શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રાહ નઃ સાર્થકં જન્મ પાવિતં ચ કુલં પ્રભો । પિતૃદેવર્ષયો મહ્યં તુષ્ટા હ્યાગમનેન વામ્

તે કહ્યું: પ્રભુ, તમારાં આગમનથી મારું જન્મ સાર્થક થયું અને કુળ પવિત્ર બન્યું; મારા પિતૃઓ અને દેવતાઓ પણ ખુશ થયા.

ભવન્તૌ કિલ વિશ્વસ્ય જગતઃ કારણં પરમ્ । અવતીર્ણાવિહાંશેન ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ

તમેઓ બંને તો ખરેખર સમગ્ર જગતના પરમ કારણ છો, જગતના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે અંશરૂપે અવતર્યા છો.

ન હિ વાં વિષમા દૃષ્ટિઃ સુહૃદોર્જગદાત્મનોઃ । સમયોઃ સર્વભૂતેષુ ભજન્તં ભજતોરપિ

તમારી દૃષ્ટિ ક્યારેય પક્ષપાતી નથી, હે મિત્ર અને જગતના આત્મા; તમે સર્વે પ્રાણીઓમાં સમાન છો, ભક્ત અને ભજાવનાર બંને માટે.

તાવજ્ઞાપયતં ભૃત્યં કિમહં કરવાણિ વામ્ । પુંસોઽત્યનુગ્રહો હ્યેષ ભવદ્‌ભિઃ યન્નિયુજ્યતે

હવે તમારો દાસ છું, કહો તો શું કરું? તમારું આજ્ઞાપન મળવું એ માણસ માટે સૌથી મોટો ઉપકાર છે.

ઇત્યભિપ્રેત્ય રાજેન્દ્ર સુદામા પ્રીતમાનસઃ । શસ્તૈઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈં માલા વિરચિતા દદૌ

આવી ભાવના રાખીને, હે રાજા, સુદામાએ આનંદભર્યા હૃદયથી ઉત્તમ અને સુગંધિત ફૂલોની માળા અર્પણ કરી.

તાભિઃ સ્વલઙ્‌કૃતૌ પ્રીતૌ કૃષ્ણરામૌ સહાનુગૌ । પ્રણતાય પ્રપન્નાય દદતુર્વરદૌ વરાન્

આ માળાઓથી શોભાયમાન અને પ્રસન્ન થયેલા કૃષ્ણ-રામ અને તેમના સાથીઓએ નમન કરનાર અને શરણાગતને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યા.

સોઽપિ વવ્રેઽચલાં ભક્તિં તસ્મિન્ એવાખિલાત્મનિ । તદ્ભક્તેષુ ચ સૌહાર્દં ભૂતેષુ ચ દયાં પરામ્

તેને પણ એ સર્વાત્મામાં અડગ ભક્તિ, ભગવાનના ભક્તોમાં મિત્રતા અને સર્વ પ્રાણીઓમાં પરમ દયા માંગવી પસંદ આવી.

ઇતિ તસ્મૈ વરં દત્ત્વા શ્રિયં ચાન્વયવર્ધિનીમ્ । બલમાયુર્યશઃ કાન્તિં નિર્જગામ સહાગ્રજઃ

આ રીતે તેને વરદાન અને કુટુંબ વધારતી સંપત્તિ, બળ, દીર્ઘાયુ, યશ અને કાંતિ આપીને ભગવાન પોતાના મોટા ભાઈ સાથે વિદાય થયા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે પુરપ્રવેશો નામ એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં 'પુરપ્રવેશ' નામે એકચાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કુબ્જાયામનુગ્રહઃ; ધનુષો ભઙ્ગઃ; મલ્લશાલાસજ્જીકરણં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( મિશ્ર ) અથ વ્રજન્રાજપથેન માધવઃ સ્ત્રિયં ગૃહીતાઙ્‌ગવિલેપભાજનામ્ । વિલોક્ય કુબ્જાં યુવતીં વરાનનાં પપ્રચ્છ યાન્તીં પ્રહસન્ રસપ્રદઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પછી કુબજાને કૃપા, ધનુષ્યનું તોડવું અને મલ્લશાળામાં પ્રવેશ— આમ, માધવ રાજમાર્ગે જઈ રહ્યો હતો ત્યારે તેણે એક યુવાન, સુંદર મુખવાળી કુબજાને જોયી, જે અંગલપસણનું વાસણ લઈ જઈ રહી હતી. કૃષ્ણે હસતાં અને આનંદપૂર્વક ચાલતી કુબજાને પ્રશ્ન કર્યો.

કા ત્વં વરોર્વેતદુ હાનુલેપનં કસ્યાઙ્‌ગને વા કથયસ્વ સાધુ નઃ । દેહ્યાવયોરઙ્‌ગવિલેપમુત્તમં શ્રેયઃ તતસ્તે ન ચિરાદ્ ભવિષ્યતિ

હે સુંદર સ્ત્રી, તું કોણ છે? આ સુગંધિત લેપ કઈ રીતે છે? તું કોની દાસી છે? કૃપા કરીને અમને સાચું કહેજે. અમારે અંગો પર આ ઉત્તમ લેપ લગાડ, એથી તારો શુભ સમય ટૂંક સમયમાં આવશે.

સૈરન્ધ્રિ ઉવાચ - દાસ્યસ્મ્યહં સુન્દર કંસસમ્મતા ત્રિવક્રનામા હ્યનુલેપકર્મણિ । મદ્ભાવિતં ભોજપતેરતિપ્રિયં વિના યુવાં કોઽન્યતમસ્તદર્હતિ

સૈરંધ્રી બોલી: હે સુંદર યુવાન, હું કન્સને પસંદ આવેલી દાસી છું. મારું નામ ત્રિવક્રા છે. મારો કામ લેપ બનાવવાનો છે અને જે લેપ હું બનાવું છું તે ભોજરાજને ખૂબ જ પ્રિય છે. તમે બે સિવાય બીજું કોણ એ લાયક છે?

( અનુષ્ટુપ્ ) રૂપપેશલમાધુર્ય હસિતાલાપવીક્ષિતૈઃ । ધર્ષિતાત્મા દદૌ સાન્દ્રં ઉભયોરનુલેપનમ્

તેમના રૂપ, મોહકતા, મીઠા સ્મિત, મીઠા બોલ અને નજરથી મોહિત થઈને, તેણે બંનેના શરીરે ઘન લેપ લગાવ્યો.

તતસ્તાવઙ્‌ગરાગેણ સ્વવર્ણેતરશોભિના । સમ્પ્રાપ્તપરભાગેન શુશુભાતેઽનુરઞ્જિતૌ

પછી, પોતાનાથી અલગ રંગના તેજસ્વી લેપથી સજાયેલા અને બીજાના ભાગથી શોભિત, બંને વધુ આકર્ષક અને મનોહર લાગ્યા.

પ્રસન્નો ભગવાન્ કુબ્જાં ત્રિવક્રાં રુચિરાનનામ્ । ઋજ્વીં કર્તું મનશ્ચક્રે દર્શયન્ દર્શને ફલમ્

ભગવાન પ્રસન્ન થઈ, સુંદર ચહેરાવાળી ત્રિવક્રા કૂબજાને સીધી કરવા મનમાં નક્કી કર્યું, અને એ રીતે દર્શનનું ફળ બતાવ્યું.

પદ્ભ્યામાક્રમ્ય પ્રપદે દ્ર્યઙ્‌ગુલ્યુત્તાન પાણિના । પ્રગૃહ્ય ચિબુકેઽધ્યાત્મં ઉદનીનમદચ્યુતઃ

અચ્યૂતએ પોતાના પગ તેના પગ પર મૂકી, હાથની આંગળીઓથી તેની ઠોડી ઉપાડી, તેને ખેંચી શરીર સીધું કર્યું.

સા તદર્જુસમાનાઙ્‌ગી બૃહચ્છ્રોણિપયોધરા । મુકુન્દસ્પર્શનાત્ સદ્યો બભૂવ પ્રમદોત્તમા

મુકુંદના સ્પર્શથી એ સ્ત્રીનું શરીર તરત જ સીધું અને સુંદર બની ગયું, તેની કટિ પહોળી અને સ્તન ભરપૂર થયા, અને એ ઉત્તમ નારી બની ગઈ.

તતો રૂપગુણૌદાર્ય સંપન્ના પ્રાહ કેશવમ્ । ઉત્તરીયાન્ તમકૃષ્ય સ્મયન્તી જાતહૃચ્છયા

રુપ, ગુણ અને ઉદારતા પ્રાપ્ત કરીને, હસતી હસતી કૃષ્ણના ઉપરના વસ્ત્રને ખેંચી, જાગેલી ઇચ્છાથી, તેણે કેશવને કહ્યું.

એહિ વીર ગૃહં યામો ન ત્વાં ત્યક્તુમિહોત્સહે । ત્વયોન્મથિતચિત્તાયાઃ પ્રસીદ પુરુષર્ષભ

હે વીર, ચાલો મારા ઘરે જઈએ; હું તને છોડવાની શક્તિ રાખતી નથી. તારા કારણે મારું મન ઉથલપાથલ થઈ ગયું છે—હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન કર.

એવં સ્ત્રિયા યાચ્યમાનઃ કૃષ્ણો રામસ્ય પશ્યતઃ । મુખં વીક્ષ્યાનુગાનાં ચ પ્રહસન્ તામુવાચ હ

આ રીતે એ સ્ત્રીએ વિનંતી કરતાં, બલરામ અને અન્ય લોકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે કૃષ્ણ હસીને તેને જવાબ આપ્યો.

એષ્યામિ તે ગૃહં સુભ્રુ પુંસામાધિવિકર્શનમ્ । સાધિતાર્થોઽગૃહાણાં નઃ પાન્થાનાં ત્વં પરાયણમ્

હે સુંદર ભ્રૂવાળી, જે પુરુષોના મનને આકર્ષે છે, હું તારા ઘરે આવીશ. જ્યારે અમારો કામ પૂરો થશે, ત્યારે તું અમારે જેવા મુસાફરો માટે આશરો બનશે.

વિસૃજ્ય માધ્વ્યા વાણ્યા તાં વ્રજન્ માર્ગે વણિક્પથૈઃ । નાનોપાયનતામ્બૂલ સ્રગ્ગન્ધૈઃ સાગ્રજોઽર્ચિતઃ

મીઠા શબ્દો કહીને તેને છોડી, કૃષ્ણ વેપારીઓના રસ્તે આગળ વધ્યા અને બલરામ સાથે વિવિધ ભેટો, પાન, વણાવેલી માળા અને સુગંધોથી લોકો દ્વારા સન્માનિત થયા.

તદ્દર્શનસ્મરક્ષોભાદ્ આત્માનં નાવિદન્ સ્ત્રિયઃ । વિસ્રસ્તવાસઃકબર વલયા લેખ્યમૂર્તયઃ

તેમને જોઈને અને યાદ કરીને સ્ત્રીઓ એટલી વ્યાકુળ થઈ ગઈ કે પોતાનું ભાન ગુમાવી બેઠી, તેમનાં વસ્ત્રો, વાળ અને કાંગણ ઢળી પડ્યા, જાણે ચિત્રમાં દોરેલી મૂર્તિઓ હોય.

તતઃ પૌરાન્ પૃચ્છમાનો ધનુષઃ સ્થાનમચ્યુતઃ । તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટો દદૃશે ધનુરૈન્દ્રં ઇવાદ્ભુતમ્

પછી અચ્યૂતએ શહેરવાસીઓ પાસે ધનુષ્ય ક્યાં છે તે પૂછ્યું અને ત્યાં જઈને એ અદ્ભુત ધનુષ્ય જોયું, જે ઇન્દ્રના ધનુષ્ય જેવું લાગતું હતું.

પુરુષૈર્બહુભિર્ગુપ્તં અર્ચિતં પરમર્દ્ધિમત્ । વાર્યમાણો નૃભિઃ કૃષ્ણઃ પ્રસહ્ય ધનુરાદદે

ઘણા માણસો દ્વારા રક્ષાયેલું, પૂજાયેલું અને મહાન વૈભવ ધરાવતું એ ધનુષ્ય, રક્ષકો રોકતા હોવા છતાં, કૃષ્ણે જોરથી ઉઠાવી લીધું.

( વંશસ્થા ) કરેણ વામેન સલીલમુદ્‌ધૃતં સજ્યં ચ કૃત્વા નિમિષેણ પશ્યતામ્ । નૃણાં વિકૃષ્ય પ્રબભઞ્જ મધ્યતો યથેક્ષુદણ્ડં મદકર્યુરુક્રમઃ

કૃષ્ણે ડાબા હાથથી રમતાં રમતાં એ ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, પળમાં જ તેને તાણીને બધાના નજર સામે જ ધનુષ્યને વચ્ચે થી તોડી નાખ્યું, જેમ હાથી ઇખલાં તોડી નાખે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ધનુષો ભજ્યમાનસ્ય શબ્દઃ ખં રોદસી દિશઃ । પૂરયામાસ યં શ્રુત્વા કંસસ્ત્રાસમુપાગમત્

ધનુષ્ય તૂટ્યું ત્યારે જે અવાજ થયો એ આકાશ, ધરતી અને ચારે દિશામાં ગૂંજી ઉઠ્યો; એ અવાજ સાંભળીને કન્સ ડરી ગયો.

તદ્ રક્ષિણઃ સાનુચરં કુપિતા આતતાયિનઃ । ગૃહીતુકામા આવવ્રુઃ ગૃહ્યતાં વધ્યતામિતિ

પછી ગુસ્સે ભરેલા રક્ષકો અને તેમના સાથીઓ, બધા હુમલાખોરો, 'પકડી લો! મારી નાખો!' એમ બૂમો પાડતા કૃષ્ણને પકડવા દોડી આવ્યા.

અથ તાન્ દુરભિપ્રાયાન્ વિલોક્ય બલકેશવૌ । ક્રુદ્ધૌ ધન્વન આદાય શકલે તાંશ્ચ જઘ્નતુઃ

પછી, જ્યારે બલરામ અને કૃષ્ણએ તેમના દુશ્મનાવટભર્યા ઇરાદા જોયા, ત્યારે બંને ગુસ્સે થઈ ગયા; ધનુષ્યના ટુકડાં ઉઠાવીને, તેમણે તેમને મારી નાખ્યા.