથી સજ્જ, સુગંધિત ધૂપથી મહેકતું, દીવટીઓથી પ્રકાશિત અને ફૂલો તથા અત્તરથી શોભાયમાન હતું.

( મિશ્ર ) ગૃહં તમાયાન્તમવેક્ષ્ય સાસનાત્ સદ્યઃ સમુત્થાય હિ જાતસમ્ભ્રમા । યથોપસઙ્‌ગમ્ય સખીભિરચ્યુતં સભાજયામાસ સત્-આસનાદિભિઃ

જ્યારે કૃષ્ણજી તેના ઘરે આવ્યા, ત્યારે તે તરત જ આસન પરથી ઉઠી, થોડી ગભરાઈ, અને યોગ્ય રીતે આગળ આવી. પોતાની સખીઓ સાથે મળીને, તેણે અચ્યૂત ભગવાનનું આસન અને અન્ય ઉપચારોથી સન્માન કર્યું.

તથોદ્ધવઃ સાધુતયાભિપૂજિતો ન્યષીદદુર્વ્યામભિમૃશ્ય ચાસનમ્ । કૃષ્ણોઽપિ તૂર્ણં શયનં મહાધનં વિવેશ લોકાચરિતાન્યનુવ્રતઃ

ઉદ્ધવજીનું પણ સન્માનપૂર્વક આવકાર થયો. તેમણે આસનને સ્પર્શ કરીને બેઠા. કૃષ્ણજી લોકપ્રમાણે તરત જ ભવ્ય શય્યામાં ગયા.

સા મજ્જનાલેપદુકૂલભૂષણ સ્રગ્ગન્ધતામ્બૂલસુધાસવાદિભિઃ । પ્રસાધિતાત્મોપસસાર માધવં સવ્રીડલીલોત્સ્મિતવિભ્રમેક્ષિતૈઃ

કુબજાએ સ્નાન કરી, સુગંધિત તેલ લગાવ્યું, સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણ પહેરી, ફૂલમાળા અને અત્તર લગાવ્યા, પાન ખાધા અને પછી લજ્જા અને હર્ષથી ભરી આંખોથી, હળવા સ્મિત સાથે, માધવજી પાસે આવી.

આહૂય કાન્તાં નવસઙ્‌ગમહ્રિયા વિશઙ્‌કિતાં કઙ્‌કણભૂષિતે કરે । પ્રગૃહ્ય શય્યામધિવેશ્ય રામયા રેમેઽનુલેપાર્પણપુણ્યલેશયા

કૃષ્ણજીએ પોતાના પ્રેમને બોલાવી, જે પ્રથમ મુલાકાતની લજ્જાથી શંકિત હતી અને હાથમાં કંકણ પહેરેલા હતા. કૃષ્ણજીએ તેનો હાથ પકડીને શય્યામાં બેસાડ્યા અને તેનાથી સુગંધિત તેલ લગાવવાનો પુણ્ય ફળ મળતાં, તેની સાથે આનંદ માણ્યો.

( વસંતતિલકા ) સાનઙ્‌ગતપ્તકુચયોરુરસસ્તથાક્ષ્ણોઃ જિઘ્રન્ત્યનન્તચરણેન રુજો મૃજન્તી । દોર્ભ્યાં સ્તનાન્તરગતં પરિરભ્ય કાન્તમ્ આનન્દમૂર્તિમજહાદતિદીર્ઘતાપમ્

કુબજાના સ્તન અને હૃદય પ્રેમથી તપ્ત હતા, આંખોમાં અભિલાષા હતી. તેણે કૃષ્ણના પગની સુગંધ લીધી, પગ દબાવીને પોતાનું દુઃખ દૂર કર્યું અને પોતાના હાથ અને સ્તન વચ્ચે પ્રિયતમને ભેળવીને, આનંદમૂર્તિ કૃષ્ણમાં પોતાના લાંબા સમયથી ચાલતા તાપને ભૂલી ગઈ.

( અનુષ્ટુપ્ ) સૈવં કૈવલ્યનાથં તં પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમીશ્વરમ્ । અઙ્‌ગરાગાર્પણેનાહો દુર્ભગેદમયાચત

એવી રીતે દુર્લભ મુક્તિના સ્વામી ભગવાનને પામી, કુબજાએ—even though she considered herself unfortunate—તેણે કૃષ્ણને ચંદન અર્પણ કરીને એક વર માંગ્યો.

આહોષ્યતામિહ પ્રેષ્ઠ દિનાનિ કતિચિન્મયા । રમસ્વ નોત્સહે ત્યક્તું સઙ્‌ગં તેઽમ્બુરુહેક્ષણ

'મારા પ્રિયતમ, થોડા દિવસો માટે અહીં મારા સાથે રહો; કમળનેત્રવાળા, મારી સાથે આનંદ કરો, કેમ કે હું તારી વિયોગ સહન કરી શકતી નથી.'

તસ્યૈ કામવરં દત્ત્વા માનયિત્વા ચ માનદઃ । સહોદ્ધવેન સર્વેશઃ સ્વધામાગમદર્ચિતમ્

તેમણે તેણીને ઇચ્છેલો વર આપ્યો અને માન આપીને, સર્વમાન આપનાર ભગવાન ઉદ્ધવજી સાથે પોતાના પવિત્ર ધામે પરત ગયા.

દુરાર્ધ્યં સમારાધ્ય વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્ । યો વૃણીતે મનોગ્રાહ્યં અસત્ત્વાત્ કુમનીષ્યસૌ

જે મનુષ્ય ભારે ભક્તિથી સર્વેશ્વર શ્રીવિષ્ણુને પ્રસન્ન કરે છે અને પછી મનગમતો વર માંગે છે, પણ જો તેમાં સદગુણ ન હોય, તો એ ખરાબ સમજણ ધરાવે છે.

અક્રૂરભવનં કૃષ્ણઃ સહરામોદ્ધવઃ પ્રભુઃ । કિઞ્ચિત્ ચિકીર્ષયન્ પ્રાગાદ્ અક્રૂરપ્રીયકામ્યયા

કૃષ્ણ ભગવાન, બલરામ અને ઉદ્ધવજી સાથે, અક્રૂરને પ્રસન્ન કરવા અને એક કાર્ય માટે, અક્રૂરના ઘેર ગયા.

સ તાન્ નરવરશ્રેષ્ઠાન્ આરાત્ વીક્ષ્ય સ્વબાન્ધવાન્ । પ્રત્યુત્થાય પ્રમુદિતઃ પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્ય ચ

અક્રૂરે દુરથી પોતાના શ્રેષ્ઠ સગાંઓને આવતાં જોયા, ત્યારે આનંદથી ઊભા રહીને તેમને ભેટ્યા, હર્ષથી તેમને વળગી પડ્યા અને સ્વાગત કર્યું.

નનામ કૃષ્ણં રામં ચ સ તૈરપ્યભિવાદિતઃ । પૂજયામાસ વિધિવત્ કૃતાસનપરિગ્રહાન્

અક્રૂરે કૃષ્ણ અને બલરામને વંદન કર્યું, અને તેઓએ પણ તેને અભિવાદન કર્યું; પછી, તેઓએ આસન ગ્રહણ કર્યા પછી, અક્રૂરે વિધિપૂર્વક તેમની પૂજા કરી.

પાદાવનેજનીરાપો ધારયન્ શિરસા નૃપ । અર્હણેનામ્બરૈર્દિવ્યૈઃ ગન્ધસ્રગ્ ભૂષણોત્તમૈઃ

અક્રૂરે તેમના પગ ધોવા માટેનું પાણી પોતાના માથા પર ધારણ કર્યું, અને તેમને દિવ્ય વસ્ત્રો, સુગંધિત ફૂલોની માળા અને શ્રેષ્ઠ આભૂષણોથી સન્માન આપ્યો.

અર્ચિત્વા શિરસાનમ્ય પાદાવઙ્‌કગતૌ મૃજન્ । પ્રશ્રયાવનતોઽક્રૂરઃ કૃષ્ણરામાવભાષત

પૂજા કરીને, માથું નમાવી, હાથથી તેમના પગ ધોઈ, અક્રૂર વિનમ્રતાથી કૃષ્ણ અને બલરામને બોલ્યા.

દિષ્ટ્યા પાપો હતઃ કંસઃ સાનુગો વામિદં કુલમ્ । ભવદ્ભ્યામુદ્‌ધૃતં કૃચ્છ્રાદ્ દુરન્તાચ્ચ સમેધિતમ્

સૌભાગ્યથી દુષ્ટ કંસ અને તેના સાથીઓનો નાશ થયો છે, અને આ કુળને તમે બંને ભારે દુઃખમાંથી બચાવીને પુનઃ સ્થાપિત કર્યું છે.

યુવાં પ્રધાનપુરુષૌ જગદ્‌ધેતૂ જગન્મયૌ । ભવદ્ભ્યાં ન વિના કિઞ્ચિત્ પરમસ્તિ ન ચાપરમ્

તમે બંને સર્વોચ્ચ પુરુષો છો, જગતના કારણ અને સ્વરૂપ છો; તમારાથી વિના કંઈ ઊંચું કે નીચું નથી.

આત્મસૃષ્ટમિદં વિશ્વં અન્વાવિશ્ય સ્વશક્તિભિઃ । ઈયતે બહુધા બ્રહ્મન્ શ્રુતપ્રત્યક્ષગોચરમ્

આ જગત, જે તમે જ સર્જ્યું છે, તેમાં તમે પોતાની શક્તિથી પ્રવેશો છો અને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો, હે બ્રહ્મન, જે શ્રવણ અને અનુભવથી જાણાય છે.

( મિશ્ર ) યથા હિ ભૂતેષુ ચરાચરેષુ મહ્યાદયો યોનિષુ ભાન્તિ નાના । એવં ભવાન્કેવલ આત્મયોનિષુ આત્માત્મતન્ત્રો બહુધા વિભાતિ

જેમ સર્વ જીવોમાં, ચલ અને અચલમાં, મારા જેવા ગર્ભોમાં અનેક રૂપો દેખાય છે, તેમ, હે પ્રભુ, તમે જ પોતાની જ સૃષ્ટિમાં સ્વતંત્ર રહીને અનેક રીતે પ્રગટ થાઓ છો.

સૃજસ્યથો લુમ્પસિ પાસિ વિશ્વં રજસ્તમઃસત્ત્વગુણૈઃ સ્વશક્તિભિઃ । ન બધ્યસે તદ્ગુણકર્મભિર્વા જ્ઞાનાત્મનસ્તે ક્વ ચ બન્ધહેતુઃ

તમે પોતાની જ રજ, તમસ અને સત્ત્વ ગુણથી જગતની રચના, સંહાર અને રક્ષા કરો છો; પણ એ ગુણો કે કર્મોથી તમે બંધાતા નથી, કેમ કે તમે જ્ઞાનરૂપ આત્મા છો—તમારે માટે બંધનનું કોઈ કારણ નથી.

દેહાદ્યુપાધેરનિરૂપિતત્વાદ્ ભવો ન સાક્ષાન્ન ભિદાત્મનઃ સ્યાત્ । અતો ન બન્ધસ્તવ નૈવ મોક્ષઃ સ્યાતાં નિકામસ્ત્વયિ નોઽવિવેકઃ

તમારી સત્તા દેહ કે અન્ય ઉપાધિથી નિર્ધારિત નથી, તેથી તમે સીધા ભેદથી પર છો; એટલે તમારે માટે બંધન કે મોક્ષ નથી—અમને તમારામાં કદી અવિવેક ન રહે.

ત્વયોદિતોઽયં જગતો હિતાય યદા યદા વેદપથઃ પુરાણઃ । બાધ્યેત પાષણ્ડપથૈરસદ્‌ભિઃ તદા ભવાન્ સન્સત્ત્વગુણં બિભર્તિ

જ્યારે જ્યારે પ્રાચીન વેદમાર્ગ અસત્ય અને પાખંડી માર્ગોથી અવરોધાય છે, ત્યારે તમે જગતના કલ્યાણ માટે સત્ત્વગુણથી યુક્ત સ્વરૂપે અવતરીને પ્રગટ થાઓ છો.

( વસંતતિલકા ) સ ત્વં પ્રભોઽદ્ય વસુદેવગૃહેઽવતીર્ણઃ સ્વાંશેન ભારમપનેતુમિહાસિ ભૂમેઃ । અક્ષૌહિણીશતવધેન સુરેતરાંશ રાજ્ઞામમુષ્ય ચ કુલસ્ય યશો વિતન્વન્

અત્યારે, હે પ્રભુ, તમે વસુદેવના ઘરમાં અવતરી આવ્યા છો, પૃથ્વીનો ભાર હટાવવા, દુશ્મન રાજાઓની સેના નાશ કરવા અને આ કુળનું યશ ફેલાવવા.

અદ્યેશ નો વસતયઃ ખલુ ભૂરિભાગા યઃ સર્વદેવપિતૃભૂતનૃદેવમૂર્તિઃ । યત્પાદશૌચસલિલં ત્રિજગય્ પુનાતિ સ ત્વં જગદ્ગુરુરધોક્ષજ યાઃ પ્રવિષ્ટઃ

આજે, હે પ્રભુ, અમારા ઘરો સાચે ધન્ય થયા, કેમ કે તમે સર્વ દેવ, પિતૃ, ભૂત અને મનુષ્ય સ્વરૂપ છો, જેમના પગ ધોવાના જળથી ત્રણેય લોક પવિત્ર થાય છે, એવા જગતગુરુ અધોક્ષજ, તમે અહીં પધાર્યા છો.