શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તયોઃ સપર્યાં મહતીં ચક્રે ભક્ત્યુપબૃંહિતામ્। ઉવાચાવનતઃ કૃષ્ણં સર્વભૂતાશયાલયમ્ । લીલામનુષ્યયોર્વિષ્ણો યુવયોઃ કરવામ કિમ્

યમરાજે તેમને ખૂબ ભક્તિપૂર્વક મહાન પૂજા કરી, કૃષ્ણને વંદન કરીને કહ્યું: 'હે સર્વજીવોના હૃદયમાં વસતા વિષ્ણુ, માનવરૂપે રમતા, તમે બન્ને શું ઇચ્છો છો?'

શ્રીભગવાનુવાચ। ગુરુપુત્રમિહાનીતં નિજકર્મનિબન્ધનમ્। આનયસ્વ મહારાજ મચ્છાસનપુરસ્કૃતઃ

ભગવાને કહ્યું: 'અમારા ગુરુપુત્ર પોતાના કર્મના બંધનથી અહીં લાવવામાં આવ્યો છે, હે મહારાજ, મારા આદેશથી તેને પાછો લાવો.'

તથેતિ તેનોપાનીતં ગુરુપુત્રં યદૂત્તમૌ। દત્ત્વા સ્વગુરવે ભૂયો વૃણીષ્વેતિ તમૂચતુઃ

'તેમ જ થશે' એમ કહી, યમરાજે ગુરુપુત્રને યદુકુળના શ્રેષ્ઠોને પાછો આપ્યો; ગુરુને પુત્ર પરત આપ્યા પછી, તેમણે ફરીથી ગુરુને ઇચ્છા પુછવા કહ્યું.

શ્રીગુરુરુવાચ। સમ્યક્સમ્પાદિતો વત્સ ભવદ્ભ્યાં ગુરુનિષ્ક્રયઃ। કો નુ યુષ્મદ્વિધગુરોઃ કામાનામવશિષ્યતે

ગુરુએ કહ્યું: 'પ્યારા વત્સો, તમે ગુરુદક્ષિણાની સંપૂર્ણ રીતે ચુકવણી કરી છે; તમારા જેવા શિષ્યો ધરાવનારા ગુરુને બીજું શું ઇચ્છવું બાકી રહે છે?'

ગચ્છતં સ્વગૃહં વીરૌ કીર્તિર્વામસ્તુ પાવની। છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ

'હવે, વીરો, પોતાના ઘરે જાઓ, તમારી કીર્તિ પવિત્ર રહે અને તમે શીખેલા વેદો અહીં અને પરલોકમાં પણ સાથે રહે.'

ગુરુણૈવમનુજ્ઞાતૌ રથેનાનિલરંહસા। આયાતૌ સ્વપુરં તાત પર્જન્યનિનદેન વૈ

ગુરુએ આ રીતે અનુમતિ આપ્યા પછી, તેઓ પવનથી પણ ઝડપી રથમાં, મેઘગર્જના જેવો અવાજ કરતાં પોતાના શહેરમાં પાછા ફર્યા.

સમનન્દન્પ્રજાઃ સર્વા દૃષ્ટ્વા રામજનાર્દનૌ। અપશ્યન્ત્યો બહ્વહાનિ નષ્ટલબ્ધધના ઇવ

રામ અને જનાર્દનને જોઈને સર્વ પ્રજાઓ આનંદિત થઈ, જાણે ઘણા દિવસો પછી ગુમાવેલું ધન પાછું મળ્યું હોય.

સ્વવિરહાર્તગોપગોપીનાં સાન્ત્વનાય ભગવતોદ્ધવસ્ય પ્રસ્થાપનમ્, નન્દોદ્ધવસંવાદશ્ચ - શ્રીશુક ઉવાચ। વૃષ્ણીનાં પ્રવરો મન્ત્રી કૃષ્ણસ્ય દયિતઃ સખા। શિષ્યો બૃહસ્પતેઃ સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: વૃષ્ણિ વંશમાં ઉત્તમ, કૃષ્ણજીના પ્રિય મિત્ર અને સીધા બૃહસ્પતિના શિષ્ય એવા બુદ્ધિશાળી ઉદ્ધવજી મુખ્ય મંત્રી હતા.

તમાહ ભગવાન્પ્રેષ્ઠં ભક્તમેકાન્તિનં ક્વચિત્। ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રપન્નાર્તિહરો હરિઃ

ભગવાન, જે શરણમાં આવેલા દુઃખીઓને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે છે, એણે ક્યારેક પોતાના સૌથી પ્રિય અને એકાંત ભક્ત ઉદ્ધવજીનો હાથ પકડીને એમને વાત કરી.

ગચ્છોદ્ધવ વ્રજં સૌમ્ય પિત્રોર્નૌ પ્રીતિમાવહ। ગોપીનાં મદ્વિયોગાધિં મત્સન્દેશૈર્વિમોચય

ઉદ્ધવ, હે સૌમ્ય, તું વ્રજમાં જા; મારા માતા-પિતાને આનંદ આપ અને ગોપીઓ મારા વિયોગથી જે દુઃખી છે, તેમને મારા સંદેશા દ્વારા શાંત કરી દે.

તા મન્મનસ્કા મત્પ્રાણા મદર્થે ત્યક્તદૈહિકાઃ। મામેવ દયિતં પ્રેષ્ઠમાત્માનં મનસા ગતાઃ । યે ત્યક્તલોકધર્માશ્ચ મદર્થે તાન્બિભર્મ્યહમ્

એ ગોપીઓએ મનથી મને જ ધાર્યું છે, પોતાનું જીવન પણ મારા માટે સમર્પિત કર્યું છે અને શરીરનાં સુખ ત્યજી દીધાં છે; એમના હૃદયમાં હું જ પ્રિય અને આત્મા બનીને વસે છું. જેઓએ મારા માટે લોકધર્મ પણ છોડ્યા છે, એમને હું જ સંભાળું છું.

મયિ તાઃ પ્રેયસાં પ્રેષ્ઠે દૂરસ્થે ગોકુલસ્ત્રિયઃ। સ્મરન્ત્યોઽઙ્ગ વિમુહ્યન્તિ વિરહૌત્કણ્ઠ્યવિહ્વલાઃ

હે પ્રિય, હું તો દૂર છું છતાં ગોકુલની સ્ત્રીઓ મને સતત યાદ કરીને, મારા વિયોગના દુઃખ અને તરસથી વ્યાકુળ થઈને અચાનક મૂર્છિત થઈ જાય છે.

ધારયન્ત્યતિકૃચ્છ્રેણ પ્રાયઃ પ્રાણાન્કથઞ્ચન। પ્રત્યાગમનસન્દેશૈર્બલ્લવ્યો મે મદાત્મિકાઃ

મારી પ્રિય ગોપીઓ, જેમનું મન મારો જ છે, એ બહુ મુશ્કેલીથી, મારા પાછા આવવાની આશા અને મારા સંદેશા પર જીવતુ રાખે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। ઇત્યુક્ત ઉદ્ધવો રાજન્સન્દેશં ભર્તુરાદૃતઃ। આદાય રથમારુહ્ય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: આમ કહીને, ઉદ્ધવજી પોતાના સ્વામીનો આદેશ માનીને રથ પર ચડીને નંદબાબાના ગોકુલ તરફ روانા થયા.

પ્રાપ્તો નન્દવ્રજં શ્રીમાન્નિમ્લોચતિ વિભાવસૌ। છન્નયાનઃ પ્રવિશતાં પશૂનાં ખુરરેણુભિઃ

જ્યારે સૂર્ય અસ્ત થતો હતો ત્યારે શ્રીમંત ઉદ્ધવજી નંદના વ્રજમાં પહોંચ્યા અને પાછા ફરતાં પશુઓના ખુરથી ઉડેલા ધૂળમાં તેમનો રથ છુપાઈ ગયો.

વાસિતાર્થેઽભિયુધ્યદ્ભિર્નાદિતં શુષ્મિભિર્વૃષૈઃ। ધાવન્તીભિશ્ચ વાસ્રાભિરૂધોભારૈઃ સ્વવત્સકાન્

ત્યાં મજબૂત વાછરડાંઓ પોતાની ગાયોને મેળવવા માટે બુલંદ અવાજે બૂમાબૂમ કરતા હતા અને દુધાળ ગાયોની પાસે દોડી જતા વાછરડાંઓના રડવાનો અવાજ ગૂંજી રહ્યો હતો.

ઇતસ્તતો વિલઙ્ઘદ્ભિર્ગોવત્સૈર્મણ્ડિતં સિતૈઃ। ગોદોહશબ્દાભિરવં વેણૂનાં નિઃસ્વનેન ચ

અહીં-ત્યાં સફેદ વાછરડાંઓ કૂદકાં મારતાં દેખાતા, દુધ દોહવાનો અવાજ અને વાંસળીના મીઠા સૂર ગૂંજી રહ્યા હતા.

ગાયન્તીભિશ્ચ કર્માણિ શુભાનિ બલકૃષ્ણયોઃ। સ્વલઙ્કૃતાભિર્ગોપીભિર્ગોપૈશ્ચ સુવિરાજિતમ્

સુંદર રીતે શણગારેલી ગોપીઓ અને ગોપાલો બલરામ અને કૃષ્ણના શુભ કાર્યો ગાઈ રહ્યા હતા, જેના કારણે આખું ગામ ઉજવાયું હતું.

અગ્ન્યર્કાતિથિગોવિપ્ર પિતૃદેવાર્ચનાન્વિતૈઃ। ધૂપદીપૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ ગોપાવાસૈર્મનોરમમ્

અગ્નિ, સૂર્ય, અતિથિ, ગાય, બ્રાહ્મણ, પિતૃ અને દેવતાઓની પૂજા, ધૂપ, દીવો અને ફૂલમાળાઓથી ગોપાળોનું વસવાટ મનોહર બન્યું હતું.

સર્વતઃ પુષ્પિતવનં દ્વિજાલિકુલનાદિતમ્। હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈઃ પદ્મષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતમ્

ચારે બાજુ ફૂલોથી ભરેલા વન, પક્ષીઓના જૂથોના કલરવથી ગૂંજી ઉઠેલા, અને હંસ, કાંદો અને કમળોથી ભરેલા તળાવોથી શોભાયમાન હતા.

તમાગતં સમાગમ્ય કૃષ્ણસ્યાનુચરં પ્રિયમ્। નન્દઃ પ્રીતઃ પરિષ્વજ્ય વાસુદેવધિયાર્ચયત્

જ્યારે ઉદ્ધવજી આવ્યા, ત્યારે નંદબાબાએ કૃષ્ણના પ્રિય મિત્રને મળીને આનંદથી તેમને ભેટી લીધા અને વાસુદેવ જેવી ભક્તિથી તેમનું સન્માન કર્યું.

ભોજિતં પરમાન્નેન સંવિષ્ટં કશિપૌ સુખમ્। ગતશ્રમં પર્યપૃચ્છત્પાદસંવાહનાદિભિઃ

ઉત્તમ ભોજનથી તૃપ્ત કરીને, નરમ પથારી પર આરામથી બેસાડીને, નંદબાબાએ ઉદ્ધવજીનો થાક ઉતરી ગયો જોઈને, પગ દબાવીને અને અન્ય સેવા કરીને તેમની ખેરખબર લીધી.

કચ્ચિદઙ્ગ મહાભાગ સખા નઃ શૂરનન્દનઃ। આસ્તે કુશલ્યપત્યાદ્યૈર્યુક્તો મુક્તઃ સુહૃદ્વ્રતઃ

હે મહાભાગ્યશાળી, અમારો મિત્ર, શૂરપુત્ર કૃષ્ણ, સુખી છે ને? શું તે પોતાના પરિવાર અને સંતાનો સાથે સુખથી છે અને મિત્રતામાં અડગ છે?

દિષ્ટ્યા કંસો હતઃ પાપઃ સાનુગઃ સ્વેન પાપ્મના। સાધૂનાં ધર્મશીલાનાં યદૂનાં દ્વેષ્ટિ યઃ સદા

સૌભાગ્યથી, પાપી કંસ અને તેના સાથીઓ પોતાના પાપથી નાશ પામ્યા, જે હંમેશા સારા અને ધર્મનિષ્ઠ યદુઓનો દ્વેષ કરતો હતો.

અપિ સ્મરતિ નઃ કૃષ્ણો માતરં સુહૃદઃ સખીન્। ગોપાન્વ્રજં ચાત્મનાથં ગાવો વૃન્દાવનં ગિરિમ્

શું કૃષ્ણે હજી પણ અમને, તેની માતાને, મિત્રો ને ગોપાળાઓને, વ્રજને, પોતાના પ્રિયજનોને, ગાયોને, વૃંદાવન ને પર્વતને યાદ કરે છે?

અપ્યાયાસ્યતિ ગોવિન્દઃ સ્વજનાન્સકૃદીક્ષિતુમ્। તર્હિ દ્રક્ષ્યામ તદ્વક્ત્રં સુનસં સુસ્મિતેક્ષણમ્

શું ગોવિંદ ક્યારેય, એકવાર પણ, પોતાના લોકો ને જોવા પાછો આવશે? ત્યારે તો આપણે એનું સુંદર નાક અને હસતાં ને મીઠાં નેત્રોવાળું મુખ જોઈ શકીશું.

દાવાગ્નેર્વાતવર્ષાચ્ચ વૃષસર્પાચ્ચ રક્ષિતાઃ। દુરત્યયેભ્યો મૃત્યુભ્યઃ કૃષ્ણેન સુમહાત્મના

વનના અગ્નિ, પવન અને વરસાદ, જંગલી સાંઢ અને સાપો, તથા અતિભયાનક મરણ જેવી આપત્તિઓથી આપણને કૃષ્ણે, એ મહાન આત્માએ, બચાવ્યા હતા.

સ્મરતાં કૃષ્ણવીર્યાણિ લીલાપાઙ્ગનિરીક્ષિતમ્। હસિતં ભાષિતં ચાઙ્ગ સર્વા નઃ શિથિલાઃ ક્રિયાઃ

હે પ્રિય, જયારે આપણે કૃષ્ણના પરાક્રમ, તેની રમૂજી નજરો, હાસ્ય અને વાણી યાદ કરીએ છીએ, ત્યારે આપણું બધું કામકાજ ધીમું પડી જાય છે.