શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મય્યાવેશ્ય મનઃ કૃત્સ્નં વિમુક્તાશેષવૃત્તિ યત્। અનુસ્મરન્ત્યો માં નિત્યમચિરાન્મામુપૈષ્યથ

જ્યારે તમે તમારું આખું મન મારીમાં લગાવી, બધાં બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ, મને સતત યાદ કરશો, ત્યારે ટૂંક સમયમાં મને પ્રાપ્ત કરી લેશો.

યા મયા ક્રીડતા રાત્ર્યાં વનેઽસ્મિન્વ્રજ આસ્થિતાઃ। અલબ્ધરાસાઃ કલ્યાણ્યો માપુર્મદ્વીર્યચિન્તયા

જે શુભ ગોપીઓ રાત્રે વ્રજના વનમાં મારી સાથે રમતી વખતે રાસમાં જોડાઈ શકી નહોતી, એમણે પણ મારા પરાક્રમનું સ્મરણ કરીને મને પ્રાપ્ત કરી લીધું.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં પ્રિયતમાદિષ્ટમાકર્ણ્ય વ્રજયોષિતઃ। તા ઊચુરુદ્ધવં પ્રીતાસ્તત્સન્દેશાગતસ્મૃતીઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પ્રિયજનના આ વચન સાંભળીને, વ્રજની સ્ત્રીઓ આનંદથી ઉદ્ધવને બોલી, અને એ સંદેશ યાદ કરીને ખુશ થઈ.

ગોપ્ય ઊચુઃ। દિષ્ટ્યાહિતો હતઃ કંસો યદૂનાં સાનુગોઽઘકૃત્। દિષ્ટ્યાપ્તૈર્લબ્ધસર્વાર્થૈઃ કુશલ્યાસ્તેઽચ્યુતોઽધુના

ગોપીઓ બોલી: સારા ભાગ્યે, યદુવંશના દુશ્મન અને પાપી કંસનો નાશ થયો; અને સારા ભાગ્યે, અચ્યૂત હવે પોતાના સગાઓ સાથે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને સુખી છે.

કચ્ચિદ્ગદાગ્રજઃ સૌમ્ય કરોતિ પુરયોષિતામ્। પ્રીતિં નઃ સ્નિગ્ધસવ્રીડ હાસોદારેક્ષણાર્ચિતઃ

હે સૌમ્ય, શું ગદા ના મોટા ભાઈ, શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રેમભર્યા, લજ્જાવાન અને હસતાં નજરોથી સન્માન પામીને, તેમને આનંદ આપે છે?

કથં રતિવિશેષજ્ઞઃ પ્રિયશ્ચ પુરયોષિતામ્। નાનુબધ્યેત તદ્વાક્યૈર્વિભ્રમૈશ્ચાનુભાજિતઃ

શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રિય અને પ્રેમની કળા જાણનારા શ્રીકૃષ્ણ, શું તેમના મીઠા વચન અને રમૂજી હાવભાવથી આકર્ષાય નહીં?

અપિ સ્મરતિ નઃ સાધો ગોવિન્દઃ પ્રસ્તુતે ક્વચિત્। ગોષ્ઠિમધ્યે પુરસ્ત્રીણામ્ગ્રામ્યાઃ સ્વૈરકથાન્તરે

હે સજ્જન, શું ગોવિંદ ક્યારેક શહેરની સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમની ગૂઢ વાતોમાં, અમને — ગામની ગોપીઓને — યાદ કરે છે?

તાઃ કિં નિશાઃ સ્મરતિ યાસુ તદા પ્રિયાભિર્। વૃન્દાવને કુમુદકુન્દશશાઙ્કરમ્યે। રેમે ક્વણચ્ચરણનૂપુરરાસગોષ્ઠ્યામ્। અસ્માભિરીડિતમનોજ્ઞકથઃ કદાચિત્

એ રાતો યાદ છે કે જ્યારે વ્રજમાં કમળ, કુન્દ અને ચાંદનીની સુંદરતામાં, પ્રિયાઓ સાથે રમતા, પગલાંના પાયલના રણકાર વચ્ચે રાસ રમતા, અને ક્યારેક અમને મોહક વાર્તાઓ કહી આનંદ આપતો હતો?

અપ્યેષ્યતીહ દાશાર્હસ્તપ્તાઃ સ્વકૃતયા શુચા। સઞ્જીવયન્નુ નો ગાત્રૈર્યથેન્દ્રો વનમમ્બુદૈઃ

શું દાશાર્હ કુળના વંશજ, પોતાના કૃત્યથી દુઃખી થઈ, અહીં પાછા આવશે? શું તે પોતાના સ્પર્શથી અમને ફરી જીવંત કરશે, જેમ ઇન્દ્ર વરસાદથી જંગલને તાજું કરે છે?

કસ્માત્કૃષ્ણ ઇહાયાતિ પ્રાપ્તરાજ્યો હતાહિતઃ। નરેન્દ્ર કન્યા ઉદ્વાહ્ય પ્રીતઃ સર્વસુહૃદ્વૃતઃ

હવે કૃષ્ણે રાજ્ય મેળવી લીધું છે, દુશ્મનોને હરાવી દીધા છે, રાજકન્યાઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે અને પોતાના મિત્રોથી ઘેરાયો છે, તો રાજા, એ અહીં શા માટે આવશે?

કિમસ્માભિર્વનૌકોભિરન્યાભિર્વા મહાત્મનઃ। શ્રીપતેરાપ્તકામસ્ય ક્રિયેતાર્થઃ કૃતાત્મનઃ

એ મહાત્મા, શ્રીપતિ, જેની તમામ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને જે પોતે પૂર્ણ છે, તેના માટે અમારું કે અન્ય કોઈનું શું કામ?

પરં સૌખ્યં હિ નૈરાશ્યં સ્વૈરિણ્યપ્યાહ પિઙ્ગલા। તજ્જાનતીનાં નઃ કૃષ્ણે તથાપ્યાશા દુરત્યયા

પિંગલા વેશ્યાએ પણ કહ્યું છે કે આશા છોડવામાં જ સાચું સુખ છે; છતાં, એ જાણતાં પણ કૃષ્ણમાં અમારી આશા છૂટતી જ નથી.

ક ઉત્સહેત સન્ત્યક્તુમુત્તમઃશ્લોકસંવિદમ્। અનિચ્છતોઽપિ યસ્ય શ્રીરઙ્ગાન્ન ચ્યવતે ક્વચિત્

જેની પાસે શ્રી કદી પણ દૂર જતી નથી, એવા ગૌરવશાળી ભગવાનની સાથેનો સંબંધ કોણ છોડી શકે—even જો મન ન પણ હોય તો?

સરિચ્છૈલવનોદ્દેશા ગાવો વેણુરવા ઇમે। સઙ્કર્ષણસહાયેન કૃષ્ણેનાચરિતાઃ પ્રભો

આ નદીઓ, પહાડો, જંગલો, ગાયો અને વાંસળીના અવાજ—આ બધે કૃષ્ણે સંકર્ષણ સાથે ફર્યા છે, હે પ્રભુ.

પુનઃ પુનઃ સ્મારયન્તિ નન્દગોપસુતં બત। શ્રીનિકેતૈસ્તત્પદકૈર્વિસ્મર્તું નૈવ શક્નુમઃ

લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાનો વારંવાર અમને નંદના દિકરાની યાદ અપાવે છે; એના પગલાં જોઈને અમે તેને ભૂલી જ શકતા નથી.

ગત્યા લલિતયોદાર હાસલીલાવલોકનૈઃ। માધ્વ્યા ગિરા હૃતધિયઃ કથં તં વિસ્મરામ હે

એની મોહક ચાલ, ઉદાર હાસ્ય, રમૂજી નજરો અને મીઠા બોલથી એએ આપણું મન હરી લીધું છે—એને અમે કેમ ભૂલી શકીએ?

હે નાથ હે રમાનાથ વ્રજનાથાર્તિનાશન। મગ્નમુદ્ધર ગોવિન્દ ગોકુલં વૃજિનાર્ણવાત્

હે નાથ, હે રમાનાથ, હે વ્રજના સ્વામી, દુઃખ દૂર કરનાર, હે ગોવિંદ, દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલા ગોકુલને ઉગારી લો.

શ્રીશુક ઉવાચ। તતસ્તાઃ કૃષ્ણસન્દેશૈર્વ્યપેતવિરહજ્વરાઃ। ઉદ્ધવં પૂજયાંચક્રુર્જ્ઞાત્વાત્માનમધોક્ષજમ્

શ્રીશુકદેવ કહે છે: પછી કૃષ્ણના સંદેશથી વિયોગની તીવ્રતા ઓછી થઈ, અને ગોપીઓએ ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું, એમ જાણીને કે એ પણ ભગવાનનો જ અંશ છે.

ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ગોપીનાં વિનુદન્શુચઃ। કૃષ્ણલીલાકથાં ગાયન્રમયામાસ ગોકુલમ્

ઉદ્ધવે કેટલાય મહિના ત્યાં રહી, ગોપીઓનું દુઃખ દૂર કર્યું, કૃષ્ણની લીલાઓ ગાઈને આખા ગોકુલને આનંદિત કર્યું.

યાવન્ત્યહાનિ નન્દસ્ય વ્રજેઽવાત્સીત્સ ઉદ્ધવઃ। વ્રજૌકસાં ક્ષણપ્રાયાણ્યાસન્કૃષ્ણસ્ય વાર્તયા

જેટલા દિવસ ઉદ્ધવ નંદના વ્રજમાં રહ્યો, તેટલા દિવસ વ્રજવાસીઓ માટે કૃષ્ણના સમાચાર સાંભળવામાં પળ જેવો વીતી ગયો.

સરિદ્વનગિરિદ્રો ણીર્વીક્ષન્કુસુમિતાન્દ્રુ માન્। કૃષ્ણં સંસ્મારયન્રેમે હરિદાસો વ્રજૌકસામ્

નદીઓ, જંગલો અને ફૂલેલા વૃક્ષોને જોઈને ઉદ્ધવને કૃષ્ણની યાદ આવી અને વ્રજવાસીઓની સેવા કરતાં તેને આનંદ મળ્યો.

દૃષ્ટ્વૈવમાદિ ગોપીનાં કૃષ્ણાવેશાત્મવિક્લવમ્। ઉદ્ધવઃ પરમપ્રીતસ્તા નમસ્યન્નિદં જગૌ

ગોપીઓ કૃષ્ણમાં એટલી લીન થઈ ગઈ હતી કે મન પણ સંભાળી શકાતું નહોતું; આ જોઈને ઉદ્ધવ ખૂબ પ્રસન્ન થયો, તેમને વંદન કરીને આ ગીત ગાયું.

એતાઃ પરં તનુભૃતો ભુવિ ગોપવધ્વો। ગોવિન્દ એવ નિખિલાત્મનિ રૂઢભાવાઃ । વાઞ્છન્તિ યદ્ભવભિયો મુનયો વયં ચ। કિં બ્રહ્મજન્મભિરનન્તકથારસસ્ય

આ ગોપીઓ ધરતી પરના સર્વોત્તમ જીવ છે, કારણ કે તેમનું પ્રેમ કૃષ્ણમાં, ગોવિંદમાં, હૃદય સુધી ઊંડું છે; મુનિઓ અને અમે પણ એવો ભાવ મેળવવા ઈચ્છીએ છીએ—બ્રહ્મા તરીકે જન્મીને શું ફાયદો, જો કૃષ્ણની કથારસનો સ્વાદ ન મળે?

ક્વેમાઃ સ્ત્રિયો વનચરીર્વ્યભિચારદુષ્ટાઃ। કૃષ્ણે ક્વ ચૈષ પરમાત્મનિ રૂઢભાવઃ। નન્વીશ્વરોઽનુભજતોઽવિદુષોઽપિ સાક્ષાચ્। છ્રેયસ્તનોત્યગદરાજ ઇવોપયુક્તઃ

આ વનવાસી સ્ત્રીઓ, જે ક્યારેક માર્ગભ્રષ્ટ પણ થઈ ગઈ, અને એ કૃષ્ણ પ્રત્યેનું ઊંડું પ્રેમ—આ બંને ક્યાં અને ક્યાં! છતાં, ભગવાનની સીધી ઉપાસના કરતા અજ્ઞાનીઓને પણ કલ્યાણ મળે છે, જેમ રાજા પોતાના સેવકને પ્રસાદ આપે છે.

નાયં શ્રિયોઽઙ્ગ ઉ નિતાન્તરતેઃ પ્રસાદઃ। સ્વર્યોષિતાં નલિનગન્ધરુચાં કુતોઽન્યાઃ। રાસોત્સવેઽસ્ય ભુજદણ્ડગૃહીતકણ્ઠ। લબ્ધાશિષાં ય ઉદગાદ્વ્રજવલ્લભીનામ્

હે મિત્ર, આવો ઊંડો પ્રેમ તો સ્વર્ગની સુગંધિત સ્ત્રીઓમાં પણ નથી, તો બીજામાં ક્યાંથી હશે? રાસોત્સવમાં, જ્યારે કૃષ્ણે વ્રજની પ્રિયાઓને ગળે લગાડ્યા, ત્યારે જ તેમને આ અનન્ય કૃપા મળી.

આસામહો ચરણરેણુજુષામહં સ્યાં। વૃન્દાવને કિમપિ ગુલ્મલતૌષધીનામ્। યા દુસ્ત્યજં સ્વજનમાર્યપથં ચ હિત્વા। ભેજુર્મુકુન્દપદવીં શ્રુતિભિર્વિમૃગ્યામ્

હાય! કાશ હું વૃંદાવનના કોઈ ઝાડ, વેલ, ઘાસ કે ઔષધિ બની શકું, જેથી કરીને જેમણે પોતાના પરિવાર અને સન્માનિત માર્ગ પણ છોડી દીધા છે અને જે મુકુંદના પદને શોધવા નીકળી પડ્યા છે — જે પદને વેદો પણ શોધે છે — એવા મહાન ભક્તોના પગની ધૂળ મને મળે.

યા વૈ શ્રિયાર્ચિતમજાદિભિરાપ્તકામૈર્। યોગેશ્વરૈરપિ યદાત્મનિ રાસગોષ્ઠ્યામ્। કૃષ્ણસ્ય તદ્ભગવતઃ ચરણારવિન્દં। ન્યસ્તં સ્તનેષુ વિજહુઃ પરિરભ્ય તાપમ્

જેઓના સ્તનો પર શ્રીકૃષ્ણના કમળ જેવા પગ શોભે છે — જે ભગવાનને લક્ષ્મીજી અને મહાન યોગીઓ પણ પૂજે છે અને જે રાસમાં સૌનો પ્રિય છે — એવા ગોપીઓએ કૃષ્ણને હૃદયથી લગાવીને બધો દુઃખ દૂર કરી દીધો.

વન્દે નન્દવ્રજસ્ત્રીણાં પાદરેણુમભીક્ષ્ણશઃ। યાસાં હરિકથોદ્ગીતં પુનાતિ ભુવનત્રયમ્

હું વારંવાર નંદબાબાના વ્રજની સ્ત્રીઓના પગની ધૂળને વંદન કરું છું, જેમની હરિકથાનું ગાન ત્રણેય લોકને પવિત્ર કરે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। અથ ગોપીરનુજ્ઞાપ્ય યશોદાં નન્દમેવ ચ। ગોપાનામન્ત્ર્ય દાશાર્હો યાસ્યન્નારુરુહે રથમ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: પછી ગોપીઓ, યશોદાજી, નંદબાબા અને ગોપો બધાને વિદાય લઈને ઉદ્ધવજી રથ પર ચડીને જવા લાગ્યા.