શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સિઞ્ચન્તાવશ્રુધારાભિઃ સ્નેહપાશેન ચાવૃતૌ। ન કિઞ્ચિદૂચતૂ રાજન્બાષ્પકણ્ઠૌ વિમોહિતૌ

પ્રેમથી બંધાયેલા અને આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહાવી રહેલા, એમના ગળા રુંધાઈ ગયા અને મન મોહિત થઈ ગયું, તેથી તેઓ કંઈ બોલી શક્યા નહીં.

એવમાશ્વાસ્ય પિતરૌ ભગવાન્દેવકીસુતઃ। માતામહં તૂગ્રસેનં યદૂનામકરોન્નૃપમ્

આ રીતે માતા-પિતાને શાંત કર્યા પછી દેવકીપુત્ર ભગવાને પોતાના નાનાના, ઉગ્રસેનને યદુઓના રાજા બનાવ્યા.

આહ ચાસ્માન્મહારાજ પ્રજાશ્ચાજ્ઞપ્તુમર્હસિ। યયાતિશાપાદ્યદુભિર્નાસિતવ્યં નૃપાસને

તેમણે કહ્યું: 'મહારાજ, હવે તમે અમને અને પ્રજાને આજ્ઞા આપો. યયાતિના શાપને કારણે યદુઓને રાજસિંહાસન પર બેસવું યોગ્ય નથી.'

મયિ ભૃત્ય ઉપાસીને ભવતો વિબુધાદયઃ। બલિં હરન્ત્યવનતાઃ કિમુતાન્યે નરાધિપાઃ

જ્યારે હું, તમારો દાસ, અહીં હાજર છું, ત્યારે દેવતાઓ અને બીજા પણ નમન કરીને કર આપે છે, તો માનવ રાજાઓની તો વાત જ શું!

સર્વાન્સ્વાન્જ્ઞાતિસમ્બન્ધાન્દિગ્ભ્યઃ કંસભયાકુલાન્। યદુવૃષ્ણ્યન્ધકમધુ દાશાર્હકુકુરાદિકાન્

કંસના ભયથી ચિંતિત, પોતાના બધા જ્ઞાતિ-સંબંધીઓ જેમ કે યદુ, વૃષ્ણિ, અંધક, મધુ, દાશાર્હ, કુકુર અને બીજા બધા, ચારે તરફથી દુ:ખી થઈ ગયા હતા.

સભાજિતાન્સમાશ્વાસ્ય વિદેશાવાસકર્શિતાન્। ન્યવાસયત્સ્વગેહેષુ વિત્તૈઃ સન્તર્પ્ય વિશ્વકૃત્

પ્રભુએ તેમને સન્માન આપ્યો, વિદેશમાં રહી થાકી ગયેલા લોકોને ધીરજ આપી, અને પોતાના ઘરમાં વસાવીને ધનથી તૃપ્ત કર્યા.

કૃષ્ણસઙ્કર્ષણભુજૈર્ગુપ્તા લબ્ધમનોરથાઃ। ગૃહેષુ રેમિરે સિદ્ધાઃ કૃષ્ણરામગતજ્વરાઃ

કૃષ્ણ અને સંકર્ષણના બળથી સુરક્ષિત, મનની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ, તેઓ પોતાના ઘરમાં આનંદથી રહેવા લાગ્યા; કૃષ્ણ અને રામના સ્પર્શથી બધો દુ:ખ દૂર થઈ ગયો.

વીક્ષન્તોઽહરહઃ પ્રીતા મુકુન્દવદનામ્બુજમ્। નિત્યં પ્રમુદિતં શ્રીમત્સદયસ્મિતવીક્ષણમ્

દરરોજ આનંદથી તેઓ મુકુંદના કમળ જેવા ચહેરા તરફ જુએ, જે હંમેશા તેજસ્વી, સુંદર અને દયાળુ સ્મિતથી ઝગમગતું હતું.

તત્ર પ્રવયસોઽપ્યાસન્યુવાનોઽતિબલૌજસઃ। પિબન્તોઽક્ષૈર્મુકુન્દસ્ય મુખામ્બુજસુધાં મુહુઃ

ત્યાં વૃદ્ધ લોકો પણ યુવાન અને શક્તિશાળી દેખાતા; તેઓ વારંવાર આંખોથી મુકુંદના કમળમુખની અમૃતને પીતા રહેતા.

અથ નન્દં સમસાદ્ય ભગવાન્દેવકીસુતઃ। સઙ્કર્ષણશ્ચ રાજેન્દ્ર પરિષ્વજ્યેદમૂચતુઃ

પછી, રાજા, દેવકીપુત્ર ભગવાન અને સંકર્ષણ નંદ પાસે ગયા, તેમને હૃદયપૂર્વક વળગી પડ્યા અને આ રીતે બોલ્યા:

પિતર્યુવાભ્યાં સ્નિગ્ધાભ્યાં પોષિતૌ લાલિતૌ ભૃશમ્। પિત્રોરભ્યધિકા પ્રીતિરાત્મજેષ્વાત્મનોઽપિ હિ

પિતાજી, તમે અમને ખૂબ પ્રેમથી પોષ્યા અને લાડ આપ્યો; સાચે જ, માતા-પિતા પોતાના સંતાનોને પોતાથી પણ વધારે પ્રેમ કરે છે.

સ પિતા સા ચ જનની યૌ પુષ્ણીતાં સ્વપુત્રવત્। શિશૂન્બન્ધુભિરુત્સૃષ્ટાનકલ્પૈઃ પોષરક્ષણે

જે પિતા અને માતા પોતાના સંતાનની જેમ, અન્ય સંબંધીઓ દ્વારા છોડી દેવાયેલા અને પોતે પોષી ન શકતા બાળકોને ઉછેરે છે, તેઓ સાચા અર્થમાં માતા-પિતા કહેવાય.

યાત યૂયં વ્રજં તાત વયં ચ સ્નેહદુઃખિતાન્। જ્ઞાતીન્વો દ્રષ્ટુમેષ્યામો વિધાય સુહૃદાં સુખમ્

પિતાજી, હવે તમે વ્રજમાં પાછા જાઓ; અમે અહીંના મિત્રોનું સુખ સુનિશ્ચિત કર્યા પછી, પ્રેમથી વ્યાકુળ થયેલા તમારા અને અમારા સગાંઓને મળવા આવિશુ.

એવં સાન્ત્વય્ય ભગવાન્નન્દં સવ્રજમચ્યુતઃ। વાસોઽલઙ્કારકુપ્યાદ્યૈરર્હયામાસ સાદરમ્

આ રીતે અચ્યુતએ નંદ અને વ્રજવાસીઓને શાંતવના આપી, તેમને કપડા, આભૂષણો, વાસણો અને અન્ય ભેટો આપી સન્માનપૂર્વક વિદાય આપી.

ઇત્યુક્તસ્તૌ પરિષ્વજ્ય નન્દઃ પ્રણયવિહ્વલઃ। પૂરયન્નશ્રુભિર્નેત્રે સહ ગોપૈર્વ્રજં યયૌ

આ રીતે વાત સાંભળી, નંદજી પ્રેમથી ભીની આંખે બંનેને વળગી પડ્યા અને ગોપો સાથે વ્રજ તરફ પાછા ગયા.

અથ શૂરસુતો રાજન્પુત્રયોઃ સમકારયત્। પુરોધસા બ્રાહ્મણૈશ્ચ યથાવદ્દ્વિજસંસ્કૃતિમ્

પછી, રાજા, શૂરપુત્ર વસુદેવએ પોતાના બંને પુત્રો માટે યથાવિધી બ્રાહ્મણો અને પુરોહિતો દ્વારા ઉપનયન સંસ્કાર કરાવ્યો.

તેભ્યોઽદાદ્દક્ષિણા ગાવો રુક્મમાલાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ। સ્વલઙ્કૃતેભ્યઃ સમ્પૂજ્ય સવત્સાઃ ક્ષૌમમાલિનીઃ

તેમણે બ્રાહ્મણોને સન્માનપૂર્વક ગાયો, સોનાની માળા, સુંદર કપડા પહેરેલી અને વાછરડાવાળી ગાયો દક્ષિણારૂપે આપી.

યાઃ કૃષ્ણરામજન્મર્ક્ષે મનોદત્તા મહામતિઃ। તાશ્ચાદદાદનુસ્મૃત્ય કંસેનાધર્મતો હૃતાઃ

જે ગાયોને કૃષ્ણ અને રામના જન્મ સમયે બુદ્ધિશાળી વસુદેવએ મનમાં દાન આપેલી, પણ કાંસાએ અયોગ્ય રીતે લઈ લીધી હતી, તે ગાયોને હવે યાદ કરીને દાન આપી.

તતશ્ચ લબ્ધસંસ્કારૌ દ્વિજત્વં પ્રાપ્ય સુવ્રતૌ। ગર્ગાદ્યદુકુલાચાર્યાદ્ગાયત્રં વ્રતમાસ્થિતૌ

આ રીતે સંસ્કાર પામી, બંને પુત્રોએ ગુરુ ગર્ગ અને કુળાચાર્યો પાસેથી ગાયત્રીમંત્રનું વ્રત ધારણ કર્યું.

પ્રભવૌ સર્વવિદ્યાનાં સર્વજ્ઞૌ જગદીશ્વરૌ। નાન્યસિદ્ધામલં જ્ઞાનં ગૂહમાનૌ નરેહિતૈઃ

જ્યારે કે તેઓ સર્વજ્ઞ અને સર્વવિદ્યાના મૂળ છે, જગતના સ્વામી છે, છતાં મનુષ્યની જેમ વર્તી, પોતાના શુદ્ધ જ્ઞાનને છુપાવી રાખ્યું.

અથો ગુરુકુલે વાસમિચ્છન્તાવુપજગ્મતુઃ। કાશ્યં સાન્દીપનિં નામ હ્યવન્તિપુરવાસિનમ્

પછી, ગુરુના ઘરમાં રહેવાની ઈચ્છા રાખી, તેઓ અવંતિનગરના કાશ્ય સંદીપનિ પાસે ગયા.

યથોપસાદ્ય તૌ દાન્તૌ ગુરૌ વૃત્તિમનિન્દિતામ્। ગ્રાહયન્તાવુપેતૌ સ્મ ભક્ત્યા દેવમિવાદૃતૌ

ત્યાં બંનેએ યોગ્ય રીતે ગુરુને વંદન કરી, આત્મસંયમથી સેવા કરી, નિર્દોષ વર્તન રાખ્યું અને ભક્તિપૂર્વક દેવ સમાન ગુરુ પાસેથી શિક્ષા લીધી.

તયોર્દ્વિજવરસ્તુષ્ટઃ શુદ્ધભાવાનુવૃત્તિભિઃ। પ્રોવાચ વેદાનખિલાન્ સાઙ્ગોપનિષદો ગુરુઃ

બન્નેના શુદ્ધ અને ભક્તિભર્યા વર્તનથી પ્રસન્ન થયેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે તેમને તમામ વેદો, તેમના અંગો અને ઉપનિષદો સહિત શિક્ષણ આપ્યું.

સરહસ્યં ધનુર્વેદં ધર્માન્ન્યાયપથાંસ્તથા। તથા ચાન્વીક્ષિકીં વિદ્યાં રાજનીતિં ચ ષડ્વિધામ્

પછી તેમણે ગુપ્ત ધનુરવેદ, ધર્મના માર્ગો, ન્યાયના ઉપાય, તર્કવિદ્યા અને રાજનીતિના છ પ્રકાર પણ શીખવ્યા.

સર્વં નરવરશ્રેષ્ઠૌ સર્વવિદ્યાપ્રવર્તકૌ। સકૃન્નિગદમાત્રેણ તૌ સઞ્જગૃહતુર્નૃપ

એ બે શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ, જેઓ સર્વજ્ઞાનના પ્રેરક હતા, ગુરુના એક જ ઉપદેશથી બધું તરત જ સમજી લીધું.

અહોરાત્રૈશ્ચતુઃષષ્ટ્યા સંયત્તૌ તાવતીઃ કલાઃ*। ગુરુદક્ષિણયાચાર્યં છન્દયામાસતુર્નૃપ

માત્ર ચૌસઠ દિવસ-રાતમાં તેમણે તમામ કળાઓમાં પારંગતતા મેળવી; પછી ગુરુદક્ષિણામાં શું ઇચ્છો છો તે પુછવા માટે ગુરુને વિનંતી કરી.

દ્વિજસ્તયોસ્તં મહિમાનમદ્ભુતં સંલક્ષ્ય રાજન્નતિમાનુષીં મતિમ્। સમ્મન્ત્ર્ય પત્ન્યા સ મહાર્ણવે મૃતં બાલં પ્રભાસે વરયાં બભૂવ હ

બન્નેની અદ્ભુત અને માનવથી ઉપરની બુદ્ધિ જોઈ, બ્રાહ્મણે પત્ની સાથે ચર્ચા કરીને, પ્રભાસ પાસે મહાસાગરમાં મૃત્યુ પામેલા પોતાના પુત્રને પાછો લાવવાની દક્ષિણાની માંગ કરી.

તથેત્યથારુહ્ય મહારથૌ રથં પ્રભાસમાસાદ્ય દુરન્તવિક્રમૌ। વેલામુપવ્રજ્ય નિષીદતુઃ ક્ષણં સિન્ધુર્વિદિત્વાર્હણમાહરત્તયોઃ

'હું માનું છું' એમ કહી, તે બન્ને પરાક્રમી મહારથીઓ રથ પર ચઢીને પ્રભાસ પહોંચ્યા, દરિયાકાંઠે જઈ થોડું બેઠા; ત્યારે સમુદ્રે તેમને ઓળખીને સન્માનરૂપે ભેટો આપી.

તમાહ ભગવાનાશુ ગુરુપુત્રઃ પ્રદીયતામ્। યોઽસાવિહ ત્વયા ગ્રસ્તો બાલકો મહતોર્મિણા

પ્રભુએ કહ્યું: 'હે સમુદ્ર, જલદીથી એ પુત્રને પાછો આપ, જેને તું અહીં મોટી લહેરથી ગળી ગયો હતો.'