શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દિષ્ટ્યા પુત્રાન્પતીન્દેહાન્સ્વજનાન્ભવનાનિ ચ। હિત્વાવૃણીત યૂયં યત્કૃષ્ણાખ્યં પુરુષં પરમ્

નસીબે, તમે તમારા પુત્રો, પતિઓ, શરીર, સગા-સંબંધીઓ અને ઘર છોડીને, કૃષ્ણ નામના પરમ પુરુષને પસંદ કર્યો છે.

સર્વાત્મભાવોઽધિકૃતો ભવતીનામધોક્ષજે। વિરહેણ મહાભાગા મહાન્મેઽનુગ્રહઃ કૃતઃ

હે મહાભાગ્યશાળી બહેનો, અધોક્ષજ ભગવાનમાં તમારો સર્વાંગી ભાવ વિયોગથી જાગ્યો છે; એથી તમે મને મહાન કૃપા કરી છે.

શ્રૂયતાં પ્રિયસન્દેશો ભવતીનાં સુખાવહઃ। યમાદાયાગતો ભદ્રા અહં ભર્તૂ રહસ્કરઃ

હવે, તમારા પ્રિય પતિએ મને ગુપ્ત રીતે આપેલો સંદેશ, જે તમને આનંદ આપશે, એ સાંભળો.

શ્રીભગવાનુવાચ। ભવતીનાં વિયોગો મે ન હિ સર્વાત્મના ક્વચિત્। યથા ભૂતાનિ ભૂતેષુ ખં વાય્વગ્નિર્જલં મહી । તથાહં ચ મનઃપ્રાણ ભૂતેન્દ્રિયગુણાશ્રયઃ

શ્રીભગવાન બોલ્યા: હું ક્યારેય પણ સંપૂર્ણ રીતે તમાથી અલગ નથી, કેમ કે જેમ આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, પાણી અને પૃથ્વી બધામાં રહેલા છે, તેમ હું પણ મન, પ્રાણ, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણોમાં રહેલો છું.

આત્મન્યેવાત્મનાત્માનં સૃજે હન્મ્યનુપાલયે। આત્મમાયાનુભાવેન ભૂતેન્દ્રિયગુણાત્મના

હું પોતે જ, મારી પોતાની શક્તિથી, તત્વો, ઇન્દ્રિયો અને તેમના ગુણરૂપે, પોતાને જ ઉત્પન્ન કરું છું, નાશ કરું છું અને પોષણ કરું છું.

આત્મા જ્ઞાનમયઃ શુદ્ધો વ્યતિરિક્તોઽગુણાન્વયઃ। સુષુપ્તિસ્વપ્નજાગ્રદ્ભિર્માયાવૃત્તિભિરીયતે

આત્મા જ્ઞાનમય, શુદ્ધ, અલગ અને ગુણોથી રહિત છે; છતાં માયાના પ્રભાવથી તે સુષુપ્તિ, સ્વપ્ન અને જાગૃતિમાં ફરતો દેખાય છે.

યેનેન્દ્રિયાર્થાન્ધ્યાયેત મૃષા સ્વપ્નવદુત્થિતઃ। તન્નિરુન્ધ્યાદિન્દ્રિયાણિ વિનિદ્રઃ પ્રત્યપદ્યત

જેના દ્વારા મનુષ્ય ઇન્દ્રિયોના વિષયોમાં મન લગાવે છે, જે સ્વપ્ન જેવી ખોટી છે, એ મનને કાબૂમાં રાખવું જોઈએ અને સદા જાગૃત રહેવું જોઈએ.

એતદન્તઃ સમામ્નાયો યોગઃ સાઙ્ખ્યં મનીષિણામ્। ત્યાગસ્તપો દમઃ સત્યં સમુદ્રાન્તા ઇવાપગાઃ

આ જ અંતરનો ઉપદેશ છે, જ્ઞાનો અને યોગ છે; ત્યાગ, તપ, દમ અને સત્ય — બધું જ સમુદ્રમાં મળતી નદીઓ જેવું છે.

યત્ત્વહં ભવતીનાં વૈ દૂરે વર્તે પ્રિયો દૃશામ્। મનસઃ સન્નિકર્ષાર્થં મદનુધ્યાનકામ્યયા

હું, તમારો પ્રિય, જો કે દુર છું એવું લાગે છે, પણ એ તો માત્ર એ માટે છે કે તમારું મન મારી તરફ વધુ આકર્ષાય અને મને સતત યાદ કરો.

યથા દૂરચરે પ્રેષ્ઠે મન આવિશ્ય વર્તતે। સ્ત્રીણાં ચ ન તથા ચેતઃ સન્નિકૃષ્ટેઽક્ષિગોચરે

જેમ પ્રિયજન દૂર હોય ત્યારે મન તેની પાસે જ રહે છે, તેમ સ્ત્રીઓનું હૃદય નજીક અને નજર સામે હોય ત્યારે એટલું એકાગ્ર રહેતું નથી.

મય્યાવેશ્ય મનઃ કૃત્સ્નં વિમુક્તાશેષવૃત્તિ યત્। અનુસ્મરન્ત્યો માં નિત્યમચિરાન્મામુપૈષ્યથ

જ્યારે તમે તમારું આખું મન મારીમાં લગાવી, બધાં બંધનોમાંથી મુક્ત થઈ, મને સતત યાદ કરશો, ત્યારે ટૂંક સમયમાં મને પ્રાપ્ત કરી લેશો.

યા મયા ક્રીડતા રાત્ર્યાં વનેઽસ્મિન્વ્રજ આસ્થિતાઃ। અલબ્ધરાસાઃ કલ્યાણ્યો માપુર્મદ્વીર્યચિન્તયા

જે શુભ ગોપીઓ રાત્રે વ્રજના વનમાં મારી સાથે રમતી વખતે રાસમાં જોડાઈ શકી નહોતી, એમણે પણ મારા પરાક્રમનું સ્મરણ કરીને મને પ્રાપ્ત કરી લીધું.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં પ્રિયતમાદિષ્ટમાકર્ણ્ય વ્રજયોષિતઃ। તા ઊચુરુદ્ધવં પ્રીતાસ્તત્સન્દેશાગતસ્મૃતીઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પ્રિયજનના આ વચન સાંભળીને, વ્રજની સ્ત્રીઓ આનંદથી ઉદ્ધવને બોલી, અને એ સંદેશ યાદ કરીને ખુશ થઈ.

ગોપ્ય ઊચુઃ। દિષ્ટ્યાહિતો હતઃ કંસો યદૂનાં સાનુગોઽઘકૃત્। દિષ્ટ્યાપ્તૈર્લબ્ધસર્વાર્થૈઃ કુશલ્યાસ્તેઽચ્યુતોઽધુના

ગોપીઓ બોલી: સારા ભાગ્યે, યદુવંશના દુશ્મન અને પાપી કંસનો નાશ થયો; અને સારા ભાગ્યે, અચ્યૂત હવે પોતાના સગાઓ સાથે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને સુખી છે.

કચ્ચિદ્ગદાગ્રજઃ સૌમ્ય કરોતિ પુરયોષિતામ્। પ્રીતિં નઃ સ્નિગ્ધસવ્રીડ હાસોદારેક્ષણાર્ચિતઃ

હે સૌમ્ય, શું ગદા ના મોટા ભાઈ, શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રેમભર્યા, લજ્જાવાન અને હસતાં નજરોથી સન્માન પામીને, તેમને આનંદ આપે છે?

કથં રતિવિશેષજ્ઞઃ પ્રિયશ્ચ પુરયોષિતામ્। નાનુબધ્યેત તદ્વાક્યૈર્વિભ્રમૈશ્ચાનુભાજિતઃ

શહેરની સ્ત્રીઓના પ્રિય અને પ્રેમની કળા જાણનારા શ્રીકૃષ્ણ, શું તેમના મીઠા વચન અને રમૂજી હાવભાવથી આકર્ષાય નહીં?

અપિ સ્મરતિ નઃ સાધો ગોવિન્દઃ પ્રસ્તુતે ક્વચિત્। ગોષ્ઠિમધ્યે પુરસ્ત્રીણામ્ગ્રામ્યાઃ સ્વૈરકથાન્તરે

હે સજ્જન, શું ગોવિંદ ક્યારેક શહેરની સ્ત્રીઓ વચ્ચે, તેમની ગૂઢ વાતોમાં, અમને — ગામની ગોપીઓને — યાદ કરે છે?

તાઃ કિં નિશાઃ સ્મરતિ યાસુ તદા પ્રિયાભિર્। વૃન્દાવને કુમુદકુન્દશશાઙ્કરમ્યે। રેમે ક્વણચ્ચરણનૂપુરરાસગોષ્ઠ્યામ્। અસ્માભિરીડિતમનોજ્ઞકથઃ કદાચિત્

એ રાતો યાદ છે કે જ્યારે વ્રજમાં કમળ, કુન્દ અને ચાંદનીની સુંદરતામાં, પ્રિયાઓ સાથે રમતા, પગલાંના પાયલના રણકાર વચ્ચે રાસ રમતા, અને ક્યારેક અમને મોહક વાર્તાઓ કહી આનંદ આપતો હતો?

અપ્યેષ્યતીહ દાશાર્હસ્તપ્તાઃ સ્વકૃતયા શુચા। સઞ્જીવયન્નુ નો ગાત્રૈર્યથેન્દ્રો વનમમ્બુદૈઃ

શું દાશાર્હ કુળના વંશજ, પોતાના કૃત્યથી દુઃખી થઈ, અહીં પાછા આવશે? શું તે પોતાના સ્પર્શથી અમને ફરી જીવંત કરશે, જેમ ઇન્દ્ર વરસાદથી જંગલને તાજું કરે છે?

કસ્માત્કૃષ્ણ ઇહાયાતિ પ્રાપ્તરાજ્યો હતાહિતઃ। નરેન્દ્ર કન્યા ઉદ્વાહ્ય પ્રીતઃ સર્વસુહૃદ્વૃતઃ

હવે કૃષ્ણે રાજ્ય મેળવી લીધું છે, દુશ્મનોને હરાવી દીધા છે, રાજકન્યાઓ સાથે લગ્ન કર્યા છે અને પોતાના મિત્રોથી ઘેરાયો છે, તો રાજા, એ અહીં શા માટે આવશે?

કિમસ્માભિર્વનૌકોભિરન્યાભિર્વા મહાત્મનઃ। શ્રીપતેરાપ્તકામસ્ય ક્રિયેતાર્થઃ કૃતાત્મનઃ

એ મહાત્મા, શ્રીપતિ, જેની તમામ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે અને જે પોતે પૂર્ણ છે, તેના માટે અમારું કે અન્ય કોઈનું શું કામ?

પરં સૌખ્યં હિ નૈરાશ્યં સ્વૈરિણ્યપ્યાહ પિઙ્ગલા। તજ્જાનતીનાં નઃ કૃષ્ણે તથાપ્યાશા દુરત્યયા

પિંગલા વેશ્યાએ પણ કહ્યું છે કે આશા છોડવામાં જ સાચું સુખ છે; છતાં, એ જાણતાં પણ કૃષ્ણમાં અમારી આશા છૂટતી જ નથી.

ક ઉત્સહેત સન્ત્યક્તુમુત્તમઃશ્લોકસંવિદમ્। અનિચ્છતોઽપિ યસ્ય શ્રીરઙ્ગાન્ન ચ્યવતે ક્વચિત્

જેની પાસે શ્રી કદી પણ દૂર જતી નથી, એવા ગૌરવશાળી ભગવાનની સાથેનો સંબંધ કોણ છોડી શકે—even જો મન ન પણ હોય તો?

સરિચ્છૈલવનોદ્દેશા ગાવો વેણુરવા ઇમે। સઙ્કર્ષણસહાયેન કૃષ્ણેનાચરિતાઃ પ્રભો

આ નદીઓ, પહાડો, જંગલો, ગાયો અને વાંસળીના અવાજ—આ બધે કૃષ્ણે સંકર્ષણ સાથે ફર્યા છે, હે પ્રભુ.

પુનઃ પુનઃ સ્મારયન્તિ નન્દગોપસુતં બત। શ્રીનિકેતૈસ્તત્પદકૈર્વિસ્મર્તું નૈવ શક્નુમઃ

લક્ષ્મીજીના નિવાસસ્થાનો વારંવાર અમને નંદના દિકરાની યાદ અપાવે છે; એના પગલાં જોઈને અમે તેને ભૂલી જ શકતા નથી.

ગત્યા લલિતયોદાર હાસલીલાવલોકનૈઃ। માધ્વ્યા ગિરા હૃતધિયઃ કથં તં વિસ્મરામ હે

એની મોહક ચાલ, ઉદાર હાસ્ય, રમૂજી નજરો અને મીઠા બોલથી એએ આપણું મન હરી લીધું છે—એને અમે કેમ ભૂલી શકીએ?

હે નાથ હે રમાનાથ વ્રજનાથાર્તિનાશન। મગ્નમુદ્ધર ગોવિન્દ ગોકુલં વૃજિનાર્ણવાત્

હે નાથ, હે રમાનાથ, હે વ્રજના સ્વામી, દુઃખ દૂર કરનાર, હે ગોવિંદ, દુઃખના દરિયામાં ડૂબેલા ગોકુલને ઉગારી લો.

શ્રીશુક ઉવાચ। તતસ્તાઃ કૃષ્ણસન્દેશૈર્વ્યપેતવિરહજ્વરાઃ। ઉદ્ધવં પૂજયાંચક્રુર્જ્ઞાત્વાત્માનમધોક્ષજમ્

શ્રીશુકદેવ કહે છે: પછી કૃષ્ણના સંદેશથી વિયોગની તીવ્રતા ઓછી થઈ, અને ગોપીઓએ ઉદ્ધવનું સન્માન કર્યું, એમ જાણીને કે એ પણ ભગવાનનો જ અંશ છે.

ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ગોપીનાં વિનુદન્શુચઃ। કૃષ્ણલીલાકથાં ગાયન્રમયામાસ ગોકુલમ્

ઉદ્ધવે કેટલાય મહિના ત્યાં રહી, ગોપીઓનું દુઃખ દૂર કર્યું, કૃષ્ણની લીલાઓ ગાઈને આખા ગોકુલને આનંદિત કર્યું.