શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તયોસ્તદદ્ભુતં વીર્યં નિશામ્ય પુરવાસિનઃ । તેજઃ પ્રાગલ્ભ્યં રૂપં ચ મેનિરે વિબુધોત્તમૌ

શહેરના રહેવાસીઓએ બંનેનું અદ્ભુત પરાક્રમ, તેજ, નિર્ભયતા અને રૂપ જોઈને, તેમને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ માન્યા.

તયોર્વિચરતોઃ સ્વૈરં આદિત્યોઽસ્તમુપેયિવાન્ । કૃષ્ણરામૌ વૃતૌ ગોપૈઃ પુરાચ્છકટમીયતુઃ

જ્યારે બંને સ્વચ્છંદ ફરતા હતા, ત્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો; કૃષ્ણ અને બલરામ ગોપો સાથે શહેરમાંથી પોતાની ગાડીએ પાછા ફર્યા.

( વસંતતિલકા ) ગોપ્યો મુકુન્દવિગમે વિરહાતુરા યા આશાસતાશિષ ઋતા મધુપુર્યભૂવન્ । સંપશ્યતાં પુરુષભૂષણગાત્રલક્ષ્મીં હિત્વેતરાન્ નુ ભજતશ્ચકમેઽયનં શ્રીઃ

મુકુન્દના વિયોગથી ગોપીઓ વ્યાકુળ થઈ, મથુરામાં બેઠી સાચા દિલથી આશીર્વાદો આપતી રહી; પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૃષ્ણના રૂપને જોઈને, શ્રીલક્ષ્મીએ બીજા બધા છોડી દીધા અને માત્ર તેમને જ ઇચ્છ્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) અવનિક્તાઙ્‌ઘ્રિયુગલૌ ભુક્ત્વા ક્ષીરોપસેચનમ્ । ઊષતુસ્તાં સુખં રાત્રિં જ્ઞાત્વા કંસચિકીર્ષિતમ્

પગ ધોઈને અને દૂધમાં ભેળવેલું ભોજન કરીને, કૃષ્ણ અને બલરામે રાત્રિ આનંદથી વિતાવી, જાણતાં કે કંસ શું કરવાનું વિચારે છે.

કંસસ્તુ ધનુષો ભઙ્‌ગં રક્ષિણાં સ્વબલસ્ય ચ । વધં નિશમ્ય ગોવિન્દ રામવિક્રીડિતં પરમ્

કંસે જ્યારે ધનુષ્ય તૂટ્યું, પોતાના રક્ષકો મારાયા અને ગોવિંદ તથા બલરામના અદ્ભુત વિહાર વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે તે ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો.

દીર્ઘપ્રજાગરો ભીતો દુર્નિમિત્તાનિ દુર્મતિઃ । બહૂન્યચષ્ટોભયથા મૃત્યોર્દૌત્યકરાણિ ચ

કંસે લાંબી જાગરણમાં, ભયથી અને દુર્ભાગ્યના સંકેતોથી ચિંતિત થઈ, અનેક ખરાબ અને કલ્પિત ચિહ્નો વર્ણવ્યા, જે મરણના સંદેશ લાવતાં હોય એમ લાગ્યા.

અદર્શનં સ્વશિરસઃ પ્રતિરૂપે ચ સત્યપિ । અસત્યપિ દ્વિતીયે ચ દ્વૈરૂપ્યં જ્યોતિષાં તથા

તેને પોતાનું માથું પ્રતિબિંબમાં દેખાતું નહોતું, અને ક્યારેક દેખાતું તો પણ બે દેખાતાં; એ જ રીતે, તેને તારાઓમાં પણ દ્વૈત દેખાતું.

છિદ્રપ્રતીતિશ્છાયાયાં પ્રાણઘોષાનુપશ્રુતિઃ । સ્વર્ણપ્રતીતિર્વૃક્ષેષુ સ્વપદાનામદર્શનમ્

તેને પોતાની છાયામાં છિદ્ર દેખાતા, પોતાનો શ્વાસ સાંભળાતો નહોતો, વૃક્ષોમાં સોનુ દેખાતું અને પોતાના પગલાં પણ દેખાતા નહોતા.

સ્વપ્ને પ્રેતપરિષ્વઙ્‌ગઃ ખરયાનં વિષાદનમ્ । યાયાન્નલદમાલ્યેકઃ તૈલાભ્યક્તો દિગમ્બરઃ

સપનામાં તે મૃતકોને ચુંબનતો, ગધેડા પર સવાર થતો, દુઃખ અનુભતો, નલદના હાર પહેરતો, તેલથી લપસતો અને નગ્ન ફરતો.

અન્યાનિ ચેત્થં ભૂતાનિ સ્વપ્નજાગરિતાનિ ચ । પશ્યન્ મરણસન્ત્રસ્તો નિદ્રાં લેભે ન ચિન્તયા

આવી અનેક અશુભ ઘટનાઓ, સપનામાં અને જાગૃત અવસ્થામાં જોઈને, મરણના ડરથી કંસે ઊંઘી શક્યો નહીં અને ચિંતામાં ગરકાવ રહ્યો.

વ્યુષ્ટાયાં નિશિ કૌરવ્ય સૂર્યે ચાદ્ભ્યઃ સમુત્થિતે । કારયામાસ વૈ કંસો મલ્લક્રીડામહોત્સવમ્

પછી, રાત્રિ વીતી અને સૂર્ય ઊગ્યો ત્યારે, કંસે મોટું મલ્લયુદ્ધનું મહોત્સવ યોજાવ્યું.

આનર્ચુઃ પુરુષા રઙ્‌ગં તૂર્યભેર્યશ્ચ જઘ્નિરે । મઞ્ચાશ્ચાલઙ્‌કૃતાઃ સ્રગ્ભિઃ પતાકાચૈલતોરણૈઃ

લોકોએ રંગમંચને શણગાર્યો, વાદ્યો અને નગારા વાગ્યા, અને મંચો હાર, ધ્વજ, વસ્ત્ર અને તોરણોથી સજાવાયા.

તેષુ પૌરા જાનપદા બ્રહ્મક્ષત્રપુરોગમાઃ । યથોપજોષં વિવિશૂ રાજાનશ્ચ કૃતાસનાઃ

તેમા શહેરવાસીઓ, ગામવાળા અને બ્રાહ્મણ-ક્ષત્રિયોના આગેવાનો પોતપોતાના સ્થાન પ્રમાણે પ્રવેશ્યા અને રાજાઓએ પોતાની બેઠકો લીધી.

કંસઃ પરિવૃતોઽમાત્યૈ રાજમઞ્ચ ઉપાવિશત્ । મણ્ડલેશ્વરમધ્યસ્થો હૃદયેન વિદૂયતા

કંસ પોતાના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો, પ્રદેશના રાજાઓની વચ્ચે રાજમંચ પર બેઠો, પણ તેનું હૃદય ગભરાયેલું હતું.

વાદ્યમાનેસુ તૂર્યેષુ મલ્લતાલોત્તરેષુ ચ । મલ્લાઃ સ્વલઙ્‌કૃતાઃ દૃપ્તાઃ સોપાધ્યાયાઃ સમાવિશન્

જ્યારે વાદ્યો અને નગારા વાગી રહ્યા હતા, ત્યારે મલ્લો સુંદર રીતે સજાઈને, ગર્વભેર અને પોતાના ગુરુઓ સાથે પ્રવેશ્યા.

ચાણૂરો મુષ્ટિકઃ કૂતઃ શલસ્તોશલ એવ ચ । ત આસેદુરુપસ્થાનં વલ્ગુવાદ્યપ્રહર્ષિતાઃ

ચાણૂર, મુષ્ટિક, કૂટ, શલ અને તોશલ—all મંચ પર આવ્યા, મીઠા સંગીતથી આનંદિત થઈને.

નન્દગોપાદયો ગોપા ભોજરાજસમાહુતાઃ । નિવેદિતોપાયનાસ્તે એકસ્મિન્ મઞ્ચ આવિશન્

નંદજી અને અન્ય ગોપાલો, ભોજરાજ દ્વારા બોલાવાયા પછી, પોતાના ભેટો અર્પણ કરી એક જ મંચ પર એકઠા બેઠા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે મલ્લરઙોપવર્ણનં નામ દ્વિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પહેલાના ભાગમાં 'મલ્લયુદ્ધના મેદાનનું વર્ણન' નામે બાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કુવલયાપીડવધઃ; ભગવતો મલ્લશાખાયાં પ્રવેશઃ; ચાણૂરેણસહ સંવાદશ્ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથ કૃષ્ણશ્ચ રામશ્ચ કૃતશૌચૌ પરન્તપ । મલ્લદુન્દુભિનિર્ઘોષં શ્રુત્વા દ્રષ્ટુમુપેયતુઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પછી કૃષ્ણ અને રામ, શૌચ કરીને, દુશ્મનોને હરાવનારા, મલ્લયુદ્ધના ઢોલના ગર્જન સાંભળી, તે જોવા માટે આવ્યા.

રઙ્‌ગદ્વારં સમાસાદ્ય તસ્મિન્ નાગમવસ્થિતમ્ । અપશ્યત્કુવલયાપીડં કૃષ્ણોઽમ્બષ્ઠપ્રચોદિતમ્

મેદાનના દ્વાર પાસે પહોંચીને કૃષ્ણએ જોયું કે કુવલયાપીડ નામનો હાથી, તેના સંભાળનારની today પર, ત્યાં ઊભો છે.

બદ્ધ્વા પરિકરં શૌરિઃ સમુહ્ય કુટિલાલકાન્ । ઉવાચ હસ્તિપં વાચા મેઘનાદગભીરયા

શૌરીએ પોતાનું કમરપટ્ટું બાંધી, વાળને એક તરફ કરી, મેઘ જેવી ઘેર અવાજે હાથીના સંભાળનારને કહ્યું.

અમ્બષ્ઠામ્બષ્ઠ માર્ગં નૌ દેહ્યપક્રમ મા ચિરમ્ । નો ચેત્સકુઞ્જરં ત્વાદ્ય નયામિ યમસાદનમ્

એ હાથીવાળા, અમને રસ્તો આપ અને વિલંબ ન કર; નહિંતર આજે હું તને અને તારા હાથીને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.

એવં નિર્ભર્ત્સિતોઽમ્બષ્ઠઃ કુપિતઃ કોપિતં ગજમ્ । ચોદયામાસ કૃષ્ણાય કાલાન્તક યમોપમમ્

આવી રીતે ધમકાવાતા, હાથીવાળો ગુસ્સે થયો અને ક્રોધિત હાથીને, જે મૃત્યુ જેવો ભયાનક હતો, કૃષ્ણ સામે હંકારી દીધો.

કરીન્દ્રસ્તમભિદ્રુત્ય કરેણ તરસાગ્રહીત્ । કરાદ્ વિગલિતઃ સોઽમું નિહત્યાઙ્‌ઘ્રિષ્વલીયત

મોટા હાથીએ દોડીને કૃષ્ણને પોતાની સુંડથી જોરથી પકડી લીધો; પણ કૃષ્ણ તેની પકડમાંથી છટકી ગયા અને તેને માર્યો પછી તેના પગ નીચે ચાલ્યા ગયા.

સઙ્‌ક્રુદ્ધસ્તમચક્ષાણો ઘ્રાણદૃષ્ટિઃ સ કેશવમ્ । પરામૃશત્ પુષ્કરેણ સ પ્રસહ્ય વિનિર્ગતઃ

ક્રોધિત હાથીએ કૃષ્ણને નજર અને સુગંધથી ઓળખી, પોતાની સુંડથી સ્પર્શ કર્યો, પણ કૃષ્ણ તેની પકડમાંથી બચી ગયા.

પુચ્છે પ્રગૃહ્યાતિબલં ધનુષઃ પઞ્ચવિંશતિમ્ । વિચકર્ષ યથા નાગં સુપર્ણ ઇવ લીલયા

કૃષ્ણએ હાથીની પૂંછડી પકડી, તેને પચીસ ધનુષ જેટલું દોરી ખેંચ્યો, જેમ સુપર્ણ (ગરુડ) સાપને રમતમાં ખેંચે તેમ.

સ પર્યાવર્તમાનેન સવ્યદક્ષિણતોઽચ્યુતઃ । બભ્રામ ભ્રામ્યમાણેન ગોવત્સેનેવ બાલકઃ

અચ્યૂત કૃષ્ણએ હાથીને ક્યારે ડાબી તો ક્યારે જમણી તરફ ફેરવી, બાળક ગાયના વાછરડા સાથે રમે તેમ તેને ઘુમાવ્યું.

તતોઽભિમખમભ્યેત્ય પાણિનાઽઽહત્ય વારણમ્ । પ્રાદ્રવન્ પાતયામાસ સ્પૃશ્યમાનઃ પદે પદે

પછી કૃષ્ણ સીધો હાથી સામે ગયો, હાથથી તેને માર્યો, પગે પગે સ્પર્શ કરીને તેને લથડાવી દીધો.

સ ધાવન્ ક્રીડયા ભૂમૌ પતિત્વા સહસોત્થિતઃ । તં મત્વા પતિતં ક્રુદ્ધો દન્તાભ્યાં સોઽહનત્ ક્ષિતિમ્

હાથી રમતમાં દોડતો હતો, જમીન પર પડીને તરત ઊભો થયો; પોતાને પડેલું માની ગુસ્સામાં પોતાના દાંતથી જમીન પર માર્યો.