શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નેદુર્દુન્દુભયો વ્યોમ્નિ બ્રહ્મેશાદ્યા વિભૂતયઃ । પુષ્પૈઃ કિરન્તસ્તં પ્રીતાઃ શશંસુર્નનૃતુઃ સ્ત્રિયઃ

આકાશમાં દુન્દુભીઓ વાગી ઉઠી, બ્રહ્મા અને મહાદેવ સહિત દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને પુષ્પવર્ષા કરતા, સ્તુતિ કરતા અને સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરતી.

તેષાં સ્ત્રિયો મહારાજ સુહૃન્મરણદુઃખિતાઃ । તત્રાભીયુર્વિનિઘ્નન્ત્યઃ શીર્ષાણ્યશ્રુવિલોચનાઃ

હે મહારાજ, તેમના પત્નીઓ, પ્રિયજનોના મૃત્યુના દુઃખથી વ્યાકુળ, ત્યાં આવી, માથા પીટતી અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવી રહી હતી.

શયાનાન્ ન્વીરશય્યાયાં પતીન્ આલિઙ્‌ગ્ય શોચતીઃ । વિલેપુઃ સુસ્વરં નાર્યો વિસૃજન્ત્યો મુહુઃ શુચઃ

પતિઓને વીરશૈયા પર પડેલા જોઈને, સ્ત્રીઓ તેમને ચાંપતી, મીઠા સ્વરે રડતી અને વારંવાર દુઃખ છોડતી.

હા નાથ પ્રિય ધર્મજ્ઞ કરુણાનાથવત્સલ । ત્વયા હતેન નિહતા વયં તે સગૃહપ્રજાઃ

'હાય નાથ! પ્રિય, ધર્મ જાણનારા, દયાળુ અને અનાથોના વત્સલ! તમે મરી ગયા એટલે અમે અને અમારા ઘર-બાળકો પણ નાશ પામ્યા.'

ત્વયા વિરહિતા પત્યા પુરીયં પુરુષર્ષભ । ન શોભતે વયમિવ નિવૃત્તોત્સવમઙ્‌ગલા

'તમારા વિના, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ શહેર પણ અમને જેવું સુખ-મંગલથી ખાલી થઈ ગયું છે, જેમ અમે ઉત્સવ અને શુભતા વિના બની ગયા છીએ.'

અનાગસાં ત્વં ભૂતાનાં કૃતવાન્ દ્રોહમુલ્બણમ્ । તેનેમાં ભો દશાં નીતો ભૂતધ્રુક્ કો લભેત શમ્

'તમે નિર્દોષ જીવતો પર મોટું અપરાધ કર્યું છે; તેથી, હે ભૂતહંતાર, અમને આવી સ્થિતિમાં મૂકી, તમને શાંતિ ક્યાંથી મળશે?'

સર્વેષામિહ ભૂતાનાં એષ હિ પ્રભવાપ્યયઃ । ગોપ્તા ચ તદવધ્યાયી ન ક્વચિત્ સુખમેધતે

આ જગતમાં બધા જીવોના જન્મ અને વિનાશનું મૂળ એજ છે. એ જ બધાનો રક્ષક છે. જે આ વાતને અવગણે છે, તેને ક્યાંયે સુખ મળતું નથી.

શ્રીશુક ઉવાચ - રાજયોષિત આશ્વાસ્ય ભગવાન્ લોકભાવનઃ । યામાહુર્લૌકિકીં સંસ્થાં હતાનાં સમકારયત્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: જગતના સર્જનહાર ભગવાને રાજકુમારીઓને શાંત કર્યા અને જે મૃત્યુ પામ્યા હતા, તેમના માટે લોકપ્રમાણ વિધિ પ્રમાણે અંત્યેષ્ટિ કરી.

માતરં પિતરં ચૈવ મોચયિત્વાથ બન્ધનાત્ । કૃષ્ણરામૌ વવન્દાતે શિરસા સ્પૃશ્ય પાદયોઃ

પછી કૃષ્ણ અને રામે પોતાની માતા-પિતાને બંધનમાંથી મુક્ત કર્યા અને બંનેએ નમ્રતાથી તેમના પગે માથું મૂકીને વંદન કર્યું.

દેવકી વસુદેવશ્ચ વિજ્ઞાય જગદીશ્વરૌ । કૃતસંવન્દનૌ પુત્રૌ સસ્વજાતે ન શઙ્‌કિતૌ

દેવકી અને વસુદેવે, પોતાના પુત્રો જગતના ઈશ્વર છે એ જાણીને, તેમની વંદના સ્વીકારી અને નિર્ભયતાથી બંનેને હૃદયથી લગાડ્યા.

વસુદેવદેવકી સાન્ત્વનમ્; ઉગ્રસેનસ્ય રાજ્યાભિષેકઃ; રામકૃષ્ણયોરુપનયનં વિદ્યાધ્યયનં, ગુરુર્મૃતપુત્રસ્યાનયનં ચ - અથ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ। શ્રીશુક ઉવાચ। પિતરાવુપલબ્ધાર્થૌ વિદિત્વા પુરુષોત્તમઃ। મા ભૂદિતિ નિજાં માયાં તતાન જનમોહિનીમ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: પરમાત્માએ સમજ્યું કે તેમના માતા-પિતાની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ છે, ત્યારે તેમણે પોતાની માયા ફેલાવી અને 'દુઃખ ના કરો' એમ કહીને બધાના મનને મોહિત કરી દીધાં.

ઉવાચ પિતરાવેત્ય સાગ્રજઃ સાત્વર્ષભઃ। પ્રશ્રયાવનતઃ પ્રીણન્નમ્બ તાતેતિ સાદરમ્

પછી કૃષ્ણે પોતાના મોટા ભાઈ સાથે માતા-પિતાની પાસે જઈ, નમ્રતાથી નમન કર્યું અને પ્રેમથી 'માતા' અને 'પિતા' એમ સંબોધન કરીને તેમને પ્રસન્ન કર્યા.

નાસ્મત્તો યુવયોસ્તાત નિત્યોત્કણ્ઠિતયોરપિ। બાલ્યપૌગણ્ડકૈશોરાઃ પુત્રાભ્યામભવન્ક્વચિત્

પિતા, તમે અને માતા અમને હંમેશાં યાદ કરતા, છતાં અમારે બાળપણ, કિશોરાવસ્થા કે યુવાની તમારી સાથે વિતાવી શકાઈ નહીં.

ન લબ્ધો દૈવહતયોર્વાસો નૌ ભવદન્તિકે। યાં બાલાઃ પિતૃગેહસ્થા વિન્દન્તે લાલિતા મુદમ્

દૈવના કારણે અમને તમારા નજીક રહેવાનું ભાગ્ય મળ્યું નહીં. જે આનંદ પિતા-માતાના ઘરમાં સંતાનને લાડ-પ્યારથી મળે છે, એ અમને મળ્યો નહીં.

સર્વાર્થસમ્ભવો દેહો જનિતઃ પોષિતો યતઃ। ન તયોર્યાતિ નિર્વેશં પિત્રોર્મર્ત્યઃ શતાયુષા

માણસે જો સો વર્ષ પણ જીવે, તો પણ પોતાના માતા-પિતાનું ઋણ ચૂકવી શકે નહીં, કારણ કે એના શરીરનું જન્મ અને પાલન બંને એમના દ્વારા થાય છે.

યસ્તયોરાત્મજઃ કલ્પ આત્મના ચ ધનેન ચ। વૃત્તિં ન દદ્યાત્તં પ્રેત્ય સ્વમાંસં ખાદયન્તિ હિ

જે પુત્ર શરીરે અને ધનમાં સક્ષમ છે છતાં માતા-પિતાની જરુરિયાતો પૂરી કરતો નથી, એ મૃત્યુ પછી પોતાનું જ માંસ ખાવા માટે મજબૂર થાય છે.

માતરં પિતરં વૃદ્ધં ભાર્યાં સાધ્વીં સુતં શિશુમ્। ગુરું વિપ્રં પ્રપન્નં ચ કલ્પોઽબિભ્રચ્છ્વસન્મૃતઃ

જે સક્ષમ હોવા છતાં વૃદ્ધ માતા-પિતા, સતી પત્ની, નાનકડા સંતાન, ગુરુ, બ્રાહ્મણ કે આશ્રય લીધેલા માણસની સંભાળ રાખતો નથી, એ જીવતો પણ મરેલો સમાન છે.

તન્નાવકલ્પયોઃ કંસાન્નિત્યમુદ્વિગ્નચેતસોઃ। મોઘમેતે વ્યતિક્રાન્તા દિવસા વામનર્ચતોઃ

કંસના ભયથી અમારું મન હંમેશાં ઉદ્વિગ્ન રહ્યું, તેથી તમારા ચરણોની સેવા કર્યા વિના જ અમારાં દિવસો વ્યર્થ ગયા.

તત્ક્ષન્તુમર્હથસ્તાત માતર્નૌ પરતન્ત્રયોઃ। અકુર્વતોર્વાં શુશ્રૂષાં ક્લિષ્ટયોર્દુર્હૃદા ભૃશમ્

પિતા અને માતા, અમે પરાધીન અને દુષ્ટના ત્રાસથી પીડાતા હતા, તેથી તમારી સેવા ન કરી શક્યા, એ માટે કૃપા કરીને અમને માફ કરો.

શ્રીશુક ઉવાચ। ઇતિ માયામનુષ્યસ્ય હરેર્વિશ્વાત્મનો ગિરા। મોહિતાવઙ્કમારોપ્ય પરિષ્વજ્યાપતુર્મુદમ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: ભગવાન હરિએ માનવ રૂપ ધારણ કરીને જે વાતો કહી, તે સાંભળીને માતા-પિતા મોહિત થઈ ગયા. તેમણે કૃષ્ણને ગોદમાં ઉછાળી અને પ્રેમથી ચાંપતા આનંદ અનુભવ્યો.

સિઞ્ચન્તાવશ્રુધારાભિઃ સ્નેહપાશેન ચાવૃતૌ। ન કિઞ્ચિદૂચતૂ રાજન્બાષ્પકણ્ઠૌ વિમોહિતૌ

પ્રેમથી બંધાયેલા અને આંખોમાંથી અશ્રુધારા વહાવી રહેલા, એમના ગળા રુંધાઈ ગયા અને મન મોહિત થઈ ગયું, તેથી તેઓ કંઈ બોલી શક્યા નહીં.

એવમાશ્વાસ્ય પિતરૌ ભગવાન્દેવકીસુતઃ। માતામહં તૂગ્રસેનં યદૂનામકરોન્નૃપમ્

આ રીતે માતા-પિતાને શાંત કર્યા પછી દેવકીપુત્ર ભગવાને પોતાના નાનાના, ઉગ્રસેનને યદુઓના રાજા બનાવ્યા.

આહ ચાસ્માન્મહારાજ પ્રજાશ્ચાજ્ઞપ્તુમર્હસિ। યયાતિશાપાદ્યદુભિર્નાસિતવ્યં નૃપાસને

તેમણે કહ્યું: 'મહારાજ, હવે તમે અમને અને પ્રજાને આજ્ઞા આપો. યયાતિના શાપને કારણે યદુઓને રાજસિંહાસન પર બેસવું યોગ્ય નથી.'

મયિ ભૃત્ય ઉપાસીને ભવતો વિબુધાદયઃ। બલિં હરન્ત્યવનતાઃ કિમુતાન્યે નરાધિપાઃ

જ્યારે હું, તમારો દાસ, અહીં હાજર છું, ત્યારે દેવતાઓ અને બીજા પણ નમન કરીને કર આપે છે, તો માનવ રાજાઓની તો વાત જ શું!

સર્વાન્સ્વાન્જ્ઞાતિસમ્બન્ધાન્દિગ્ભ્યઃ કંસભયાકુલાન્। યદુવૃષ્ણ્યન્ધકમધુ દાશાર્હકુકુરાદિકાન્

કંસના ભયથી ચિંતિત, પોતાના બધા જ્ઞાતિ-સંબંધીઓ જેમ કે યદુ, વૃષ્ણિ, અંધક, મધુ, દાશાર્હ, કુકુર અને બીજા બધા, ચારે તરફથી દુ:ખી થઈ ગયા હતા.

સભાજિતાન્સમાશ્વાસ્ય વિદેશાવાસકર્શિતાન્। ન્યવાસયત્સ્વગેહેષુ વિત્તૈઃ સન્તર્પ્ય વિશ્વકૃત્

પ્રભુએ તેમને સન્માન આપ્યો, વિદેશમાં રહી થાકી ગયેલા લોકોને ધીરજ આપી, અને પોતાના ઘરમાં વસાવીને ધનથી તૃપ્ત કર્યા.

કૃષ્ણસઙ્કર્ષણભુજૈર્ગુપ્તા લબ્ધમનોરથાઃ। ગૃહેષુ રેમિરે સિદ્ધાઃ કૃષ્ણરામગતજ્વરાઃ

કૃષ્ણ અને સંકર્ષણના બળથી સુરક્ષિત, મનની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ, તેઓ પોતાના ઘરમાં આનંદથી રહેવા લાગ્યા; કૃષ્ણ અને રામના સ્પર્શથી બધો દુ:ખ દૂર થઈ ગયો.

વીક્ષન્તોઽહરહઃ પ્રીતા મુકુન્દવદનામ્બુજમ્। નિત્યં પ્રમુદિતં શ્રીમત્સદયસ્મિતવીક્ષણમ્

દરરોજ આનંદથી તેઓ મુકુંદના કમળ જેવા ચહેરા તરફ જુએ, જે હંમેશા તેજસ્વી, સુંદર અને દયાળુ સ્મિતથી ઝગમગતું હતું.

તત્ર પ્રવયસોઽપ્યાસન્યુવાનોઽતિબલૌજસઃ। પિબન્તોઽક્ષૈર્મુકુન્દસ્ય મુખામ્બુજસુધાં મુહુઃ

ત્યાં વૃદ્ધ લોકો પણ યુવાન અને શક્તિશાળી દેખાતા; તેઓ વારંવાર આંખોથી મુકુંદના કમળમુખની અમૃતને પીતા રહેતા.