શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ - વિવેકેન ભવેત્કિં મે પુત્રં દેહિ બલાદપિ । નો ચેત્ ત્યજામ્યહં પ્રાણાન્ ત્વદગ્રે શોકમૂર્છિતઃ

બ્રાહ્મણે કહ્યું: સમજથી મને શું ફાયદો? તું મને પુત્ર આપ, ભલે જબરદસ્તીથી આપ. નહિતર હું તારા સામે દુઃખથી જીવ ત્યજી દઈશ.

પુત્રાદિસુખહીનોઽયં સંન્યાસઃ શુષ્ક એવ હિ । ગૃહસ્થઃ સરસો લોકે પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ

પુત્રાદિ સુખ વિના સંન્યાસ સૂકો જ છે. ઘરસ્થ, પુત્ર-પૌત્રથી ઘેરાયેલો, દુનિયામાં જીવંત રહે છે.

ઇતિ વિપ્રાગ્રહં દૃષ્ટ્વા પ્રાબ્રવીત્ સ તપોધનઃ । ચિત્રકેતુર્ગતઃ કષ્ટં વિધિલેખવિમાર્જનાત્

બ્રાહ્મણના આગ્રહ જોઈ, તે તપસ્વીએ કહ્યું: ચિત્રકેતુએ પણ ભાગ્યની રેખા મિટાવીને ઘણું દુઃખ ભોગવ્યું હતું.

ન યાસ્યસિ સુખં પુત્રાત્ યથા દૈવહતોદ્યમઃ । અતો હઠેન યુક્તોઽસિ હ્યર્થિનં કિં વદામ્યહમ્

તને પુત્રથી સુખ નહીં મળે, કારણ કે ભાગ્ય વિરુદ્ધ પ્રયત્ન નિષ્ફળ જાય છે. તું એટલો હઠી છે, તો હવે હું તને શું કહું?

તસ્યાગ્રહં સમાલોક્ય ફલમેકં સ દત્તવાન્ । ઇદં ભક્ષય પત્ન્યા ત્વં તતઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ

તેના મનમાં સંકોચ જોઈને, તેણે એક ફળ આપ્યું અને કહ્યું: 'આ તું તારી પત્ની સાથે ખા, પછી તને દીકરો થશે.'

સત્યં શૌચં દયા દાનં એકભક્તં તુ ભોજનમ્ । વર્ષાવધિ સ્ત્રિયા કાર્યં તેન પુત્રોઽતિનિર્મલઃ

સત્ય, પવિત્રતા, દયા, દાન અને દિવસમાં એક જ વાર ભોજન—આ બધું સ્ત્રીએ એક વર્ષ સુધી પાળવું જોઈએ; આવું કરવાથી દીકરો બહુ શુદ્ધ જન્મશે.

એવમુક્ત્વા યયૌ યોગી વિપ્રસ્તુ ગૃહમાગતઃ । પત્ન્યાઃ પાણૌ ફલં દત્ત્વા સ્વયં યાતસ્તુ કુત્રચિત્

આ રીતે કહીને યોગી ચાલ્યો ગયો અને બ્રાહ્મણ પોતાના ઘરે પાછો આવ્યો; તેણે ફળ પત્નીના હાથમાં મૂક્યું અને પછી પોતે ક્યાંક ચાલ્યો ગયો.

તરુણી કુટિલા તસ્ય સખ્યગ્રે ચ રુરોદ હ । અહો ચિન્તા મમોત્પન્ના ફલં ચાહં ન ભક્ષ્યયે

યુવાન અને ચાલાક સ્ત્રી પોતાની સખીઓ સામે રડી પડી અને બોલી: 'હાય! મને બહુ ચિંતાએ ઘેરી લીધી છે; હું આ ફળ ખાઈશ નહીં.'

ફલભક્ષેણ ગર્ભઃ સ્યાદ્ ગર્ભેણ ઉદરવૃદ્ધિતા । સ્વલ્પભક્ષં તતોઽશક્તિઃ ગૃહકાર્યં કથં ભવેત્

'ફળ ખાવાથી મને સંતાન રહેશે; પછી પેટ વધશે; ઓછું ખાઈશ તો તાકાત નહીં રહે—પછી ઘરનું કામ કેમ સંભાળીશ?'

દૈવાદ્ ધાટી વ્રજેદ્‌ગ્રામે પલાયેદ્‌ગર્ભિણી કથમ્ । શુકવત્ નિવસેત્ ગર્ભઃ તં કુક્ષેઃ કથમુત્સૃજેત્

'યાદિ ક્યારેક ગામમાં કરવેરો વસૂલવા આવેછે, તો ગર્ભવતી સ્ત્રી કેવી રીતે ભાગી શકે? અને જો ગર્ભ તો તોતા જેવો રહી જાય, તો હું તેને પેટમાંથી કેવી રીતે કાઢી શકું?'

તિર્યક્ ચેદાગતો ગર્ભઃ તદા મે મરણં ભવેત્ । પ્રસૂતૌ દારુણં દુઃખં સુકુમારી કથં સહે

'જો બાળક આડું જન્મે તો મારું મરણ નિશ્ચિત છે; પ્રસૂતિમાં તો બહુ દુઃખ થાય છે—હું તો નાજુક છું, એ બધું કેમ સહન કરી શકું?'

મન્દાયાં મયિ સર્વસ્વં નનાન્દા સંહરેત્ તદા । સત્યશૌચાદિનિયમો દુરારાધ્યઃ સ દૃશ્યતે

'હું ધીમી રહીશ તો મારી સહપત્ની બધું લઈ જશે; સત્ય, પવિત્રતા વગેરે નિયમો પાળવા બહુ જ મુશ્કેલ લાગે છે.'

લાલને પાલને દુઃખં પ્રસૂતાયાશ્ચ વર્તતે । વન્ધ્યા વા વિધવા નારી સુખિની ચેતિ મે મતિઃ

'બાળકને ઉછેરવામાં અને સંભાળવામાં પણ દુઃખ છે, અને પ્રસૂતિમાં પણ સ્ત્રીને દુઃખ થાય છે; મારા મનમાં તો વંધ્યા કે વિધવા સ્ત્રી જ ખુશ રહે છે.'

એવં કુતર્કયોગેન તત્ફલં નૈવ ભક્ષિતમ્ । પત્યા પૃષ્ટં ફલં ભુક્તં ભુક્તં ચેતિ તયેરિતમ્

આવી ખોટી દલીલોથી તેણે ફળ ખાધું જ નહીં; પતિએ પૂછ્યું ત્યારે તેણે કહ્યું, 'હું ખાઈ લીધું, ખાઈ લીધું.'

એકદા ભગિની તસ્યાઃ તદ્‌ગૃહઃ સ્વેચ્છયાઽઽગતા । તદગ્રે કથિતં સર્વં ચિન્તેયં મહતી હિ મે

એક વખત તેની બહેન પોતાની મરજીથી ઘરે આવી; તેની સામે તેણે બધું કહેલું, 'મારે તો બહુ મોટી ચિંતા છે.'

દુર્બલા તેન દુઃખેન હ્યનુજે કરવાણિ કિમ્ । સાબ્રવીત્ મમ ગર્ભોસ્તિ તં દાસ્યામિ પ્રસૂતિતઃ

'હું તો આ દુઃખથી કમજોર થઈ ગઈ છું—હવે શું કરું, બહેન?' ત્યારે બહેન બોલી, 'હું ગર્ભવતી છું; બાળક થાય પછી તને આપી દઈશ.'

તાવત્કાલં સગર્ભેવ ગુપ્તા તિષ્ઠ ગૃહે સુખમ્ । વિત્તં ત્વં મત્પતેર્યચ્છ સ તે દાસ્યતિ બાલકમ્

'એટલાં સુધી તું પણ ગર્ભવતી હોવાનું દેખાડીને ઘરમાં ખુશીથી રહી; મારા પતિને થોડીક સંપત્તિ આપજે, તો તે તને બાળક આપી દેશે.'

ષણ્માસિકો મૃતો બાલ ઇતિ લોકો વદિષ્યતિ । તં બાલં પોષયિષ્યામિ નિત્યમાગત્ય તે ગૃહે

'લોકો કહેશે કે બાળક છઠ્ઠા મહિને મરી ગયો; હું રોજ તારા ઘરે આવીને એ બાળકને ઉછેરીશ.'

ફલમર્પય ધેન્વૈ ત્વં પરીક્ષાર્થં તુ સામ્પ્રતમ્ । તત્ તદ્ આચરિતં સર્વં તથૈવ સ્ત્રીસ્વભાવતઃ

'હવે પરીક્ષા માટે એ ફળ ગાયને ખવડાવ; બધી વાત એમ જ થઈ, જેમ સ્ત્રીનું સ્વભાવ હોય છે.'

અથ કાલેન સા નારી પ્રસૂતા બાલકં તદા । આનીય જનકો બાલં રહસ્યે ધુન્ધુલીં દદૌ

પછી સમય આવતાં એ સ્ત્રીને દીકરો થયો; પિતાએ એ બાળકને લાવીને છુપાઈને ધુંધળીને આપ્યો.

તયા ચ કથિતં ભર્ત્રે પ્રસૂતઃ સુખમર્ભકઃ । લોકસ્ય સુખમુત્પન્નં આત્મદેવ પ્રજોદયાત્

પત્નીએ પતિને કહ્યું: 'મારા ઘરે સુખથી દીકરો થયો છે; બધા માટે આનંદ થયો છે, આત્મદેવને દીકરો થયો છે.'

દદૌ દાનં દ્વિજાતિભ્યો જાતકર્મ વિધાય ચ । ગીતવાદિત્રઘોષોઽભૂત્ તદ્‌દ્વારં મંગલં બહુ

પછી તેણે બ્રાહ્મણોને દાન આપ્યું અને જન્મના સંસ્કાર કર્યા; ઘરના દરવાજે ઘણું શુભ ગીત-વાદ્ય વાગ્યું.

ભર્તુરગ્રેઽબ્રવીત્ વાક્યં સ્તન્યં નાસ્તિ કુચે મમ । અન્યસ્તન્યેન નિર્દુગ્ધા કથં પુષ્ણામિ બાલકમ્

પતિના સામે તેણે કહ્યું: 'મારા સ્તનમાં દૂધ નથી; બીજાએ દૂધ પી લીધી હોવાથી, હું બાળકને કેમ પોષી શકું?'

મત્સ્વસુશ્ચ પ્રસૂતાયા મૃતો બાલસ્તુ વર્તતે । તામાકાર્ય ગૃહે રક્ષ સા તેઽર્ભં પોષયિષ્યતિ

મારી બીજી પત્નીએ બાળકને જન્મ આપ્યો હતો, પણ તેનું બાળક તો મરી ગયું છે; એને અહીં લાવીને ઘરે રાખો—એ તારો બાળક પોષી દેશે.

પતિના તત્કૃતં સર્વં પુત્રરક્ષણહેતવે । પુત્રસ્ય ધુન્ધુકારીતિ નામ માત્રા પ્રતિષ્ઠિતન્

પુત્રની રક્ષા માટે પતિએ આ બધું કર્યું; માતાએ બાળકનું નામ ધુંધુકારી રાખ્યું.

ત્રિમાસે નિર્ગતે ચાથ સા ધેનુઃ સુષુવેઽર્ભકમ્ । સર્વાંગસુન્દરં દિવ્યં નિર્મલં કનકપ્રભમ્

ત્રણ મહિના પછી, એ ગાયે એક વાછરડાને જન્મ આપ્યો—જે સર્વાંગે સુંદર, દિવ્ય, નિર્મળ અને સોનાની જેમ તેજસ્વી હતું.

દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નો વિપ્રસ્તુ સંસ્કારાન્ સ્વયમાદધે । મત્વા‌ઽઽશ્ચર્યં જનાઃ સર્વે દિદૃક્ષાર્થં સમાગતાઃ

આ જોઈને પ્રસન્ન થયેલા બ્રાહ્મણે પોતે જ વિધિ કરી; બધાં લોકો આ આશ્ચર્ય માનીને જોવા માટે ભેગા થયા.

ભાગ્યોદયોઽધુના જાત આત્મદેવસ્ય પશ્યત । ધેન્વા બાલઃ પ્રસૂતસ્તુ દેવરૂપીતિ કૌતુકમ્

હવે જુઓ, આત્મદેવનું ભાગ્ય ઉગ્યું છે: ગાયમાંથી બાળક જન્મ્યું છે અને એ દેવરૂપ છે—આ એક અદ્ભુત વાત છે.

ન જ્ઞાતં તદ્રહસ્યં તુ કેનાપિ વિધિયોગતઃ । ગોકર્ણં તં સુતં દૃષ્ટ્વા ગોકર્ણં નામ ચાકરોત્

કોઈને એ રહસ્ય ખબર પડ્યું નહીં, કારણ કે એ બધું ભાગ્યના કારણે થયું; એ બાળકના ગાય જેવા કાન જોઈને તેનું નામ ગોકર્ણ રાખવામાં આવ્યું.