શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યા દોહનેઽવહનને મથનોપલેપ પ્રેઙ્‌ખેઙ્‌ખનાર્ભરુદિતો-ક્ષણમાર્જનાદૌ । ગાયન્તિ ચૈનમનુરક્તધિયોઽશ્રુકણ્ઠ્યો ધન્યા વ્રજસ્ત્રિય ઉરુક્રમચિત્તયાનાઃ

વ્રજની સ્ત્રીઓ ખરેખર ધન્ય છે, જેનું મન મહાપ્રભુમાં લીન છે; દૂધ દોહતી, ગાયના લેદ એકઠું કરતી, મથણી ચલાવતી, માટી લપસતી, બાળકોને ઝુલાવતી કે ઘર સાફ કરતી—કોઈ પણ કામ કરતી હોય ત્યારે પણ, તેઓ રડતાં ગળે એના ગીત ગાય છે.

પ્રાતર્વ્રજાદ્ વ્રજત આવિશતશ્ચ સાયં ગોભિઃ સમં ક્વણયતોઽસ્ય નિશમ્ય વેણુમ્ । નિર્ગમ્ય તૂર્ણમબલાઃ પથિ ભૂરિપુણ્યાઃ પશ્યન્તિ સસ્મિતમુખં સદયાવલોકમ્

પ્રભાતે ગાયોને લઇને ચરવા જતાં કે સાંજે પાછા આવતાં, જ્યારે તે વાંસળી વગાડે છે, ત્યારે એ પુણ્યશાળી યુવતીઓ તરત જ રસ્તા પર આવી જાય છે અને એનું હસતું ચહેરું અને દયાભરી નજરો જોવા માટે ઉત્સુક રહે છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) એવં પ્રભાષમાણાસુ સ્ત્રીષુ યોગેશ્વરો હરિઃ । શત્રું હન્તું મનશ્ચક્રે ભગવાન્ ભરતર્ષભ

જ્યારે એ સ્ત્રીઓ આવી રીતે વાતો કરી રહી હતી, ત્યારે યોગેશ્વર હરિએ મનમાં પોતાના શત્રુને સંહારવાનો નિશ્ચય કર્યો.

સભયાઃ સ્ત્રીગિરઃ શ્રુત્વા પુત્રસ્નેહશુચાઽઽતુરૌ । પિતરૌ અન્વતપ્યેતાં પુત્રયોરબુધૌ બલમ્

સ્ત્રીઓની ભયભરી વાતો સાંભળી, પુત્રપ્રેમ અને દુઃખથી પીડાતા માતા-પિતા પોતાના બંને પુત્રોની શક્તિ જાણ્યા વિના ખૂબ જ ચિંતિત થયા.

તૈસ્તૈર્નિયુદ્ધવિધિભિઃ વિવિધૈરચ્યુતેતરૌ । યુયુધાતે યથાન્યોન્યં તથૈવ બલમુષ્ટિકૌ

અચ્યૂત અને તેનો પ્રતિસ્પર્ધી, તેમજ બલ અને મુષ્ટિક, બંનેએ વિવિધ મલ્લયુદ્ધની રીતો વડે એકબીજાની સામે યુદ્ધ કર્યું.

ભગવદ્ગાત્રનિષ્પાતૈઃ વજ્રનીષ્પેષનિષ્ઠુરૈઃ । ચાણૂરો ભજ્યમાનાઙ્‌ગો મુહુર્ગ્લાનિમવાપ હ

પ્રભુના અંગોના ઘા વીજળીના ઘસારા જેટલા કઠોર હતા, એથી ચાણૂરનું શરીર વારંવાર પલળી ગયું અને તે થાકી ગયો.

સ શ્યેનવેગ ઉત્પત્ય મુષ્ટીકૃત્ય કરાવુભૌ । ભગવન્તં વાસુદેવં ક્રુદ્ધો વક્ષસ્યબાધત

પંખી જેવી ઝડપથી ચાણૂરે ઉછળી, બંને મુઠ્ઠી બાંધી અને ગુસ્સાથી વાસુદેવને છાતી પર ઘા માર્યો.

નાચલત્ તત્પ્રહારેણ માલાહત ઇવ દ્વિપઃ । બાહ્વોર્નિગૃહ્ય ચાણૂરં બહુશો ભ્રામયન્ હરિઃ

એ ઘા પર પણ તે હલ્યો નહીં, જાણે ફૂલની માળા વાગે તો હાથીને કશું ન થાય; પછી હરિએ ચાણૂરના હાથ પકડીને તેને ઘણી વાર ઘુમાવ્યો.

ભૂપૃષ્ઠે પોથયામાસ તરસા ક્ષીણ જીવિતમ્ । વિસ્રસ્તાકલ્પકેશસ્રગ્ ઇન્દ્રધ્વજ ઇવાપતત્

પછી તેણે ચાણૂરને જોરથી જમીન પર ફેંકી દીધો, તેનું જીવન લગભગ છૂટી ગયું; વાળ અને ફૂલોની માળા છૂટી પડી, અને તે ઇન્દ્રના ધ્વજ જેવો જમીન પર પડી ગયો.

તથૈવ મુષ્ટિકઃ પૂર્વં સ્વમુષ્ટ્યાભિહતેન વૈ । બલભદ્રેણ બલિના તલેનાભિહતો ભૃશમ્

એ જ રીતે, મુષ્ટિકને પહેલા બલભદ્રે પોતાની જોરદાર મુઠ્ઠીથી ઘા માર્યો અને પછી તાકાતથી તાળીથી પણ માર્યો.

પ્રવેપિતઃ સ રુધિરં ઉદ્‌વમન્ મુખતોઽર્દિતઃ । વ્યસુઃ પપાતોર્વ્યુપસ્થે વાતાહત ઇવાઙ્‌ઘ્રિપઃ

મુષ્ટિક કાંપી ઉઠ્યો, તેના મોઢેથી લોહી વહી રહ્યું હતું, દુઃખથી પીડાતો, તેનું પ્રાણ છૂટી ગયું અને તે પવનથી પડેલા વૃક્ષ જેવો જમીન પર પડી ગયો.

તતઃ કૂટમનુપ્રાપ્તં રામઃ પ્રહરતાં વરઃ । અવધીત્ લીલયા રાજન્ સાવજ્ઞં વામમુષ્ટિના

પછી, રામ, જે યુદ્ધમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેણે કૂટાને, જે લડવા આવ્યો હતો, ડાબી મુઠ્ઠીથી અવમાનપૂર્વક સહેલાઈથી મારી નાખ્યો.

તર્હ્યેવ હિ શલઃ કૃષ્ણ પ્રપદાહતશીર્ષકઃ । દ્વિધા વિદીર્ણસ્તોશલક ઉભાવપિ નિપેતતુઃ

એ જ સમયે, શાલાનું માથું કૃષ્ણના પગથી વાગ્યું અને તે તથા તોષલક, બંને બે ભાગે ફાટી ગયા અને પડી ગયા.

ચાણૂરે મુષ્ટિકે કૂટે શલે તોશલકે હતે । શેષાઃ પ્રદુદ્રુવુર્મલ્લાઃ સર્વે પ્રાણપરીપ્સવઃ

ચાણૂર, મુષ્ટિક, કૂટ, શાલ અને તોષલકના મૃત્યુ પછી, બાકી રહેલા બધા મલ્લો પોતાના પ્રાણ બચાવવા ભાગી ગયા.

ગોપાન્ વયસ્યાન્ આકૃષ્ય તૈઃ સંસૃજ્ય વિજહ્રતુઃ । વાદ્યમાનેષુ તૂર્યેષુ વલ્ગન્તૌ રુતનૂપુરૌ

પછી તેમણે પોતાના ગોપમિત્રોને ભેગા કરી, સંગીત વગાડતાં, પગની પાયલ વાગતી, આનંદથી એકસાથે રમ્યા.

જનાઃ પ્રજહૃષુઃ સર્વે કર્મણા રામકૃષ્ણયોઃ । ઋતે કંસં વિપ્રમુખ્યાઃ સાધવઃ સાધુ સાધ્વિતિ

રામ અને કૃષ્ણના કાર્યો જોઈને બધા લોકો આનંદમાં ભરાઈ ગયા; કન્સને છોડીને, મુખ્ય બ્રાહ્મણો અને સારા લોકો 'શાબાશ! શાબાશ!' એમ બોલી ઉઠ્યા.

હતેષુ મલ્લવર્યેષુ વિદ્રુતેષુ ચ ભોજરાટ્ । ન્યવારયત્ સ્વતૂર્યાણિ વાક્યં ચેદમુવાચ હ

મલ્લોનો શ્રેષ્ઠો મરી ગયા અને ભોજરાજ ગભરાઈ ગયો ત્યારે, તેણે પોતાના વાદ્યો બંધ કરાવ્યા અને આ રીતે બોલ્યો:

નિઃસારયત દુર્વૃત્તૌ વસુદેવાત્મજૌ પુરાત્ । ધનં હરત ગોપાનાં નન્દં બધ્નીત દુર્મતિમ્

વસુદેવના એ બે દુષ્ટ પુત્રોને શહેરમાંથી કાઢી નાખો; ગોપીઓનું ધન કબજે કરો; અને નંદને, જે દુર્ભાગી છે, બાંધી નાખો.

વસુદેવસ્તુ દુર્મેધા હન્યતામાશ્વસત્તમઃ । ઉગ્રસેનઃ પિતા ચાપિ સાનુગઃ પરપક્ષગઃ

વસુદેવ, જે દુર્વૃત્તિ છે, તેને તરત જ મારી નાખો, અને શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓને પણ; અને ઉગ્રસેન, મારા પિતા, જે દુશ્મન પક્ષે છે, તેને અને તેના સાથીઓને પણ.

એવં વિકત્થમાને વૈ કંસે પ્રકુપિતોઽવ્યયઃ । લઘિમ્નોત્પત્ય તરસા મઞ્ચમુત્તુઙ્‌ગમારુહત્

કન્સ આ રીતે ડંકારો મારતો હતો ત્યારે, અવિનાશી ભગવાન ક્રોધથી ભરાઈ, ઝડપથી ઉછળી અને ઊંચા મંચ પર ચઢી ગયા.

તં આવિશન્તમાલોક્ય મૃત્યુમાત્મન આસનાત્ । મનસ્વી સહસોત્થાય જગૃહે સોઽસિચર્મણી

તેને પોતાની તરફ આવતો જોઈ, જે તેના માટે મૃત્યુ જ હતો, કન્સ મનથી દૃઢ બની, તુરંત બેઠકે ઊભો થયો અને તલવાર તથા ઢાલ પકડી.

( મિશ્ર ) તં ખડ્ગપાણિં વિચરન્તમાશુ શ્યેનં યથા દક્ષિણસવ્યમમ્બરે । સમગ્રહીદ્ દુર્વિષહોગ્રતેજા યથોરગં તાર્ક્ષ્યસુતઃ પ્રસહ્ય

કન્સ તલવાર લઈને આકાશમાં જમણ-ડાબે ઝડપથી ફરતો હતો, જેમ શ્યેન પંખી ઉડે છે; પણ ભયાનક તેજવાળાએ તેને જોરથી પકડી લીધો, જેમ ગરુડ સાપને પકડી લે.

પ્રગૃહ્ય કેશેષુ ચલત્કિરીતં નિપાત્ય રઙ્‌ગોપરિ તુઙ્‌ગમઞ્ચાત્ । તસ્યોપરિષ્ટાત્ સ્વત્સ્વયમબ્જનાભઃ પપાત વિશ્વાશ્રય આત્મતન્ત્રઃ

કેશ પકડીને, મોખરું મોરમુકુટ હલાવતું, તેને ઊંચા મંચ પરથી રંગભૂમિ પર ફેંકી દીધો; અને કમળનાભ ભગવાન, સર્વનો આશ્રય, સ્વયં તેના ઉપર ઉપરથી પડ્યા.

તં સમ્પરેતં વિચકર્ષ ભૂમૌ હરિર્યથેભં જગતો વિપશ્યતઃ । હા હેતિ શબ્દઃ સુમહાન્ તદાભૂદ્ ઉદીરિતઃ સર્વજનૈર્નરેન્દ્ર

હરિએ તેના નિર્જીવ દેહને જમીન પર ખેંચ્યો, જેમ કોઈ હાથીને ખેંચે, અને આખી દુનિયા જોઈ રહી; ત્યારે 'હાય! હાય!' એવો મોટો રડવાનો અવાજ સર્વ લોકોમાંથી ઉઠ્યો.

સ નિત્યદોદ્વિગ્નધિયા તમીશ્વરં પિબન્ વદન્ વા વિચરન્ સ્વપન્શ્વસન્ । દદર્શ ચક્રાયુધમગ્રતો યતઃ તદેવ રૂપં દુરવાપમાપ

જેનું મન હંમેશા ચિંતામાં રહેતું, ભલે ખાય, બોલે, ચાલે, ઊંઘે કે શ્વાસ લે, તેણે પોતાના સામે ચક્રધારી ભગવાનને જોયા; અને એ દુર્લભ સ્વરૂપને પ્રાપ્ત કર્યો.

( અનુષ્ટુપ્ ) તસ્યાનુજા ભ્રાતરોઽષ્ટૌ કંકન્યગ્રોધકાદયઃ । અભ્યધાવન્ અતિક્રુદ્ધા ભ્રાતુર્નિર્વેશકારિણઃ

કંક, ન્યગ્રોધક અને બીજા એમ તેના આઠ ભાઈઓ, ભાઈના મૃત્યુનો બદલો લેવા માટે અત્યંત ગુસ્સામાં દોડી આવ્યા.

તથાતિરભસાંસ્તાંસ્તુ સંયત્તાત્ રોહિણીસુતઃ । અહન્ પરિઘમુદ્યમ્ય પશૂનિવ મૃગાધિપઃ

પછી રોહિણીપુત્રએ, ખૂબ જ ઝડપથી, પરિઘ ઉઠાવીને, જેમ સિંહ પશુઓને મારતો હોય તેમ, તેમને માર્યા.

નેદુર્દુન્દુભયો વ્યોમ્નિ બ્રહ્મેશાદ્યા વિભૂતયઃ । પુષ્પૈઃ કિરન્તસ્તં પ્રીતાઃ શશંસુર્નનૃતુઃ સ્ત્રિયઃ

આકાશમાં દુન્દુભીઓ વાગી ઉઠી, બ્રહ્મા અને મહાદેવ સહિત દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને પુષ્પવર્ષા કરતા, સ્તુતિ કરતા અને સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરતી.

તેષાં સ્ત્રિયો મહારાજ સુહૃન્મરણદુઃખિતાઃ । તત્રાભીયુર્વિનિઘ્નન્ત્યઃ શીર્ષાણ્યશ્રુવિલોચનાઃ

હે મહારાજ, તેમના પત્નીઓ, પ્રિયજનોના મૃત્યુના દુઃખથી વ્યાકુળ, ત્યાં આવી, માથા પીટતી અને આંખોમાંથી આંસુ વહાવી રહી હતી.