શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રવેપિતઃ સ રુધિરં ઉદ્‌વમન્ મુખતોઽર્દિતઃ । વ્યસુઃ પપાતોર્વ્યુપસ્થે વાતાહત ઇવાઙ્‌ઘ્રિપઃ

મુષ્ટિક કાંપી ઉઠ્યો, તેના મોઢેથી લોહી વહી રહ્યું હતું, દુઃખથી પીડાતો, તેનું પ્રાણ છૂટી ગયું અને તે પવનથી પડેલા વૃક્ષ જેવો જમીન પર પડી ગયો.

તતઃ કૂટમનુપ્રાપ્તં રામઃ પ્રહરતાં વરઃ । અવધીત્ લીલયા રાજન્ સાવજ્ઞં વામમુષ્ટિના

પછી, રામ, જે યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેણે કૂટાને, જે લડવા આવ્યો હતો, ડાબી મુઠ્ઠીથી અવમાનપૂર્વક સહેલાઈથી મારી નાખ્યો.

તર્હ્યેવ હિ શલઃ કૃષ્ણ પ્રપદાહતશીર્ષકઃ । દ્વિધા વિદીર્ણસ્તોશલક ઉભાવપિ નિપેતતુઃ

એ જ સમયે, શાલાનું માથું કૃષ્ણના પગથી વાગ્યું અને તે તથા તોષલક, બંને બે ભાગે ફાટી ગયા અને પડી ગયા.

ચાણૂરે મુષ્ટિકે કૂટે શલે તોશલકે હતે । શેષાઃ પ્રદુદ્રુવુર્મલ્લાઃ સર્વે પ્રાણપરીપ્સવઃ

ચાણૂર, મુષ્ટિક, કૂટ, શાલ અને તોષલકના મૃત્યુ પછી, બાકી રહેલા બધા મલ્લો પોતાના પ્રાણ બચાવવા ભાગી ગયા.

ગોપાન્ વયસ્યાન્ આકૃષ્ય તૈઃ સંસૃજ્ય વિજહ્રતુઃ । વાદ્યમાનેષુ તૂર્યેષુ વલ્ગન્તૌ રુતનૂપુરૌ

પછી તેમણે પોતાના ગોપમિત્રોને ભેગા કરી, સંગીત વગાડતાં, પગની પાયલ વાગતી, આનંદથી એકસાથે રમ્યા.

જનાઃ પ્રજહૃષુઃ સર્વે કર્મણા રામકૃષ્ણયોઃ । ઋતે કંસં વિપ્રમુખ્યાઃ સાધવઃ સાધુ સાધ્વિતિ

રામ અને કૃષ્ણના કાર્યો જોઈને બધા લોકો આનંદમાં ભરાઈ ગયા; કન્સને છોડીને, મુખ્ય બ્રાહ્મણો અને સારા લોકો 'શાબાશ! શાબાશ!' એમ બોલી ઉઠ્યા.

હતેષુ મલ્લવર્યેષુ વિદ્રુતેષુ ચ ભોજરાટ્ । ન્યવારયત્ સ્વતૂર્યાણિ વાક્યં ચેદમુવાચ હ

મલ્લોનો શ્રેષ્ઠો મરી ગયા અને ભોજરાજ ગભરાઈ ગયો ત્યારે, તેણે પોતાના વાદ્યો બંધ કરાવ્યા અને આ રીતે બોલ્યો:

નિઃસારયત દુર્વૃત્તૌ વસુદેવાત્મજૌ પુરાત્ । ધનં હરત ગોપાનાં નન્દં બધ્નીત દુર્મતિમ્

વસુદેવના એ બે દુષ્ટ પુત્રોને શહેરમાંથી કાઢી નાખો; ગોપીઓનું ધન કબજે કરો; અને નંદને, જે દુર્ભાગી છે, બાંધી નાખો.

વસુદેવસ્તુ દુર્મેધા હન્યતામાશ્વસત્તમઃ । ઉગ્રસેનઃ પિતા ચાપિ સાનુગઃ પરપક્ષગઃ

વસુદેવ, જે દુર્વૃત્તિ છે, તેને તરત જ મારી નાખો, અને શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓને પણ; અને ઉગ્રસેન, મારા પિતા, જે દુશ્મન પક્ષે છે, તેને અને તેના સાથીઓને પણ.

એવં વિકત્થમાને વૈ કંસે પ્રકુપિતોઽવ્યયઃ । લઘિમ્નોત્પત્ય તરસા મઞ્ચમુત્તુઙ્‌ગમારુહત્

કન્સ આ રીતે ડંકારો મારતો હતો ત્યારે, અવિનાશી ભગવાન ક્રોધથી ભરાઈ, ઝડપથી ઉછળી અને ઊંચા મંચ પર ચઢી ગયા.

તં આવિશન્તમાલોક્ય મૃત્યુમાત્મન આસનાત્ । મનસ્વી સહસોત્થાય જગૃહે સોઽસિચર્મણી

તેને પોતાની તરફ આવતો જોઈ, જે તેના માટે મૃત્યુ જ હતો, કન્સ મનથી દૃઢ બની, તુરંત બેઠકે ઊભો થયો અને તલવાર તથા ઢાલ પકડી.

( મિશ્ર ) તં ખડ્ગપાણિં વિચરન્તમાશુ શ્યેનં યથા દક્ષિણસવ્યમમ્બરે । સમગ્રહીદ્ દુર્વિષહોગ્રતેજા યથોરગં તાર્ક્ષ્યસુતઃ પ્રસહ્ય

કન્સ તલવાર લઈને આકાશમાં જમણ-ડાબે ઝડપથી ફરતો હતો, જેમ શ્યેન પંખી ઉડે છે; પણ ભયાનક તેજવાળાએ તેને જોરથી પકડી લીધો, જેમ ગરુડ સાપને પકડી લે.

પ્રગૃહ્ય કેશેષુ ચલત્કિરીતં નિપાત્ય રઙ્‌ગોપરિ તુઙ્‌ગમઞ્ચાત્ । તસ્યોપરિષ્ટાત્ સ્વત્સ્વયમબ્જનાભઃ પપાત વિશ્વાશ્રય આત્મતન્ત્રઃ

કેશ પકડીને, મોખરું મોરમુકુટ હલાવતું, તેને ઊંચા મંચ પરથી રંગભૂમિ પર ફેંકી દીધો; અને કમળનાભ ભગવાન, સર્વનો આશ્રય, સ્વયં તેના ઉપર ઉપરથી પડ્યા.

તં સમ્પરેતં વિચકર્ષ ભૂમૌ હરિર્યથેભં જગતો વિપશ્યતઃ । હા હેતિ શબ્દઃ સુમહાન્ તદાભૂદ્ ઉદીરિતઃ સર્વજનૈર્નરેન્દ્ર

હરિએ તેના નિર્જીવ દેહને જમીન પર ખેંચ્યો, જેમ કોઈ હાથીને ખેંચે, અને આખી દુનિયા જોઈ રહી; ત્યારે 'હાય! હાય!' એવો મોટો રડવાનો અવાજ સર્વ લોકોમાંથી ઉઠ્યો.

સ નિત્યદોદ્વિગ્નધિયા તમીશ્વરં પિબન્ વદન્ વા વિચરન્ સ્વપન્શ્વસન્ । દદર્શ ચક્રાયુધમગ્રતો યતઃ તદેવ રૂપં દુરવાપમાપ

જેનું મન હંમેશા ચિંતામાં રહેતું, ભલે ખાય, બોલે, ચાલે, ઊંઘે કે શ્વાસ લે, તેણે પોતાના સામે ચક્રધારી ભગવાનને જોયા; અને એ દુર્લભ સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કર્યો.

( અનુષ્ટુપ્ ) તસ્યાનુજા ભ્રાતરોઽષ્ટૌ કંકન્યગ્રોધકાદયઃ । અભ્યધાવન્ અતિક્રુદ્ધા ભ્રાતુર્નિર્વેશકારિણઃ

કંક, ન્યગ્રોધક અને બીજા એમ તેના આઠ ભાઈઓ, ભાઈના મૃત્યુનો બદલો લેવા માટે અત્યંત ગુસ્સામાં દોડી આવ્યા.

તથાતિરભસાંસ્તાંસ્તુ સંયત્તાત્ રોહિણીસુતઃ । અહન્ પરિઘમુદ્યમ્ય પશૂનિવ મૃગાધિપઃ

પછી રોહિણીપુત્રએ, ખૂબ જ ઝડપથી, પરિઘ ઉઠાવીને, જેમ સિંહ પશુઓને મારતો હોય તેમ, તેમને માર્યા.

નેદુર્દુન્દુભયો વ્યોમ્નિ બ્રહ્મેશાદ્યા વિભૂતયઃ । પુષ્પૈઃ કિરન્તસ્તં પ્રીતાઃ શશંસુર્નનૃતુઃ સ્ત્રિયઃ

આકાશમાં દુન્દુભીઓ વાગી ઉઠી, બ્રહ્મા અને મહાદેવ સહિત દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને પુષ્પવર્ષા કરતા, સ્તુતિ કરતા અને સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરતી.

તેષાં સ્ત્રિયો મહારાજ સુહૃન્મરણદુઃખિતાઃ । તત્રાભીયુર્વિનિઘ્નન્ત્યઃ શીર્ષાણ્યશ્રુવિલોચનાઃ

હે મહારાજ, તેમના પત્નીઓ, પ્રિયજનોના મૃત્યુના દુઃખથી વ્યાકુળ, ત્યાં આવી, માથા પીટતી અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવી રહી હતી.

શયાનાન્ ન્વીરશય્યાયાં પતીન્ આલિઙ્‌ગ્ય શોચતીઃ । વિલેપુઃ સુસ્વરં નાર્યો વિસૃજન્ત્યો મુહુઃ શુચઃ

પતિઓને વીરશૈયા પર પડેલા જોઈને, સ્ત્રીઓ તેમને ચાંપતી, મીઠા સ્વરે રડતી અને વારંવાર દુઃખ છોડતી.

હા નાથ પ્રિય ધર્મજ્ઞ કરુણાનાથવત્સલ । ત્વયા હતેન નિહતા વયં તે સગૃહપ્રજાઃ

'હાય નાથ! પ્રિય, ધર્મ જાણનારા, દયાળુ અને અનાથોના વત્સલ! તમે મરી ગયા એટલે અમે અને અમારા ઘર-બાળકો પણ નાશ પામ્યા.'

ત્વયા વિરહિતા પત્યા પુરીયં પુરુષર્ષભ । ન શોભતે વયમિવ નિવૃત્તોત્સવમઙ્‌ગલા

'તમારા વિના, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, આ શહેર પણ અમને જેવું સુખ-મંગલથી ખાલી થઈ ગયું છે, જેમ અમે ઉત્સવ અને શુભતા વિના બની ગયા છીએ.'

અનાગસાં ત્વં ભૂતાનાં કૃતવાન્ દ્રોહમુલ્બણમ્ । તેનેમાં ભો દશાં નીતો ભૂતધ્રુક્ કો લભેત શમ્

'તમે નિર્દોષ જીવતો પર મોટું અપરાધ કર્યું છે; તેથી, હે ભૂતહંતાર, અમને આવી સ્થિતિમાં મૂકી, તમને શાંતિ ક્યાંથી મળશે?'

સર્વેષામિહ ભૂતાનાં એષ હિ પ્રભવાપ્યયઃ । ગોપ્તા ચ તદવધ્યાયી ન ક્વચિત્ સુખમેધતે

આ જગતમાં બધા જીવોના જન્મ અને વિનાશનું મૂળ એજ છે. એ જ બધાનો રક્ષક છે. જે આ વાતને અવગણે છે, તેને ક્યાંયે સુખ મળતું નથી.

શ્રીશુક ઉવાચ - રાજયોષિત આશ્વાસ્ય ભગવાન્ લોકભાવનઃ । યામાહુર્લૌકિકીં સંસ્થાં હતાનાં સમકારયત્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: જગતના સર્જનહાર ભગવાને રાજકુમારીઓને શાંત કર્યા અને જે મૃત્યુ પામ્યા હતા, તેમના માટે લોકપ્રમાણ વિધિ પ્રમાણે અંત્યેષ્ટિ કરી.

માતરં પિતરં ચૈવ મોચયિત્વાથ બન્ધનાત્ । કૃષ્ણરામૌ વવન્દાતે શિરસા સ્પૃશ્ય પાદયોઃ

પછી કૃષ્ણ અને રામે પોતાની માતા-પિતાને બંધનમાંથી મુક્ત કર્યા અને બંનેએ નમ્રતાથી તેમના પગે માથું મૂકીને વંદન કર્યું.

દેવકી વસુદેવશ્ચ વિજ્ઞાય જગદીશ્વરૌ । કૃતસંવન્દનૌ પુત્રૌ સસ્વજાતે ન શઙ્‌કિતૌ

દેવકી અને વસુદેવે, પોતાના પુત્રો જગતના ઈશ્વર છે એ જાણીને, તેમની વંદના સ્વીકારી અને નિર્ભયતાથી બંનેને હૃદયથી લગાડ્યા.

વસુદેવદેવકી સાન્ત્વનમ્; ઉગ્રસેનસ્ય રાજ્યાભિષેકઃ; રામકૃષ્ણયોરુપનયનં વિદ્યાધ્યયનં, ગુરુર્મૃતપુત્રસ્યાનયનં ચ - અથ પઞ્ચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ। શ્રીશુક ઉવાચ। પિતરાવુપલબ્ધાર્થૌ વિદિત્વા પુરુષોત્તમઃ। મા ભૂદિતિ નિજાં માયાં તતાન જનમોહિનીમ્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: પરમાત્માએ સમજ્યું કે તેમના માતા-પિતાની ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ છે, ત્યારે તેમણે પોતાની માયા ફેલાવી અને 'દુઃખ ના કરો' એમ કહીને બધાના મનને મોહિત કરી દીધાં.

ઉવાચ પિતરાવેત્ય સાગ્રજઃ સાત્વર્ષભઃ। પ્રશ્રયાવનતઃ પ્રીણન્નમ્બ તાતેતિ સાદરમ્

પછી કૃષ્ણે પોતાના મોટા ભાઈ સાથે માતા-પિતાની પાસે જઈ, નમ્રતાથી નમન કર્યું અને પ્રેમથી 'માતા' અને 'પિતા' એમ સંબોધન કરીને તેમને પ્રસન્ન કર્યા.