શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કા ત્વં વરોર્વેતદુ હાનુલેપનં કસ્યાઙ્‌ગને વા કથયસ્વ સાધુ નઃ । દેહ્યાવયોરઙ્‌ગવિલેપમુત્તમં શ્રેયઃ તતસ્તે ન ચિરાદ્ ભવિષ્યતિ

હે સુંદર સ્ત્રી, તું કોણ છે? આ સુગંધિત લેપ કઈ રીતે છે? તું કોની દાસી છે? કૃપા કરીને અમને સાચું કહેજે. અમારે અંગો પર આ ઉત્તમ લેપ લગાડ, એથી તારો શુભ સમય ટૂંક સમયમાં આવશે.

સૈરન્ધ્રિ ઉવાચ - દાસ્યસ્મ્યહં સુન્દર કંસસમ્મતા ત્રિવક્રનામા હ્યનુલેપકર્મણિ । મદ્ભાવિતં ભોજપતેરતિપ્રિયં વિના યુવાં કોઽન્યતમસ્તદર્હતિ

સૈરંધ્રી બોલી: હે સુંદર યુવાન, હું કન્સને પસંદ આવેલી દાસી છું. મારું નામ ત્રિવક્રા છે. મારો કામ લેપ બનાવવાનો છે અને જે લેપ હું બનાવું છું તે ભોજરાજને ખૂબ જ પ્રિય છે. તમે બે સિવાય બીજું કોણ એ લાયક છે?

( અનુષ્ટુપ્ ) રૂપપેશલમાધુર્ય હસિતાલાપવીક્ષિતૈઃ । ધર્ષિતાત્મા દદૌ સાન્દ્રં ઉભયોરનુલેપનમ્

તેમના રૂપ, મોહકતા, મીઠા સ્મિત, મીઠા બોલ અને નજરથી મોહિત થઈને, તેણે બંનેના શરીરે ઘન લેપ લગાવ્યો.

તતસ્તાવઙ્‌ગરાગેણ સ્વવર્ણેતરશોભિના । સમ્પ્રાપ્તપરભાગેન શુશુભાતેઽનુરઞ્જિતૌ

પછી, પોતાનાથી અલગ રંગના તેજસ્વી લેપથી સજાયેલા અને બીજાના ભાગથી શોભિત, બંને વધુ આકર્ષક અને મનોહર લાગ્યા.

પ્રસન્નો ભગવાન્ કુબ્જાં ત્રિવક્રાં રુચિરાનનામ્ । ઋજ્વીં કર્તું મનશ્ચક્રે દર્શયન્ દર્શને ફલમ્

ભગવાન પ્રસન્ન થઈ, સુંદર ચહેરાવાળી ત્રિવક્રા કૂબજાને સીધી કરવા મનમાં નક્કી કર્યું, અને એ રીતે દર્શનનું ફળ બતાવ્યું.

પદ્ભ્યામાક્રમ્ય પ્રપદે દ્ર્યઙ્‌ગુલ્યુત્તાન પાણિના । પ્રગૃહ્ય ચિબુકેઽધ્યાત્મં ઉદનીનમદચ્યુતઃ

અચ્યૂતએ પોતાના પગ તેના પગ પર મૂકી, હાથની આંગળીઓથી તેની ઠોડી ઉપાડી, તેને ખેંચી શરીર સીધું કર્યું.

સા તદર્જુસમાનાઙ્‌ગી બૃહચ્છ્રોણિપયોધરા । મુકુન્દસ્પર્શનાત્ સદ્યો બભૂવ પ્રમદોત્તમા

મુકુંદના સ્પર્શથી એ સ્ત્રીનું શરીર તરત જ સીધું અને સુંદર બની ગયું, તેની કટિ પહોળી અને સ્તન ભરપૂર થયા, અને એ ઉત્તમ નારી બની ગઈ.

તતો રૂપગુણૌદાર્ય સંપન્ના પ્રાહ કેશવમ્ । ઉત્તરીયાન્ તમકૃષ્ય સ્મયન્તી જાતહૃચ્છયા

રુપ, ગુણ અને ઉદારતા પ્રાપ્ત કરીને, હસતી હસતી કૃષ્ણના ઉપરના વસ્ત્રને ખેંચી, જાગેલી ઇચ્છાથી, તેણે કેશવને કહ્યું.

એહિ વીર ગૃહં યામો ન ત્વાં ત્યક્તુમિહોત્સહે । ત્વયોન્મથિતચિત્તાયાઃ પ્રસીદ પુરુષર્ષભ

હે વીર, ચાલો મારા ઘરે જઈએ; હું તને છોડવાની શક્તિ રાખતી નથી. તારા કારણે મારું મન ઉથલપાથલ થઈ ગયું છે—હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન કર.

એવં સ્ત્રિયા યાચ્યમાનઃ કૃષ્ણો રામસ્ય પશ્યતઃ । મુખં વીક્ષ્યાનુગાનાં ચ પ્રહસન્ તામુવાચ હ

આ રીતે એ સ્ત્રીએ વિનંતી કરતાં, બલરામ અને અન્ય લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે કૃષ્ણ હસીને તેને જવાબ આપ્યો.

એષ્યામિ તે ગૃહં સુભ્રુ પુંસામાધિવિકર્શનમ્ । સાધિતાર્થોઽગૃહાણાં નઃ પાન્થાનાં ત્વં પરાયણમ્

હે સુંદર ભ્રૂવાળી, જે પુરુષોના મનને આકર્ષે છે, હું તારા ઘરે આવીશ. જ્યારે અમારો કામ પૂરો થશે, ત્યારે તું અમારે જેવા મુસાફરો માટે આશરો બનશે.

વિસૃજ્ય માધ્વ્યા વાણ્યા તાં વ્રજન્ માર્ગે વણિક્પથૈઃ । નાનોપાયનતામ્બૂલ સ્રગ્ગન્ધૈઃ સાગ્રજોઽર્ચિતઃ

મીઠા શબ્દો કહીને તેને છોડી, કૃષ્ણ વેપારીઓના રસ્તે આગળ વધ્યા અને બલરામ સાથે વિવિધ ભેટો, પાન, વણાવેલી માળા અને સુગંધોથી લોકો દ્વારા સન્માનિત થયા.

તદ્દર્શનસ્મરક્ષોભાદ્ આત્માનં નાવિદન્ સ્ત્રિયઃ । વિસ્રસ્તવાસઃકબર વલયા લેખ્યમૂર્તયઃ

તેમને જોઈને અને યાદ કરીને સ્ત્રીઓ એટલી વ્યાકુળ થઈ ગઈ કે પોતાનું ભાન ગુમાવી બેઠી, તેમનાં વસ્ત્રો, વાળ અને કાંગણ ઢળી પડ્યા, જાણે ચિત્રમાં દોરેલી મૂર્તિઓ હોય.

તતઃ પૌરાન્ પૃચ્છમાનો ધનુષઃ સ્થાનમચ્યુતઃ । તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટો દદૃશે ધનુરૈન્દ્રં ઇવાદ્ભુતમ્

પછી અચ્યૂતએ શહેરવાસીઓ પાસે ધનુષ્ય ક્યાં છે તે પૂછ્યું અને ત્યાં જઈને એ અદ્ભુત ધનુષ્ય જોયું, જે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું લાગતું હતું.

પુરુષૈર્બહુભિર્ગુપ્તં અર્ચિતં પરમર્દ્ધિમત્ । વાર્યમાણો નૃભિઃ કૃષ્ણઃ પ્રસહ્ય ધનુરાદદે

ઘણા માણસો દ્વારા રક્ષાયેલું, પૂજાયેલું અને મહાન વૈભવ ધરાવતું એ ધનુષ્ય, રક્ષકો રોકતા હોવા છતાં, કૃષ્ણે જોરથી ઉઠાવી લીધું.

( વંશસ્થા ) કરેણ વામેન સલીલમુદ્‌ધૃતં સજ્યં ચ કૃત્વા નિમિષેણ પશ્યતામ્ । નૃણાં વિકૃષ્ય પ્રબભઞ્જ મધ્યતો યથેક્ષુદણ્ડં મદકર્યુરુક્રમઃ

કૃષ્ણે ડાબા હાથથી રમતાં રમતાં એ ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, પળમાં જ તેને તાણીને બધાના નજર સામે જ ધનુષ્યને વચ્ચે થી તોડી નાખ્યું, જેમ હાથી ઇખલાં તોડી નાખે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ધનુષો ભજ્યમાનસ્ય શબ્દઃ ખં રોદસી દિશઃ । પૂરયામાસ યં શ્રુત્વા કંસસ્ત્રાસમુપાગમત્

ધનુષ્ય તૂટ્યું ત્યારે જે અવાજ થયો એ આકાશ, ધરતી અને ચારે દિશામાં ગૂંજી ઉઠ્યો; એ અવાજ સાંભળીને કન્સ ડરી ગયો.

તદ્ રક્ષિણઃ સાનુચરં કુપિતા આતતાયિનઃ । ગૃહીતુકામા આવવ્રુઃ ગૃહ્યતાં વધ્યતામિતિ

પછી ગુસ્સે ભરેલા રક્ષકો અને તેમના સાથીઓ, બધા હુમલાખોરો, 'પકડી લો! મારી નાખો!' એમ બૂમો પાડતા કૃષ્ણને પકડવા દોડી આવ્યા.

અથ તાન્ દુરભિપ્રાયાન્ વિલોક્ય બલકેશવૌ । ક્રુદ્ધૌ ધન્વન આદાય શકલે તાંશ્ચ જઘ્નતુઃ

પછી, જ્યારે બલરામ અને કૃષ્ણએ તેમના દુશ્મનાવટભર્યા ઇરાદા જોયા, ત્યારે બંને ગુસ્સે થઈ ગયા; ધનુષ્યના ટુકડાં ઉઠાવીને, તેમણે તેમને મારી નાખ્યા.

બલં ચ કંસપ્રહિતં હત્વા શાલામુખાત્તતઃ । નિષ્ક્રમ્ય ચેરતુર્હૃષ્ટૌ નિરીક્ષ્ય પુરસમ્પદઃ

કંસે મોકલેલી સેના ને મારીને, બલરામ અને કૃષ્ણ આનંદથી સભામંડપમાંથી બહાર નીકળ્યા અને શહેરની શોભા નિહાળી ફરતા રહ્યા.

તયોસ્તદદ્ભુતં વીર્યં નિશામ્ય પુરવાસિનઃ । તેજઃ પ્રાગલ્ભ્યં રૂપં ચ મેનિરે વિબુધોત્તમૌ

શહેરના રહેવાસીઓએ બંનેનું અદ્ભુત પરાક્રમ, તેજ, નિર્ભયતા અને રૂપ જોઈને, તેમને દેવોમાં શ્રેષ્ઠ માન્યા.

તયોર્વિચરતોઃ સ્વૈરં આદિત્યોઽસ્તમુપેયિવાન્ । કૃષ્ણરામૌ વૃતૌ ગોપૈઃ પુરાચ્છકટમીયતુઃ

જ્યારે બંને સ્વચ્છંદ ફરતા હતા, ત્યારે સૂર્ય અસ્ત થયો; કૃષ્ણ અને બલરામ ગોપો સાથે શહેરમાંથી પોતાની ગાડીએ પાછા ફર્યા.

( વસંતતિલકા ) ગોપ્યો મુકુન્દવિગમે વિરહાતુરા યા આશાસતાશિષ ઋતા મધુપુર્યભૂવન્ । સંપશ્યતાં પુરુષભૂષણગાત્રલક્ષ્મીં હિત્વેતરાન્ નુ ભજતશ્ચકમેઽયનં શ્રીઃ

મુકુન્દના વિયોગથી ગોપીઓ વ્યાકુળ થઈ, મથુરામાં બેઠી સાચા દિલથી આશીર્વાદો આપતી રહી; પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૃષ્ણના રૂપને જોઈને, શ્રીલક્ષ્મીએ બીજા બધા છોડી દીધા અને માત્ર તેમને જ ઇચ્છ્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) અવનિક્તાઙ્‌ઘ્રિયુગલૌ ભુક્ત્વા ક્ષીરોપસેચનમ્ । ઊષતુસ્તાં સુખં રાત્રિં જ્ઞાત્વા કંસચિકીર્ષિતમ્

પગ ધોઈને અને દૂધમાં ભેળવેલું ભોજન કરીને, કૃષ્ણ અને બલરામે રાત્રિ આનંદથી વિતાવી, જાણતાં કે કંસ શું કરવાનું વિચારે છે.

કંસસ્તુ ધનુષો ભઙ્‌ગં રક્ષિણાં સ્વબલસ્ય ચ । વધં નિશમ્ય ગોવિન્દ રામવિક્રીડિતં પરમ્

કંસે જ્યારે ધનુષ્ય તૂટ્યું, પોતાના રક્ષકો મારાયા અને ગોવિંદ તથા બલરામના અદ્ભુત વિહાર વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે તે ખૂબ જ ગભરાઈ ગયો.

દીર્ઘપ્રજાગરો ભીતો દુર્નિમિત્તાનિ દુર્મતિઃ । બહૂન્યચષ્ટોભયથા મૃત્યોર્દૌત્યકરાણિ ચ

કંસે લાંબી જાગરણમાં, ભયથી અને દુર્ભાગ્યના સંકેતોથી ચિંતિત થઈ, અનેક ખરાબ અને કલ્પિત ચિહ્નો વર્ણવ્યા, જે મરણના સંદેશ લાવતાં હોય એમ લાગ્યા.

અદર્શનં સ્વશિરસઃ પ્રતિરૂપે ચ સત્યપિ । અસત્યપિ દ્વિતીયે ચ દ્વૈરૂપ્યં જ્યોતિષાં તથા

તેને પોતાનું માથું પ્રતિબિંબમાં દેખાતું નહોતું, અને ક્યારેક દેખાતું તો પણ બે દેખાતાં; એ જ રીતે, તેને તારાઓમાં પણ દ્વૈત દેખાતું.

છિદ્રપ્રતીતિશ્છાયાયાં પ્રાણઘોષાનુપશ્રુતિઃ । સ્વર્ણપ્રતીતિર્વૃક્ષેષુ સ્વપદાનામદર્શનમ્

તેને પોતાની છાયામાં છિદ્ર દેખાતા, પોતાનો શ્વાસ સાંભળાતો નહોતો, વૃક્ષોમાં સોનુ દેખાતું અને પોતાના પગલાં પણ દેખાતા નહોતા.

સ્વપ્ને પ્રેતપરિષ્વઙ્‌ગઃ ખરયાનં વિષાદનમ્ । યાયાન્નલદમાલ્યેકઃ તૈલાભ્યક્તો દિગમ્બરઃ

સપનામાં તે મૃતકોને ચુંબનતો, ગધેડા પર સવાર થતો, દુઃખ અનુભતો, નલદના હાર પહેરતો, તેલથી લપસતો અને નગ્ન ફરતો.