શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ। યુવાં શ્લાઘ્યતમૌ નૂનં દેહિનામિહ માનદ। નારાયણેઽખિલગુરૌ યત્કૃતા મતિરીદૃશી

ઉદ્ધવે કહ્યું: હે માન આપનારા, તમે બંને ખરેખર બધા જીવોમાં સૌથી વખાણવા યોગ્ય છો, કેમ કે તમારું મન સર્વગુરુ નારાયણમાં સ્થિર છે.

એતૌ હિ વિશ્વસ્ય ચ બીજયોની રામો મુકુન્દઃ પુરુષઃ પ્રધાનમ્। અન્વીય ભૂતેષુ વિલક્ષણસ્ય જ્ઞાનસ્ય ચેશાત ઇમૌ પુરાણૌ

રામ અને મુકુન્દ એ જગતના બીજ અને યોનિ છે: પુરુષ અને પ્રકૃતિ. બધા જીવોમાં, એ જ્ઞાન અને શાસનના પ્રાચીન સ્વામી છે, બધા કરતાં ભિન્ન.

યસ્મિન્જનઃ પ્રાણવિયોગકાલે ક્ષણં સમાવેશ્ય મનોઽવિશુદ્ધમ્। નિર્હૃત્ય કર્માશયમાશુ યાતિ પરાં ગતિં બ્રહ્મમયોઽર્કવર્ણઃ

જેમાં, મૃત્યુ સમયે, મન—even અશુદ્ધ હોય તો પણ—થોડા ક્ષણ માટે સ્થિર થાય, તે વ્યક્તિના કર્મનો ભાર તરત દૂર કરી, તે બ્રહ્મમય અને સૂર્ય સમાન તેજવાળો, પરમ માર્ગે લઈ જાય છે.

તસ્મિન્ભવન્તાવખિલાત્મહેતૌ નારાયણે કારણમર્ત્યમૂર્તૌ। ભાવં વિધત્તાં નિતરાં મહાત્મન્કિં વાવશિષ્ટં યુવયોઃ સુકૃત્યમ્

જે નારાયણ સર્વના કારણ છે અને સર્વના કલ્યાણ માટે માનવ રૂપે આવ્યા છે, તેમાં તમે બંને મન લગાવ્યું છે, તો હવે તમારી પાસે બીજું શું પુણ્ય બાકી રહ્યું હશે?

આગમિષ્યત્યદીર્ઘેણ કાલેન વ્રજમચ્યુતઃ। પ્રિયં વિધાસ્યતે પિત્રોર્ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ

અલ્પ સમયમાં અચ્યૂત, સાત્વતોના સ્વામી, વ્રજમાં આવશે અને પોતાના માતા-પિતાને આનંદ આપશે.

હત્વા કંસં રઙ્ગમધ્યે પ્રતીપં સર્વસાત્વતામ્। યદાહ વઃ સમાગત્ય કૃષ્ણઃ સત્યં કરોતિ તત્

કૃષ્ણે, બધા સાત્વતોના દુશ્મન કંસને રંગમંચમાં મારી નાખ્યા પછી, જે વચન આપ્યું હતું, તે ચોક્કસપણે પૂર્ણ કરશે.

મા ખિદ્યતં મહાભાગૌ દ્રક્ષ્યથઃ કૃષ્ણમન્તિકે। અન્તર્હૃદિ સ ભૂતાનામાસ્તે જ્યોતિરિવૈધસિ

હે મહાભાગ્યશાળી લોકો, દુઃખ ન કરો; તમે શ્રીકૃષ્ણને નજીક જ જોઈ શકશો. તેઓ બધાના હૃદયમાં પ્રકાશની જેમ વસે છે.

ન હ્યસ્યાસ્તિ પ્રિયઃ કશ્ચિન્નાપ્રિયો વાસ્ત્યમાનિનઃ। નોત્તમો નાધમો વાપિ સમાનસ્યાસમોઽપિ વા

જે સાચા અર્થમાં છે, તેને કોઈ પ્રિય કે અપ્રિય નથી; કોઈ શ્રેષ્ઠ કે નીચ, સમાન કે અસમાન પણ નથી, કારણ કે તેઓ બધામાં સમાન છે.

ન માતા ન પિતા તસ્ય ન ભાર્યા ન સુતાદયઃ। નાત્મીયો ન પરશ્ચાપિ ન દેહો જન્મ એવ ચ

તેમને કોઈ માતા કે પિતા નથી, પત્ની કે સંતાન પણ નથી; પોતાનું કે બીજાનું કંઈ નથી, શરીર કે જન્મ પણ નથી.

ન ચાસ્ય કર્મ વા લોકે સદસન્મિશ્રયોનિષુ। ક્રીડાર્થં સોઽપિ સાધૂનાં પરિત્રાણાય કલ્પતે

આ જગતમાં તેમને કોઈ કર્મ નથી, સારા-ખરાબ સંયોગોમાં પણ નહીં; છતાં, રમણ માટે તેઓ સજ્જનોની રક્ષા કરવા અવતરે છે.

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ભજતે નિર્ગુણો ગુણાન્। ક્રીડન્નતીતોઽપિ ગુણૈઃ સૃજત્યવન્હન્ત્યજઃ

તેમને ગુણો નથી, છતાં તેઓ સત્વ, રજ અને તમ જેવા ગુણો ધારણ કરે છે; રમતાં રમતાં, તેઓ જન્મ્યા વગર પણ સર્જન, પાલન અને વિનાશ કરે છે.

યથા ભ્રમરિકાદૃષ્ટ્યા ભ્રામ્યતીવ મહીયતે। ચિત્તે કર્તરિ તત્રાત્મા કર્તેવાહંધિયા સ્મૃતઃ

જેમ મધમાખીની નજરથી કંઈક ફરતું અને ઉથલપાથલ થાય તેમ લાગે છે, તેમ મનમાં કર્તાપણાની ભાવનાથી આત્માને કર્તા તરીકે માનવામાં આવે છે.

યુવયોરેવ નૈવાયમાત્મજો ભગવાન્હરિઃ। સર્વેષામાત્મજો હ્યાત્મા પિતા માતા સ ઈશ્વરઃ

હે ભાગ્યશાળી લોકો, ભગવાન હરિ માત્ર તમારો પુત્ર નથી; તેઓ બધાના પુત્ર, આત્મા, પિતા, માતા અને સ્વામી છે.

દૃષ્ટં શ્રુતં ભૂતભવદ્ભવિષ્યત્। સ્થાસ્નુશ્ચરિષ્ણુર્મહદલ્પકં ચ। વિનાચ્યુતાદ્વસ્તુતરાં ન વાચ્યં। સ એવ સર્વં પરમાત્મભૂતઃ

જે કંઈ જોઈયે, સાંભળીએ, ભૂતકાળ, વર્તમાન કે ભવિષ્ય, સ્થિર કે ચલ, મોટું કે નાનું—અચ્યૂતના સાચા સ્વરૂપ સિવાય બીજું કંઈ મહત્વનું નથી; એ જ સર્વત્ર વ્યાપક પરમાત્મા છે.

એવં નિશા સા બ્રુવતોર્વ્યતીતા નન્દસ્ય કૃષ્ણાનુચરસ્ય રાજન્। ગોપ્યઃ સમુત્થાય નિરૂપ્ય દીપાન્વાસ્તૂન્સમભ્યર્ચ્ય દૌધીન્યમન્થુન્

આ રીતે વાત કરતાં-કરતાં રાત વીતી ગઈ. નંદજી અને કૃષ્ણના સાથી માટે. ગોપીઓ ઊઠી, દીવા જોયા, ઘરનાં દેવતાઓની પૂજા કરી અને દહીં વાટવા લાગી.

તા દીપદીપ્તૈર્મણિભિર્વિરેજૂ રજ્જૂર્વિકર્ષદ્ભુજકઙ્કણસ્રજઃ। ચલન્નિતમ્બસ્તનહારકુણ્ડલ ત્વિષત્કપોલારુણકુઙ્કુમાનનાઃ

તેઓ હાથમાં કંકણ અને હાર પહેરીને દોરી ખેંચતી હતી; તેમનાં કટિ, સ્તન, હાર અને કુંડળ હલતા હતા; તેમનાં ગાલ ચમકતા અને મુખ લાલ કુંકુમથી શોભતા હતા.

ઉદ્ગાયતીનામરવિન્દલોચનં વ્રજાઙ્ગનાનાં દિવમસ્પૃશદ્ધ્વનિઃ। દધ્નશ્ચ નિર્મન્થનશબ્દમિશ્રિતો નિરસ્યતે યેન દિશામમઙ્ગલમ્

વ્રજની સ્ત્રીઓ કમળનેત્ર શ્રીકૃષ્ણના ગીત ગાતી હતી, તેમનાં સ્વર આકાશને સ્પર્શ કરતા હતા; દહીં વાટવાના અવાજ સાથે મળીને, તે સર્વ દિશાનું અશુભતા દૂર કરી દેતો હતો.

ભગવત્યુદિતે સૂર્યે નન્દદ્વારિ વ્રજૌકસઃ। દૃષ્ટ્વા રથં શાતકૌમ્ભં કસ્યાયમિતિ ચાબ્રુવન્

જ્યારે ભગવાન અને સૂર્ય ઉગ્યા, ત્યારે નંદજીના દ્વારે વ્રજવાસીઓએ સોનેરી રથ જોયો અને પૂછ્યું, 'આ રથ કોણનો છે?'

અક્રૂર આગતઃ કિં વા યઃ કંસસ્યાર્થસાધકઃ। યેન નીતો મધુપુરીં કૃષ્ણઃ કમલલોચનઃ

શું અક્રૂર આવ્યા છે, કે બીજું કોઈ છે, જે કંસની ઈચ્છા પૂરી કરે છે, જેના દ્વારા કમલનેત્ર કૃષ્ણને મથુરા લઈ જવામાં આવ્યા હતા?

કિં સાધયિષ્યત્યસ્માભિર્ભર્તુઃ પ્રીતસ્ય નિષ્કૃતિમ્। તતઃ સ્ત્રીણાં વદન્તીનામુદ્ધવોઽગાત્કૃતાહ્નિકઃ

હમણા એ આપણા સ્વામીની પ્રસન્નતા માટે કઈ પ્રાયશ્ચિત્તી કરશે? એ રીતે સ્ત્રીઓ વાત કરતી હતી, ત્યારે ઉદ્ધવજી સવારની ક્રિયા પૂરી કરીને આવ્યા.

ઉદ્ધવગોપીસંવાદઃ; ભ્રમરગીતમ્; ઉદ્ધવસ્ય મથુરાગમનંચ - અથ સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ 10.47 શ્રીશુક ઉવાચ તં વીક્ષ્ય કૃષાનુચરં વ્રજસ્ત્રિયઃ પ્રલમ્બબાહું નવકઞ્જલોચનમ્। પીતામ્બરં પુષ્કરમાલિનં લસન્ મુખારવિન્દં પરિમૃષ્ટકુણ્ડલમ્ ॥૧ સુવિસ્મિતાઃ કોઽયમપીવ્યદર્શનઃ કુતશ્ચ કસ્યાચ્યુતવેષભૂષણઃ। ઇતિ સ્મ સર્વાઃ પરિવવ્રુરુત્સુકાસ્ તમુત્તમઃશ્લોકપદામ્બુજાશ્રયમ્ ॥૨ તં પ્રશ્રયેણાવનતાઃ સુસત્કૃતં સવ્રીડહાસેક્ષણસૂનૃતાદિભિઃ। રહસ્યપૃચ્છન્નુપવિષ્ટમાસને વિજ્ઞાય સન્દેશહરં રમાપતેઃ

કૃષ્ણના મિત્રને જોઈને, વ્રજની સ્ત્રીઓએ લાંબા હાથ, તાજા કમળ જેવી આંખો, પીળા વસ્ત્ર, કમળની માળા, ખીલેલા કમળ જેવું મુખ અને તેજસ્વી કુંડળો ધરાવતા તેમને આશ્ચર્યથી જોયા.

જાનીમસ્ત્વાં યદુપતેઃ પાર્ષદં સમુપાગતમ્। ભર્ત્રેહ પ્રેષિતઃ પિત્રોર્ભવાન્પ્રિયચિકીર્ષયા

અમે જાણીએ છીએ કે તમે યદુવંશના સ્વામીના સહચર છો, અને સ્વામીના માતા-પિતાને આનંદ આપવા અહીં મોકલાયા છો.

અન્યથા ગોવ્રજે તસ્ય સ્મરણીયં ન ચક્ષ્મહે। સ્નેહાનુબન્ધો બન્ધૂનાં મુનેરપિ સુદુસ્ત્યજઃ

નહીંતર, વ્રજમાં તેમને યાદ કરવાની બીજી કોઈ વાત જ our મનમાં આવતી નથી; કારણ કે સ્નેહનું બંધન, સગાંમાં પણ, મહાન ઋષિ માટે પણ છોડવું અઘરું છે.

અન્યેષ્વર્થકૃતા મૈત્રી યાવદર્થવિડમ્બનમ્। પુમ્ભિઃ સ્ત્રીષુ કૃતા યદ્વત્સુમનઃસ્વિવ ષટ્પદૈઃ

બીજાઓ સાથેની મિત્રતા કોઈ હિત માટે જ હોય છે, હિત પૂરું થાય ત્યાં સુધી; જેમ પુરુષો સ્ત્રીઓ સાથે કરે છે, અથવા મધમાખીઓ ફૂલ સાથે કરે છે.

નિઃસ્વં ત્યજન્તિ ગણિકા અકલ્પં નૃપતિં પ્રજાઃ। અધીતવિદ્યા આચાર્યમૃત્વિજો દત્તદક્ષિણમ્

ગરીબને વેશ્યા છોડી દે છે, બળહીન રાજાને પ્રજાજન પણ છોડી દે છે; શિષ્યોએ શિક્ષક પાસેથી વિદ્યા મેળવી લીધી પછી તેને છોડે છે; અને યજમાન દક્ષિણા આપી દે પછી યજ્ઞકર્મ કરનારા પણ ચાલ્યા જાય છે.

ખગા વીતફલં વૃક્ષં ભુક્ત્વા ચાતિથયો ગૃહમ્। દગ્ધં મૃગાસ્તથારણ્યં જારા ભુક્ત્વા રતાં સ્ત્રિયમ્

પક્ષીઓ ફળ ખૂટી જાય પછી વૃક્ષ છોડે છે; મહેમાનો ભોજન કરી લે પછી ઘર છોડે છે; જંગલ સળી જતું હોય ત્યારે હરણો પણ ત્યાંથી દૂર થઈ જાય છે; અને પ્રેમી પોતાની ઇચ્છા પૂરી થયા પછી સ્ત્રીને પણ છોડી દે છે.

ઇતિ ગોપ્યો હિ ગોવિન્દે ગતવાક્કાયમાનસાઃ। કૃષ્ણદૂતે સમાયાતે ઉદ્ધવે ત્યક્તલૌકિકાઃ

આ રીતે, ગોપીઓના મન, વાણી અને શરીર સૌ ગોવિંદમાં લીન થઈ ગયા હતા. કૃષ્ણના દૂત ઉદ્ધવ આવ્યા ત્યારે, તેમણે જગતના બધા સંબંધો ત્યજી દીધા.

ગાયન્ત્યઃ પ્રીયકર્માણિ રુદન્ત્યશ્ચ ગતહ્રિયઃ। તસ્ય સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય યાનિ કૈશોરબાલ્યયોઃ

તેમણે કૃષ્ણના પ્રિય કાર્યો ગાતા અને બાળપણ તથા યુવાનીના લીલાઓ વારંવાર યાદ કરી, નિઃશંકપણે રડતા હતા.

કાચિન્મધુકરં દૃષ્ટ્વા ધ્યાયન્તી કૃષ્ણસઙ્ગમમ્। પ્રિયપ્રસ્થાપિતં દૂતં કલ્પયિત્વેદમબ્રવીત્

એક ગોપીએ મધમાખીને જોઈને કૃષ્ણ સાથેના મિલનનું ધ્યાન કરતાં, તેને પોતાના પ્રિયના દૂત તરીકે કલ્પી, આ રીતે બોલી: