શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સ યાચિતો ભગવતા પરિપૂર્ણેન સર્વતઃ । સાક્ષેપં રુષિતઃ પ્રાહ ભૃત્યો રાજ્ઞઃ સુદુર્મદઃ

ભગવાને આમ વિનંતી કરતાં, સર્વ રીતે પૂર્ણ એવા ભગવાનની વાત સાંભળીને, રાજાનો અહંકારી દાસ ગુસ્સે અને અપમાનથી બોલ્યો.

ઈદૃશાન્યેવ વાસાંસી નિત્યં ગિરિવનેચરાઃ । પરિધત્ત કિમુદ્‌વૃત્તા રાજદ્રવ્યાણ્યભીપ્સથ

એણે કહ્યું: આવા કપડાં તો હંમેશા જંગલ-પર્વતમાં રહેતા લોકો માટે જ છે, તમે એટલા ધીંગાણા કેમ કરો છો? રાજાના માલમાં તમારે શું કામ છે?

યાતાશુ બાલિશા મૈવં પ્રાર્થ્યં યદિ જિજીવીષા । બધ્નન્તિ ઘ્નન્તિ લુમ્પન્તિ દૃપ્તં રાજકુલાનિ વૈ

બાળકો, જલ્દી જાઓ; જો જીવવું હોય તો આવી વાતો ન માંગો. રાજકુલના લોકો ગર્વમાં આવીને બાંધે છે, મારી નાખે છે અને લૂંટે છે.

એવં વિકત્થમાનસ્ય કુપિતો દેવકીસુતઃ । રજકસ્ય કરાગ્રેણ શિરઃ કાયાદપાતયત્

આવી ડંખભરી વાતો સાંભળી દેવકીપુત્ર ક્રોધિત થયો અને પોતાના હાથથી રાજકના માથું શરીર પરથી અલગ કરી દીધું.

તસ્યાનુજીવિનઃ સર્વે વાસઃકોશાન્ વિસૃજ્ય વૈ । દુદ્રુવુઃ સર્વતો માર્ગં વાસાંસિ જગૃહેઽચ્યુતઃ

તેના બધા સાથીઓ પોતાના કપડાંના ગોઠિયા છોડી દઈને ચારે તરફ ભાગી ગયા; અચ્યુતએ એ વસ્ત્રો લઈ લીધાં.

વસિત્વાઽઽત્મપ્રિયે વસ્ત્રે કૃષ્ણઃ સઙ્‌કર્ષણસ્તથા । શેષાણ્યાદત્ત ગોપેભ્યો વિસૃજ્ય ભુવિ કાનિચિત્

કૃષ્ણ અને સંકર્ષણે પોતાને ગમતાં વસ્ત્રો પહેરી લીધાં અને બાકી રહેલા વસ્ત્રો ગોપિયોને આપી દીધાં, થોડાં જમીન પર છોડી દીધાં.

તતસ્તુ વાયકઃ પ્રીતઃ તયોર્વેષમકલ્પયત્ । વિચિત્રવર્ણૈશ્ચૈલેયૈઃ આકલ્પૈરનુરૂપતઃ

પછી એક દરજી આનંદથી બંને માટે રંગબેરંગી અને યોગ્ય ડિઝાઇનવાળા વસ્ત્રો તૈયાર કરી આપ્યા.

નાનાલક્ષણવેષાભ્યાં કૃષ્ણરામૌ વિરેજતુઃ । સ્વલઙ્‌કૃતૌ બાલગજૌ પર્વણીવ સિતેતરૌ તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્ પ્રાદાત્ સારૂપ્યમાત્મનઃ । શ્રિયં ચ પરમાં લોકે બલૈશ્વર્યસ્મૃતીન્દ્રિયમ્

કૃષ્ણ અને રામ વિવિધ વેશમાં શોભી ઉઠ્યા, સુંદર રીતે શણગારેલા, જાણે તહેવારમાં બે બાળહાથી, એક ઉજળો અને એક કાળો. ભગવાન પ્રસન્ન થઈને તેને પોતાને જેવું રૂપ, દુનિયામાં શ્રેષ્ઠ સમૃદ્ધિ, બળ, રાજપદ, સ્મૃતિ અને ઇન્દ્રિયજય આપ્યા.

તતઃ સુદામ્નો ભવનં માલાકારસ્ય જગ્મતુઃ । તૌ દૃષ્ટ્વા સ સમુત્થાય નનામ શિરસા ભુવિ

પછી તેઓ સુદામાના, માલાકારના ઘેર ગયા; તેણે બંનેને જોઈને ઊભો રહી માથું જમીન સુધી નમાવ્યું.

તયોરાસનમાનીય પાદ્યં ચાર્ઘ્યાર્હણાદિભિઃ । પૂજાં સાનુગયોશ્ચક્રે સ્રક્‌તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ

બંને માટે બેઠાડું લાવી, પગધોવા માટે પાણી, અર્જ્ય અને અન્ય સન્માન આપી, પોતાના સાથીઓ સાથે પુષ્પમાળા, પાન અને સુગંધિત લપસણથી પૂજા કરી.

પ્રાહ નઃ સાર્થકં જન્મ પાવિતં ચ કુલં પ્રભો । પિતૃદેવર્ષયો મહ્યં તુષ્ટા હ્યાગમનેન વામ્

તે કહ્યું: પ્રભુ, તમારાં આગમનથી મારું જન્મ સાર્થક થયું અને કુળ પવિત્ર બન્યું; મારા પિતૃઓ અને દેવતાઓ પણ ખુશ થયા.

ભવન્તૌ કિલ વિશ્વસ્ય જગતઃ કારણં પરમ્ । અવતીર્ણાવિહાંશેન ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ

તમેઓ બંને તો ખરેખર સમગ્ર જગતના પરમ કારણ છો, જગતના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે અંશરૂપે અવતર્યા છો.

ન હિ વાં વિષમા દૃષ્ટિઃ સુહૃદોર્જગદાત્મનોઃ । સમયોઃ સર્વભૂતેષુ ભજન્તં ભજતોરપિ

તમારી દૃષ્ટિ ક્યારેય પક્ષપાતી નથી, હે મિત્ર અને જગતના આત્મા; તમે સર્વે પ્રાણીઓમાં સમાન છો, ભક્ત અને ભજાવનાર બંને માટે.

તાવજ્ઞાપયતં ભૃત્યં કિમહં કરવાણિ વામ્ । પુંસોઽત્યનુગ્રહો હ્યેષ ભવદ્‌ભિઃ યન્નિયુજ્યતે

હવે તમારો દાસ છું, કહો તો શું કરું? તમારું આજ્ઞાપન મળવું એ માણસ માટે સૌથી મોટો ઉપકાર છે.

ઇત્યભિપ્રેત્ય રાજેન્દ્ર સુદામા પ્રીતમાનસઃ । શસ્તૈઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈં માલા વિરચિતા દદૌ

આવી ભાવના રાખીને, હે રાજા, સુદામાએ આનંદભર્યા હૃદયથી ઉત્તમ અને સુગંધિત ફૂલોની માળા અર્પણ કરી.

તાભિઃ સ્વલઙ્‌કૃતૌ પ્રીતૌ કૃષ્ણરામૌ સહાનુગૌ । પ્રણતાય પ્રપન્નાય દદતુર્વરદૌ વરાન્

આ માળાઓથી શોભાયમાન અને પ્રસન્ન થયેલા કૃષ્ણ-રામ અને તેમના સાથીઓએ નમન કરનાર અને શરણાગતને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યા.

સોઽપિ વવ્રેઽચલાં ભક્તિં તસ્મિન્ એવાખિલાત્મનિ । તદ્ભક્તેષુ ચ સૌહાર્દં ભૂતેષુ ચ દયાં પરામ્

તેને પણ એ સર્વાત્મામાં અડગ ભક્તિ, ભગવાનના ભક્તોમાં મિત્રતા અને સર્વ પ્રાણીઓમાં પરમ દયા માંગવી પસંદ આવી.

ઇતિ તસ્મૈ વરં દત્ત્વા શ્રિયં ચાન્વયવર્ધિનીમ્ । બલમાયુર્યશઃ કાન્તિં નિર્જગામ સહાગ્રજઃ

આ રીતે તેને વરદાન અને કુટુંબ વધારતી સંપત્તિ, બળ, દીર્ઘાયુ, યશ અને કાંતિ આપીને ભગવાન પોતાના મોટા ભાઈ સાથે વિદાય થયા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે પુરપ્રવેશો નામ એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં 'પુરપ્રવેશ' નામે એકચાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કુબ્જાયામનુગ્રહઃ; ધનુષો ભઙ્ગઃ; મલ્લશાલાસજ્જીકરણં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( મિશ્ર ) અથ વ્રજન્રાજપથેન માધવઃ સ્ત્રિયં ગૃહીતાઙ્‌ગવિલેપભાજનામ્ । વિલોક્ય કુબ્જાં યુવતીં વરાનનાં પપ્રચ્છ યાન્તીં પ્રહસન્ રસપ્રદઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પછી કુબજાને કૃપા, ધનુષ્યનું તોડવું અને મલ્લશાળામાં પ્રવેશ— આમ, માધવ રાજમાર્ગે જઈ રહ્યો હતો ત્યારે તેણે એક યુવાન, સુંદર મુખવાળી કુબજાને જોયી, જે અંગલપસણનું વાસણ લઈ જઈ રહી હતી. કૃષ્ણે હસતાં અને આનંદપૂર્વક ચાલતી કુબજાને પ્રશ્ન કર્યો.

કા ત્વં વરોર્વેતદુ હાનુલેપનં કસ્યાઙ્‌ગને વા કથયસ્વ સાધુ નઃ । દેહ્યાવયોરઙ્‌ગવિલેપમુત્તમં શ્રેયઃ તતસ્તે ન ચિરાદ્ ભવિષ્યતિ

હે સુંદર સ્ત્રી, તું કોણ છે? આ સુગંધિત લેપ કઈ રીતે છે? તું કોની દાસી છે? કૃપા કરીને અમને સાચું કહેજે. અમારે અંગો પર આ ઉત્તમ લેપ લગાડ, એથી તારો શુભ સમય ટૂંક સમયમાં આવશે.

સૈરન્ધ્રિ ઉવાચ - દાસ્યસ્મ્યહં સુન્દર કંસસમ્મતા ત્રિવક્રનામા હ્યનુલેપકર્મણિ । મદ્ભાવિતં ભોજપતેરતિપ્રિયં વિના યુવાં કોઽન્યતમસ્તદર્હતિ

સૈરંધ્રી બોલી: હે સુંદર યુવાન, હું કન્સને પસંદ આવેલી દાસી છું. મારું નામ ત્રિવક્રા છે. મારો કામ લેપ બનાવવાનો છે અને જે લેપ હું બનાવું છું તે ભોજરાજને ખૂબ જ પ્રિય છે. તમે બે સિવાય બીજું કોણ એ લાયક છે?

( અનુષ્ટુપ્ ) રૂપપેશલમાધુર્ય હસિતાલાપવીક્ષિતૈઃ । ધર્ષિતાત્મા દદૌ સાન્દ્રં ઉભયોરનુલેપનમ્

તેમના રૂપ, મોહકતા, મીઠા સ્મિત, મીઠા બોલ અને નજરથી મોહિત થઈને, તેણે બંનેના શરીરે ઘન લેપ લગાવ્યો.

તતસ્તાવઙ્‌ગરાગેણ સ્વવર્ણેતરશોભિના । સમ્પ્રાપ્તપરભાગેન શુશુભાતેઽનુરઞ્જિતૌ

પછી, પોતાનાથી અલગ રંગના તેજસ્વી લેપથી સજાયેલા અને બીજાના ભાગથી શોભિત, બંને વધુ આકર્ષક અને મનોહર લાગ્યા.

પ્રસન્નો ભગવાન્ કુબ્જાં ત્રિવક્રાં રુચિરાનનામ્ । ઋજ્વીં કર્તું મનશ્ચક્રે દર્શયન્ દર્શને ફલમ્

ભગવાન પ્રસન્ન થઈ, સુંદર ચહેરાવાળી ત્રિવક્રા કૂબજાને સીધી કરવા મનમાં નક્કી કર્યું, અને એ રીતે દર્શનનું ફળ બતાવ્યું.

પદ્ભ્યામાક્રમ્ય પ્રપદે દ્ર્યઙ્‌ગુલ્યુત્તાન પાણિના । પ્રગૃહ્ય ચિબુકેઽધ્યાત્મં ઉદનીનમદચ્યુતઃ

અચ્યૂતએ પોતાના પગ તેના પગ પર મૂકી, હાથની આંગળીઓથી તેની ઠોડી ઉપાડી, તેને ખેંચી શરીર સીધું કર્યું.

સા તદર્જુસમાનાઙ્‌ગી બૃહચ્છ્રોણિપયોધરા । મુકુન્દસ્પર્શનાત્ સદ્યો બભૂવ પ્રમદોત્તમા

મુકુંદના સ્પર્શથી એ સ્ત્રીનું શરીર તરત જ સીધું અને સુંદર બની ગયું, તેની કટિ પહોળી અને સ્તન ભરપૂર થયા, અને એ ઉત્તમ નારી બની ગઈ.

તતો રૂપગુણૌદાર્ય સંપન્ના પ્રાહ કેશવમ્ । ઉત્તરીયાન્ તમકૃષ્ય સ્મયન્તી જાતહૃચ્છયા

રુપ, ગુણ અને ઉદારતા પ્રાપ્ત કરીને, હસતી હસતી કૃષ્ણના ઉપરના વસ્ત્રને ખેંચી, જાગેલી ઇચ્છાથી, તેણે કેશવને કહ્યું.

એહિ વીર ગૃહં યામો ન ત્વાં ત્યક્તુમિહોત્સહે । ત્વયોન્મથિતચિત્તાયાઃ પ્રસીદ પુરુષર્ષભ

હે વીર, ચાલો મારા ઘરે જઈએ; હું તને છોડવાની શક્તિ રાખતી નથી. તારા કારણે મારું મન ઉથલપાથલ થઈ ગયું છે—હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને મને પ્રસન્ન કર.