શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીભગવનુવાચ । આયાસ્યે ભવતો ગેહં અહમાર્યસમન્વિતઃ । યદુચક્રદ્રુહં હત્વા વિતરિષ્યે સુહૃત્પ્રિયમ્

ભગવાને કહ્યું: હું આર્યજનો સાથે તમારા ઘેર આવીશ. દુષ્ટ યદુને સંહાર્યા પછી મારા મિત્રો માટે આનંદ લાવું છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવમુક્તો ભગવતા સોઽક્રૂરો વિમના ઇવ । પુરીં પ્રવિષ્ટઃ કંસાય કર્માવેદ્ય ગૃહં યયૌ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: ભગવાને આમ કહ્યાના પછી, અક્રૂરજી મનમાં ઉદાસ થઈને શહેરમાં પ્રવેશ્યા, કામ્સાને પોતાનું કાર્ય જણાવીને પોતાના ઘેર ગયા.

અથાપરાહ્ને ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સઙ્‌કર્ષણાન્વિતઃ । મથુરાં પ્રાવિશદ્ ગોપૈઃ દિદૃક્ષુઃ પરિવારિતઃ

પછી બપોરે ભગવાન કૃષ્ણ, સંકર્ષણજી સાથે અને ગોપીઓથી ઘેરાયેલા, શહેર જોવા ઉત્સુક, મથુરામાં પ્રવેશ્યા.

( મિશ્ર ) દદર્શ તાં સ્ફાટિકતુઙ્ગ ગોપુર દ્વારાં બૃહદ્ હેમકપાટતોરણામ્ । તામ્રારકોષ્ઠાં પરિખાદુરાસદાં ઉદ્યાન રમ્યોપ વનોપશોભિતામ્

તેણે એ શહેરને જોયું, જેમાં ઊંચા કાચ જેવા દરવાજા, સોનાના તોરણોવાળા વિશાળ દ્વાર, તાંબાના કોટવાળા ભીંતો, ઊંડી ખાઈઓ અને સુંદર બગીચાઓ તથા વનરાજીઓથી શોભાયમાન હતું.

સૌવર્ણશૃઙ્‌ગાટકહર્મ્યનિષ્કુટૈઃ શ્રેણીસભાભિઃ ભવનૈરુપસ્કૃતામ્ । વૈદૂર્યવજ્રામલનીલવિદ્રુમૈઃ મુક્તાહરિદ્‌ભિર્વલભીષુ વેદિષુ

શહેરમાં સોનાના શિખરો અને ઝરૂખાવાળા મહેલો, પંક્તિબદ્ધ સભાખંડો અને ભવ્ય મકાનો, વેદિકાઓ અને વાળમંડપો પર વૈડૂર્યમણિ, હીરા, નિર્મળ નીલા, મુંગા, મુક્તા અને પન્ના જેવી મણિઓની શોભા હતી.

જુષ્ટેષુ જાલામુખરન્ધ્રકુટ્ટિમેષુ આવિષ્ટપારાવતબર્હિનાદિતામ્ । સંસિક્તરથ્યાપણમાર્ગચત્વરાં પ્રકીર્ણમાલ્યાઙ્‌કુરલાજતણ્ડુલામ્

જ્યાં જાળીદાર બારી, દરવાજા અને ફલોર પર કબૂતરો અને મોરોની મીઠી ટહુકથી ગૂંજતા હતા, રસ્તા, બજારો અને ચોકો પાણીથી છાંટેલા હતા અને ત્યાં ફૂલમાળાઓ, ચંદન, લાજ અને તાંદળ છંટાયાં હતાં.

આપૂર્ણકુમ્ભૈર્દધિચન્દનોક્ષિતૈઃ પ્રસૂનદીપાવલિભિઃ સપલ્લવૈઃ । સવૃન્દરમ્ભાક્રમુકૈઃ સકેતુભિઃ સ્વલઙ્‌કૃતત્ દ્વારગૃહાં સપટ્ટિકૈઃ

દરવાજા અને ઘરો પૂરા ઘડામાં દહીં અને ચંદનથી ચોપડેલા, ફૂલમાળાઓ અને દીવટીઓ, કોમળ પાંદડાવાળી પાંખડીઓ, કેળાના ઝૂંડ અને રંગબેરંગી પટ્ટાવાળી વંદણાવલીઓથી સુંદર રીતે સજાવેલા હતા.

તાં સમ્પ્રવિષ્ટૌ વસુદેવનન્દનૌ વૃતૌ વયસ્યૈર્નરદેવવર્ત્મના । દ્રષ્ટું સમીયુસ્ત્વરિતાઃ પુરસ્ત્રિયો હર્મ્યાણિ ચૈવારુરુહુર્નૃપોત્સુકાઃ

વસુદેવના બંને પુત્રો મિત્રો સાથે રાજમાર્ગે પ્રવેશ્યા ત્યારે શહેરની સ્ત્રીઓ તેમને જોવા ઉત્સુક થઈને ઉતાવળથી ઘરની છત પર ચડીને જોવા આવી.

કાશ્ચિગ્ વિપર્યગ્ધૃતવસ્ત્રભૂષણા વિસ્મૃત્ય ચૈકં યુગલેષ્વથાપરાઃ । કૃતૈકપત્રશ્રવણૈકનૂપુરા નાઙ્‌ક્ત્વા દ્વિતીયં ત્વપરાશ્ચ લોચનમ્

કેટલીક સ્ત્રીઓ ઉતાવળમાં કપડા અને આભૂષણ ઉલટાં પહેરી બેઠી, કેટલીક અર્ધવસ્ત્રમાં રહી ગઈ, કેટલીક એક જ કાનમાં કુંડળ કે પગમાં પાયલ પહેરી, તો બીજી એક જ આંખમાં કાજલ લગાવી આવી.

અશ્નન્ત્ય એકાસ્તદપાસ્ય સોત્સવા અભ્યજ્યમાના અકૃતોપમજ્જનાઃ । સ્વપન્ત્ય ઉત્થાય નિશમ્ય નિઃસ્વનં પ્રપાયયન્ત્યોઽર્ભમપોહ્ય માતરઃ

કેટલીક સ્ત્રીઓ જમવાનું અધૂરૂં છોડી અને ઉત્સવ ભૂલીને, વિના સ્નાન જ બહાર આવી, કેટલીક ઊંઘમાંથી જાગીને અવાજ સાંભળી, પોતાના બાળકને દૂધ પણ ન પીવડાવ્યું અને દોડતી બહાર આવી.

મનાંસિ તાસામરવિન્દલોચનઃ પ્રગલ્ભલીલાહસિતાવલોકનૈઃ । જહાર મત્તદ્વિરદેન્દ્રવિક્રમો દૃશાં દદચ્છ્રીરમણાત્મનોત્સવમ્

કૃષ્ણે પોતાના કમળ જેવા નેત્રો, ચપળ હાસ્ય અને મીઠા નજરથી એ સ્ત્રીઓના મન હરી લીધાં, જેમ કે મસ્ત હાથી બધાને આનંદ આપે છે, તેમ તેમની આંખોને આનંદ અને હૃદયને આનંદ આપ્યો.

( વસંતતિલકા ) દૃષ્ટ્વા મુહુઃ શ્રુતમનુદ્રુતચેતસસ્તં । તત્પ્રેક્ષણોત્સ્મિતસુધોક્ષણલબ્ધમાનાઃ । આનન્દમૂર્તિમુપગુહ્ય દૃશાત્મલબ્ધં । હૃષ્યત્ત્વચો જહુરનન્તમરિન્દમાધિમ્

તેમને વારંવાર જોઈને, જેમ તેઓએ સાંભળ્યું હતું તેમ મન ખેંચાઈ ગયું, કૃષ્ણના સ્મિતભર્યા નજરથી ગૌરવ જાગ્યું, આનંદમય સ્વરૂપને આંખોથી જ વળી વળી જોયું અને આનંદથી રોમાંચિત થઈ, બધાં દુઃખ ભૂલી ગઈ.

( અનુષ્ટુપ્ ) પ્રાસાદશિખરારૂઢાઃ પ્રીત્યુત્ફુલ્લમુખામ્બુજાઃ । અભ્યવર્ષન્ સૌમનસ્યૈઃ પ્રમદા બલકેશવૌ

મહેલો પર ચડી ગયેલી સ્ત્રીઓના ચહેરા આનંદથી ખીલી ઉઠ્યાં અને તેમણે કૃષ્ણ-બલરામ પર શુભકામનાઓના ફૂલો વરસાવ્યા.

દધ્યક્ષતૈઃ સોદપાત્રૈઃ સ્રગ્ગન્ધૈરભ્યુપાયનૈઃ । તાવાનર્ચુઃ પ્રમુદિતાઃ તત્ર તત્ર દ્વિજાતયઃ

અલગ અલગ જગ્યાએ આનંદિત બ્રાહ્મણોએ દહીં, અખંડ તાંદળ, પાણીના પાત્રો, ફૂલમાળાઓ, સુગંધિત વસ્તુઓ અને અન્ય ભેટોથી તેમનું પૂજન કર્યું.

ઊચુઃ પૌરા અહો ગોપ્યઃ તપઃ કિમચરન્ મહત્ । યા હ્યેતાવનુપશ્યન્તિ નરલોકમહોત્સવૌ

શહેરવાસીઓ બોલ્યા: અરે, ગોપીઓએ કયાં એવું મહાન તપ કર્યું હશે કે તેઓ માનવજગતના મહોત્સવરૂપ એવા આ બંનેને રોજ જોઈ શકે છે!

રજકં કઞ્ચિદાયાન્તં રઙ્‌ગકારં ગદાગ્રજઃ । દૃષ્ટ્વાયાચત વાસાંસિ ધૌતાન્યત્યુત્તમાનિ ચ

રસ્તે જતા કૃષ્ણે, ગદા-ભાઈને લઈને, એક ધોબી અને રંગકામ કરનારને આવતાં જોયા અને તેની પાસે સુંદર, ધોઈને તૈયાર કરેલા કપડાં માગ્યાં.

દેહ્યાવયોઃ સમુચિતાનિ અઙ્‌ગ વાસાંસિ ચાર્હતોઃ । ભવિષ્યતિ પરં શ્રેયો દાતુસ્તે નાત્ર સંશયઃ

કૃષ્ણે કહ્યું: ભાઈ, અમને યોગ્ય અને સુંદર કપડાં આપો, કેમ કે અમે એના લાયક છીએ. તમે આપશો તો તમારું મોટું કલ્યાણ થશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સ યાચિતો ભગવતા પરિપૂર્ણેન સર્વતઃ । સાક્ષેપં રુષિતઃ પ્રાહ ભૃત્યો રાજ્ઞઃ સુદુર્મદઃ

ભગવાને આમ વિનંતી કરતાં, સર્વ રીતે પૂર્ણ એવા ભગવાનની વાત સાંભળીને, રાજાનો અહંકારી દાસ ગુસ્સે અને અપમાનથી બોલ્યો.

ઈદૃશાન્યેવ વાસાંસી નિત્યં ગિરિવનેચરાઃ । પરિધત્ત કિમુદ્‌વૃત્તા રાજદ્રવ્યાણ્યભીપ્સથ

એણે કહ્યું: આવા કપડાં તો હંમેશા જંગલ-પર્વતમાં રહેતા લોકો માટે જ છે, તમે એટલા ધીંગાણા કેમ કરો છો? રાજાના માલમાં તમારે શું કામ છે?

યાતાશુ બાલિશા મૈવં પ્રાર્થ્યં યદિ જિજીવીષા । બધ્નન્તિ ઘ્નન્તિ લુમ્પન્તિ દૃપ્તં રાજકુલાનિ વૈ

બાળકો, જલ્દી જાઓ; જો જીવવું હોય તો આવી વાતો ન માંગો. રાજકુલના લોકો ગર્વમાં આવીને બાંધે છે, મારી નાખે છે અને લૂંટે છે.

એવં વિકત્થમાનસ્ય કુપિતો દેવકીસુતઃ । રજકસ્ય કરાગ્રેણ શિરઃ કાયાદપાતયત્

આવી ડંખભરી વાતો સાંભળી દેવકીપુત્ર ક્રોધિત થયો અને પોતાના હાથથી રાજકના માથું શરીર પરથી અલગ કરી દીધું.

તસ્યાનુજીવિનઃ સર્વે વાસઃકોશાન્ વિસૃજ્ય વૈ । દુદ્રુવુઃ સર્વતો માર્ગં વાસાંસિ જગૃહેઽચ્યુતઃ

તેના બધા સાથીઓ પોતાના કપડાંના ગોઠિયા છોડી દઈને ચારે તરફ ભાગી ગયા; અચ્યુતએ એ વસ્ત્રો લઈ લીધાં.

વસિત્વાઽઽત્મપ્રિયે વસ્ત્રે કૃષ્ણઃ સઙ્‌કર્ષણસ્તથા । શેષાણ્યાદત્ત ગોપેભ્યો વિસૃજ્ય ભુવિ કાનિચિત્

કૃષ્ણ અને સંકર્ષણે પોતાને ગમતાં વસ્ત્રો પહેરી લીધાં અને બાકી રહેલા વસ્ત્રો ગોપિયોને આપી દીધાં, થોડાં જમીન પર છોડી દીધાં.

તતસ્તુ વાયકઃ પ્રીતઃ તયોર્વેષમકલ્પયત્ । વિચિત્રવર્ણૈશ્ચૈલેયૈઃ આકલ્પૈરનુરૂપતઃ

પછી એક દરજી આનંદથી બંને માટે રંગબેરંગી અને યોગ્ય ડિઝાઇનવાળા વસ્ત્રો તૈયાર કરી આપ્યા.

નાનાલક્ષણવેષાભ્યાં કૃષ્ણરામૌ વિરેજતુઃ । સ્વલઙ્‌કૃતૌ બાલગજૌ પર્વણીવ સિતેતરૌ તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્ પ્રાદાત્ સારૂપ્યમાત્મનઃ । શ્રિયં ચ પરમાં લોકે બલૈશ્વર્યસ્મૃતીન્દ્રિયમ્

કૃષ્ણ અને રામ વિવિધ વેશમાં શોભી ઉઠ્યા, સુંદર રીતે શણગારેલા, જાણે તહેવારમાં બે બાળહાથી, એક ઉજળો અને એક કાળો. ભગવાન પ્રસન્ન થઈને તેને પોતાને જેવું રૂપ, દુનિયામાં શ્રેષ્ઠ સમૃદ્ધિ, બળ, રાજપદ, સ્મૃતિ અને ઇન્દ્રિયજય આપ્યા.

તતઃ સુદામ્નો ભવનં માલાકારસ્ય જગ્મતુઃ । તૌ દૃષ્ટ્વા સ સમુત્થાય નનામ શિરસા ભુવિ

પછી તેઓ સુદામાના, માલાકારના ઘેર ગયા; તેણે બંનેને જોઈને ઊભો રહી માથું જમીન સુધી નમાવ્યું.

તયોરાસનમાનીય પાદ્યં ચાર્ઘ્યાર્હણાદિભિઃ । પૂજાં સાનુગયોશ્ચક્રે સ્રક્‌તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ

બંને માટે બેઠાડું લાવી, પગધોવા માટે પાણી, અર્જ્ય અને અન્ય સન્માન આપી, પોતાના સાથીઓ સાથે પુષ્પમાળા, પાન અને સુગંધિત લપસણથી પૂજા કરી.

પ્રાહ નઃ સાર્થકં જન્મ પાવિતં ચ કુલં પ્રભો । પિતૃદેવર્ષયો મહ્યં તુષ્ટા હ્યાગમનેન વામ્

તે કહ્યું: પ્રભુ, તમારાં આગમનથી મારું જન્મ સાર્થક થયું અને કુળ પવિત્ર બન્યું; મારા પિતૃઓ અને દેવતાઓ પણ ખુશ થયા.

ભવન્તૌ કિલ વિશ્વસ્ય જગતઃ કારણં પરમ્ । અવતીર્ણાવિહાંશેન ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ

તમેઓ બંને તો ખરેખર સમગ્ર જગતના પરમ કારણ છો, જગતના કલ્યાણ અને વિકાસ માટે અંશરૂપે અવતર્યા છો.