શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મનાંસિ તાસામરવિન્દલોચનઃ પ્રગલ્ભલીલાહસિતાવલોકનૈઃ । જહાર મત્તદ્વિરદેન્દ્રવિક્રમો દૃશાં દદચ્છ્રીરમણાત્મનોત્સવમ્

કૃષ્ણે પોતાના કમળ જેવા નેત્રો, ચપળ હાસ્ય અને મીઠા નજરથી એ સ્ત્રીઓના મન હરી લીધાં, જેમ કે મસ્ત હાથી બધાને આનંદ આપે છે, તેમ તેમની આંખોને આનંદ અને હૃદયને આનંદ આપ્યો.

( વસંતતિલકા ) દૃષ્ટ્વા મુહુઃ શ્રુતમનુદ્રુતચેતસસ્તં । તત્પ્રેક્ષણોત્સ્મિતસુધોક્ષણલબ્ધમાનાઃ । આનન્દમૂર્તિમુપગુહ્ય દૃશાત્મલબ્ધં । હૃષ્યત્ત્વચો જહુરનન્તમરિન્દમાધિમ્

તેમને વારંવાર જોઈને, જેમ તેઓએ સાંભળ્યું હતું તેમ મન ખેંચાઈ ગયું, કૃષ્ણના સ્મિતભર્યા નજરથી ગૌરવ જાગ્યું, આનંદમય સ્વરૂપને આંખોથી જ વળી વળી જોયું અને આનંદથી રોમાંચિત થઈ, બધાં દુઃખ ભૂલી ગઈ.

( અનુષ્ટુપ્ ) પ્રાસાદશિખરારૂઢાઃ પ્રીત્યુત્ફુલ્લમુખામ્બુજાઃ । અભ્યવર્ષન્ સૌમનસ્યૈઃ પ્રમદા બલકેશવૌ

મહેલો પર ચડી ગયેલી સ્ત્રીઓના ચહેરા આનંદથી ખીલી ઉઠ્યાં અને તેમણે કૃષ્ણ-બલરામ પર શુભકામનાઓના ફૂલો વરસાવ્યા.

દધ્યક્ષતૈઃ સોદપાત્રૈઃ સ્રગ્ગન્ધૈરભ્યુપાયનૈઃ । તાવાનર્ચુઃ પ્રમુદિતાઃ તત્ર તત્ર દ્વિજાતયઃ

અલગ અલગ જગ્યાએ આનંદિત બ્રાહ્મણોએ દહીં, અખંડ તાંદળ, પાણીના પાત્રો, ફૂલમાળાઓ, સુગંધિત વસ્તુઓ અને અન્ય ભેટોથી તેમનું પૂજન કર્યું.

ઊચુઃ પૌરા અહો ગોપ્યઃ તપઃ કિમચરન્ મહત્ । યા હ્યેતાવનુપશ્યન્તિ નરલોકમહોત્સવૌ

શહેરવાસીઓ બોલ્યા: અરે, ગોપીઓએ કયાં એવું મહાન તપ કર્યું હશે કે તેઓ માનવજગતના મહોત્સવરૂપ એવા આ બંનેને રોજ જોઈ શકે છે!

રજકં કઞ્ચિદાયાન્તં રઙ્‌ગકારં ગદાગ્રજઃ । દૃષ્ટ્વાયાચત વાસાંસિ ધૌતાન્યત્યુત્તમાનિ ચ

રસ્તે જતા કૃષ્ણે, ગદા-ભાઈને લઈને, એક ધોબી અને રંગકામ કરનારને આવતાં જોયા અને તેની પાસે સુંદર, ધોઈને તૈયાર કરેલા કપડાં માગ્યાં.

દેહ્યાવયોઃ સમુચિતાનિ અઙ્‌ગ વાસાંસિ ચાર્હતોઃ । ભવિષ્યતિ પરં શ્રેયો દાતુસ્તે નાત્ર સંશયઃ

કૃષ્ણે કહ્યું: ભાઈ, અમને યોગ્ય અને સુંદર કપડાં આપો, કેમ કે અમે એના લાયક છીએ. તમે આપશો તો તમારું મોટું કલ્યાણ થશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સ યાચિતો ભગવતા પરિપૂર્ણેન સર્વતઃ । સાક્ષેપં રુષિતઃ પ્રાહ ભૃત્યો રાજ્ઞઃ સુદુર્મદઃ

ભગવાને આમ વિનંતી કરતાં, સર્વ રીતે પૂર્ણ એવા ભગવાનની વાત સાંભળીને, રાજાનો અહંકારી દાસ ગુસ્સે અને અપમાનથી બોલ્યો.

ઈદૃશાન્યેવ વાસાંસી નિત્યં ગિરિવનેચરાઃ । પરિધત્ત કિમુદ્‌વૃત્તા રાજદ્રવ્યાણ્યભીપ્સથ

એણે કહ્યું: આવા કપડાં તો હંમેશા જંગલ-પર્વતમાં રહેતા લોકો માટે જ છે, તમે એટલા ધીંગાણા કેમ કરો છો? રાજાના માલમાં તમારે શું કામ છે?

યાતાશુ બાલિશા મૈવં પ્રાર્થ્યં યદિ જિજીવીષા । બધ્નન્તિ ઘ્નન્તિ લુમ્પન્તિ દૃપ્તં રાજકુલાનિ વૈ

બાળકો, જલ્દી જાઓ; જો જીવવું હોય તો આવી વાતો ન માંગો. રાજકુલના લોકો ગર્વમાં આવીને બાંધે છે, મારી નાખે છે અને લૂંટે છે.

એવં વિકત્થમાનસ્ય કુપિતો દેવકીસુતઃ । રજકસ્ય કરાગ્રેણ શિરઃ કાયાદપાતયત્

આવી ડંખભરી વાતો સાંભળી દેવકીપુત્ર ક્રોધિત થયો અને પોતાના હાથથી રાજકના માથું શરીર પરથી અલગ કરી દીધું.

તસ્યાનુજીવિનઃ સર્વે વાસઃકોશાન્ વિસૃજ્ય વૈ । દુદ્રુવુઃ સર્વતો માર્ગં વાસાંસિ જગૃહેઽચ્યુતઃ

તેના બધા સાથીઓ પોતાના કપડાંના ગોઠિયા છોડી દઈને ચારે તરફ ભાગી ગયા; અચ્યુતએ એ વસ્ત્રો લઈ લીધાં.

વસિત્વાઽઽત્મપ્રિયે વસ્ત્રે કૃષ્ણઃ સઙ્‌કર્ષણસ્તથા । શેષાણ્યાદત્ત ગોપેભ્યો વિસૃજ્ય ભુવિ કાનિચિત્

કૃષ્ણ અને સંકર્ષણે પોતાને ગમતાં વસ્ત્રો પહેરી લીધાં અને બાકી રહેલા વસ્ત્રો ગોપિયોને આપી દીધાં, થોડાં જમીન પર છોડી દીધાં.

તતસ્તુ વાયકઃ પ્રીતઃ તયોર્વેષમકલ્પયત્ । વિચિત્રવર્ણૈશ્ચૈલેયૈઃ આકલ્પૈરનુરૂપતઃ

પછી એક દરજી આનંદથી બંને માટે રંગબેરંગી અને યોગ્ય ડિઝાઇનવાળા વસ્ત્રો તૈયાર કરી આપ્યા.

નાનાલક્ષણવેષાભ્યાં કૃષ્ણરામૌ વિરેજતુઃ । સ્વલઙ્‌કૃતૌ બાલગજૌ પર્વણીવ સિતેતરૌ તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્ પ્રાદાત્ સારૂપ્યમાત્મનઃ । શ્રિયં ચ પરમાં લોકે બલૈશ્વર્યસ્મૃતીન્દ્રિયમ્

કૃષ્ણ અને રામ વિવિધ વેશમાં શોભી ઉઠ્યા, સુંદર રીતે શણગારેલા, જાણે તહેવારમાં બે બાળહાથી, એક ઉજળો અને એક કાળો. ભગવાન પ્રસન્ન થઈને તેને પોતાને જેવું રૂપ, દુનિયામાં શ્રેષ્ઠ સમૃદ્ધિ, બળ, રાજપદ, સ્મૃતિ અને ઇન્દ્રિયજય આપ્યા.

તતઃ સુદામ્નો ભવનં માલાકારસ્ય જગ્મતુઃ । તૌ દૃષ્ટ્વા સ સમુત્થાય નનામ શિરસા ભુવિ

પછી તેઓ સુદામાના, માલાકારના ઘેર ગયા; તેણે બંનેને જોઈને ઊભો રહી માથું જમીન સુધી નમાવ્યું.

તયોરાસનમાનીય પાદ્યં ચાર્ઘ્યાર્હણાદિભિઃ । પૂજાં સાનુગયોશ્ચક્રે સ્રક્‌તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ

બંને માટે બેઠાડું લાવી, પગધોવા માટે પાણી, અર્જ્ય અને અન્ય સન્માન આપી, પોતાના સાથીઓ સાથે પુષ્પમાળા, પાન અને સુગંધિત લપસણથી પૂજા કરી.

પ્રાહ નઃ સાર્થકં જન્મ પાવિતં ચ કુલં પ્રભો । પિતૃદેવર્ષયો મહ્યં તુષ્ટા હ્યાગમનેન વામ્

તે કહ્યું: પ્રભુ, તમારાં આગમનથી મારું જન્મ સાર્થક થયું અને કુળ પવિત્ર બન્યું; મારા પિતૃઓ અને દેવતાઓ પણ ખુશ થયા.

ભવન્તૌ કિલ વિશ્વસ્ય જગતઃ કારણં પરમ્ । અવતીર્ણાવિહાંશેન ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ

તમેઓ બંને તો ખરેખર સમગ્ર જગતના પરમ કારણ છો, જગતના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે અંશરૂપે અવતર્યા છો.

ન હિ વાં વિષમા દૃષ્ટિઃ સુહૃદોર્જગદાત્મનોઃ । સમયોઃ સર્વભૂતેષુ ભજન્તં ભજતોરપિ

તમારી દૃષ્ટિ ક્યારેય પક્ષપાતી નથી, હે મિત્ર અને જગતના આત્મા; તમે સર્વે પ્રાણીઓમાં સમાન છો, ભક્ત અને ભજાવનાર બંને માટે.

તાવજ્ઞાપયતં ભૃત્યં કિમહં કરવાણિ વામ્ । પુંસોઽત્યનુગ્રહો હ્યેષ ભવદ્‌ભિઃ યન્નિયુજ્યતે

હવે તમારો દાસ છું, કહો તો શું કરું? તમારું આજ્ઞાપન મળવું એ માણસ માટે સૌથી મોટો ઉપકાર છે.

ઇત્યભિપ્રેત્ય રાજેન્દ્ર સુદામા પ્રીતમાનસઃ । શસ્તૈઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈં માલા વિરચિતા દદૌ

આવી ભાવના રાખીને, હે રાજા, સુદામાએ આનંદભર્યા હૃદયથી ઉત્તમ અને સુગંધિત ફૂલોની માળા અર્પણ કરી.

તાભિઃ સ્વલઙ્‌કૃતૌ પ્રીતૌ કૃષ્ણરામૌ સહાનુગૌ । પ્રણતાય પ્રપન્નાય દદતુર્વરદૌ વરાન્

આ માળાઓથી શોભાયમાન અને પ્રસન્ન થયેલા કૃષ્ણ-રામ અને તેમના સાથીઓએ નમન કરનાર અને શરણાગતને ઇચ્છિત વરદાન આપ્યા.

સોઽપિ વવ્રેઽચલાં ભક્તિં તસ્મિન્ એવાખિલાત્મનિ । તદ્ભક્તેષુ ચ સૌહાર્દં ભૂતેષુ ચ દયાં પરામ્

તેને પણ એ સર્વાત્મામાં અડગ ભક્તિ, ભગવાનના ભક્તોમાં મિત્રતા અને સર્વ પ્રાણીઓમાં પરમ દયા માંગવી પસંદ આવી.

ઇતિ તસ્મૈ વરં દત્ત્વા શ્રિયં ચાન્વયવર્ધિનીમ્ । બલમાયુર્યશઃ કાન્તિં નિર્જગામ સહાગ્રજઃ

આ રીતે તેને વરદાન અને કુટુંબ વધારતી સંપત્તિ, બળ, દીર્ઘાયુ, યશ અને કાંતિ આપીને ભગવાન પોતાના મોટા ભાઈ સાથે વિદાય થયા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે પુરપ્રવેશો નામ એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં 'પુરપ્રવેશ' નામે એકચાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કુબ્જાયામનુગ્રહઃ; ધનુષો ભઙ્ગઃ; મલ્લશાલાસજ્જીકરણં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( મિશ્ર ) અથ વ્રજન્રાજપથેન માધવઃ સ્ત્રિયં ગૃહીતાઙ્‌ગવિલેપભાજનામ્ । વિલોક્ય કુબ્જાં યુવતીં વરાનનાં પપ્રચ્છ યાન્તીં પ્રહસન્ રસપ્રદઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: પછી કુબજાને કૃપા, ધનુષ્યનું તોડવું અને મલ્લશાળામાં પ્રવેશ— આમ, માધવ રાજમાર્ગે જઈ રહ્યો હતો ત્યારે તેણે એક યુવાન, સુંદર મુખવાળી કુબજાને જોયી, જે અંગલપસણનું વાસણ લઈ જઈ રહી હતી. કૃષ્ણે હસતાં અને આનંદપૂર્વક ચાલતી કુબજાને પ્રશ્ન કર્યો.

કા ત્વં વરોર્વેતદુ હાનુલેપનં કસ્યાઙ્‌ગને વા કથયસ્વ સાધુ નઃ । દેહ્યાવયોરઙ્‌ગવિલેપમુત્તમં શ્રેયઃ તતસ્તે ન ચિરાદ્ ભવિષ્યતિ

હે સુંદર સ્ત્રી, તું કોણ છે? આ સુગંધિત લેપ કઈ રીતે છે? તું કોની દાસી છે? કૃપા કરીને અમને સાચું કહેજે. અમારે અંગો પર આ ઉત્તમ લેપ લગાડ, એથી તારો શુભ સમય ટૂંક સમયમાં આવશે.

સૈરન્ધ્રિ ઉવાચ - દાસ્યસ્મ્યહં સુન્દર કંસસમ્મતા ત્રિવક્રનામા હ્યનુલેપકર્મણિ । મદ્ભાવિતં ભોજપતેરતિપ્રિયં વિના યુવાં કોઽન્યતમસ્તદર્હતિ

સૈરંધ્રી બોલી: હે સુંદર યુવાન, હું કન્સને પસંદ આવેલી દાસી છું. મારું નામ ત્રિવક્રા છે. મારો કામ લેપ બનાવવાનો છે અને જે લેપ હું બનાવું છું તે ભોજરાજને ખૂબ જ પ્રિય છે. તમે બે સિવાય બીજું કોણ એ લાયક છે?