શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે અક્રૂરસ્તુતિર્નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં 'અકૃૂરની સ્તુતિ' નામે ચાળીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

રામકૃષ્ણયોર્મથુરાયાં પ્રવેશઃ; રજકવધઃ વાયકમાલાકારયોરનુગ્રહેણં ચ શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ્તુવતસ્તસ્ય ભગવાન્ દર્શયિત્વા જલે વપુઃ । ભૂયઃ સમાહરત્ કૃષ્ણો નટો નાટ્યમિવાત્મનઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: જયારે અકૃૂર ભગવાનની સ્તુતિ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે કૃષ્ણે જળમાં પોતાનું રૂપ દર્શાવ્યું અને પછી, જેમ નટ નાટક પૂરુ કરે છે તેમ, એ રૂપ પાછું ખેંચી લીધું.

સોઽપિ ચાન્તર્હિતં વીક્ષ્ય જલાદ્ ઉન્મજ્જ્ય સત્વરઃ । કૃત્વા ચાવશ્યકં સર્વં વિસ્મિતો રથમાગમત્

જ્યારે એ રૂપ અદૃશ્ય થયું, ત્યારે અકૃૂર જળમાંથી ઝડપથી બહાર આવ્યા, જરૂરી કાર્યો પૂરાં કર્યા અને આશ્ચર્યચકિત થઈને રથ પાસે પાછા ગયા.

તં અપૃચ્છદ્ હૃષીકેશઃ કિં તે દૃષ્ટમિવાદ્ભુતમ્ । ભૂમૌ વિયતિ તોયે વા તથા ત્વાં લક્ષયામહે

હૃષીકેશે પુછ્યું: 'તમે જમીન પર, આકાશમાં કે પાણીમાં એવું શું અદ્ભુત જોયું કે તમે એટલા આશ્ચર્યમાં લાગો છો?'

શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ - અદ્ભુતાનીહ યાવન્તિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે । ત્વયિ વિશ્વાત્મકે તાનિ કિં મેઽદૃષ્ટં વિપશ્યતઃ

શ્રી અકૃૂરએ કહ્યું: 'પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં જેટલા અદ્ભુત છે, એ બધું તો વિશ્વના આત્મા એવા આપમાં જ છે. હું તો બધું જાણું છું, તો એવું શું છે જે મેં ન જોયું હોય?'

યત્રાદ્ભુતાનિ સર્વાણિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે । તં ત્વાનુપશ્યતો બ્રહ્મન્ કિં મે દૃષ્ટમિહાદ્ભુતમ્

જ્યાં પણ પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં બધા અદ્ભુત છે, એવા આપને જોતા મને અહીં શું અદ્ભુત દેખાય?

ઇત્યુક્ત્વા ચોદયામાસ સ્યન્દનં ગાન્દિનીસુતઃ । મથુરાં અનયદ્ રામં કૃષ્ણં ચૈવ દિનાત્યયે

આ રીતે કહીને ગાંદિનીપુત્રે રથ આગળ હંકાર્યો અને દિવસ પૂરો થાય ત્યારે રામ અને કૃષ્ણને મથુરા લઈ ગયો.

માર્ગે ગ્રામજના રાજન્ તત્ર તત્રોપસઙ્‌ગતાઃ । વસુદેવસુતૌ વીક્ષ્ય પ્રીતા દૃષ્ટિં ન ચાદદુઃ

માર્ગમાં ગામલોકો અહીં-ત્યાં ભેગા થયા અને વસુદેવના પુત્રોને જોઈને એટલા આનંદિત થયા કે નજર હટાવી શક્યા નહીં.

તાવદ્ વ્રજૌકસસ્તત્ર નન્દગોપાદયોઽગ્રતઃ । પુરોપવનમાસાદ્ય પ્રતીક્ષન્તોઽવતસ્થિરે

એજ સમયે, નંદ અને અન્ય ગોપો સહિત વ્રજવાસીઓ શહેરના બગીચા પાસે આવી પહોંચ્યા અને ત્યાં રાહ જોઈને ઊભા રહ્યા.

તાન્ સમેત્યાહ ભગવાન્ અક્રૂરં જગદીશ્વરઃ । ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રશ્રિતં પ્રહસન્નિવ

ત્યારે જગતના ઈશ્વર એવા ભગવાને અકૃૂરનું હસતાં મુખે સ્વાગત કર્યું અને હાથમાં હાથ પકડીને પ્રેમપૂર્વક મળ્યા.

ભવાન્ પ્રવિશતામગ્રે સહયાનઃ પુરીં ગૃહમ્ । વયં ત્વિહાવમુચ્યાથ તતો દ્રક્ષ્યામહે પુરીમ્

તમે રથ સાથે પહેલા શહેર અને તમારા ઘરમાં પ્રવેશો. અમે અહીં થોડીવાર રહીશું અને પછી શહેર જોવા આવશું.

શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ - નાહં ભવદ્ભ્યાં રહિતઃ પ્રવેક્ષ્યે મથુરાં પ્રભો । ત્યક્તું નાર્હસિ માં નાથ ભક્તં તે ભક્તવત્સલ

શ્રી અકૃૂરએ કહ્યું: 'પ્રભુ, હું આપ બંને વિના મથુરામાં પ્રવેશી શકતો નથી. નાથ, હું તમારો ભક્ત છું અને તમે ભક્તવત્સલ છો, મને છોડશો નહીં.'

આગચ્છ યામ ગેહાન્ નઃ સનાથાન્ કુર્વધોક્ષજ । સહાગ્રજઃ સગોપાલૈઃ સુહૃદ્‌ભિશ્ચ સુહૃત્તમ

આવો, આપણે બધા ઘેર જઈએ અને આપના પગલાંથી ઘર પવિત્ર બનાવીએ, અચ્યૂત! આપના દાદા, ગોપો અને સારા મિત્રો સાથે ચાલો.

પુનીહિ પાદરજસા ગૃહાન્નો ગૃહમેધિનામ્ । યચ્છૌચેનાનુતૃપ્યન્તિ પિતરઃ સાગ્નયઃ સુરાઃ

આપના પગરજથી અમારા ઘર પવિત્ર કરો, કેમ કે એના પવિત્રતાથી પિતૃઓ, અગ્નિ અને દેવતાઓ પણ તૃપ્ત થતા નથી.

અવનિજ્યાઙ્‌ઘ્રિયુગલં આસીત્ શ્લોક્યો બલિર્મહાન્ । ઐશ્વર્યં અતુલં લેભે ગતિં ચૈકાન્તિનાં તુ યા

જ્યારે મહાન બલિએ આપના પગ ધોઈને પૂજા કરી, ત્યારે તે વખાણવા યોગ્ય બન્યો, અનન્ય ઐશ્વર્ય મળ્યું અને ભક્તિનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.

આપસ્તેઽઙ્‌ઘ્ર્યવનેજન્યઃ ત્રીંલ્લોકાન્ શુચયોઽપુનન્ । શિરસાધત્ત યાઃ શર્વઃ સ્વર્યાતાઃ સગરાત્મજાઃ

આપના પગ ધોવાથી જે જળ થયું, એણે ત્રણેય લોક પવિત્ર કર્યા; શિવે એને પોતાના માથે ધારણ કર્યું અને સગરના પુત્રો સ્વર્ગમાં ગયા.

દેવદેવ જગન્નાથ પુણ્યશ્રવણકીર્તન । યદૂત્તમોત્તમઃશ્લોક નારાયણ નમોઽસ્તુ તે

દેવોના દેવ, જગતના નાથ, આપનું નામ સાંભળવું અને ગાવું પવિત્ર છે; યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ, સર્વોત્તમ સ્તુતિથી વંદનીય, નારાયણ, આપને વંદન છે.

શ્રીભગવનુવાચ । આયાસ્યે ભવતો ગેહં અહમાર્યસમન્વિતઃ । યદુચક્રદ્રુહં હત્વા વિતરિષ્યે સુહૃત્પ્રિયમ્

ભગવાને કહ્યું: હું આર્યજનો સાથે તમારા ઘેર આવીશ. દુષ્ટ યદુને સંહાર્યા પછી મારા મિત્રો માટે આનંદ લાવું છું.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવમુક્તો ભગવતા સોઽક્રૂરો વિમના ઇવ । પુરીં પ્રવિષ્ટઃ કંસાય કર્માવેદ્ય ગૃહં યયૌ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: ભગવાને આમ કહ્યાના પછી, અક્રૂરજી મનમાં ઉદાસ થઈને શહેરમાં પ્રવેશ્યા, કામ્સાને પોતાનું કાર્ય જણાવીને પોતાના ઘેર ગયા.

અથાપરાહ્ને ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સઙ્‌કર્ષણાન્વિતઃ । મથુરાં પ્રાવિશદ્ ગોપૈઃ દિદૃક્ષુઃ પરિવારિતઃ

પછી બપોરે ભગવાન કૃષ્ણ, સંકર્ષણજી સાથે અને ગોપીઓથી ઘેરાયેલા, શહેર જોવા ઉત્સુક, મથુરામાં પ્રવેશ્યા.

( મિશ્ર ) દદર્શ તાં સ્ફાટિકતુઙ્ગ ગોપુર દ્વારાં બૃહદ્ હેમકપાટતોરણામ્ । તામ્રારકોષ્ઠાં પરિખાદુરાસદાં ઉદ્યાન રમ્યોપ વનોપશોભિતામ્

તેણે એ શહેરને જોયું, જેમાં ઊંચા કાચ જેવા દરવાજા, સોનાના તોરણોવાળા વિશાળ દ્વાર, તાંબાના કોટવાળા ભીંતો, ઊંડી ખાઈઓ અને સુંદર બગીચાઓ તથા વનરાજીઓથી શોભાયમાન હતું.

સૌવર્ણશૃઙ્‌ગાટકહર્મ્યનિષ્કુટૈઃ શ્રેણીસભાભિઃ ભવનૈરુપસ્કૃતામ્ । વૈદૂર્યવજ્રામલનીલવિદ્રુમૈઃ મુક્તાહરિદ્‌ભિર્વલભીષુ વેદિષુ

શહેરમાં સોનાના શિખરો અને ઝરૂખાવાળા મહેલો, પંક્તિબદ્ધ સભાખંડો અને ભવ્ય મકાનો, વેદિકાઓ અને વાળમંડપો પર વૈડૂર્યમણિ, હીરા, નિર્મળ નીલા, મુંગા, મુક્તા અને પન્ના જેવી મણિઓની શોભા હતી.

જુષ્ટેષુ જાલામુખરન્ધ્રકુટ્ટિમેષુ આવિષ્ટપારાવતબર્હિનાદિતામ્ । સંસિક્તરથ્યાપણમાર્ગચત્વરાં પ્રકીર્ણમાલ્યાઙ્‌કુરલાજતણ્ડુલામ્

જ્યાં જાળીદાર બારી, દરવાજા અને ફલોર પર કબૂતરો અને મોરોની મીઠી ટહુકથી ગૂંજતા હતા, રસ્તા, બજારો અને ચોકો પાણીથી છાંટેલા હતા અને ત્યાં ફૂલમાળાઓ, ચંદન, લાજ અને તાંદળ છંટાયાં હતાં.

આપૂર્ણકુમ્ભૈર્દધિચન્દનોક્ષિતૈઃ પ્રસૂનદીપાવલિભિઃ સપલ્લવૈઃ । સવૃન્દરમ્ભાક્રમુકૈઃ સકેતુભિઃ સ્વલઙ્‌કૃતત્ દ્વારગૃહાં સપટ્ટિકૈઃ

દરવાજા અને ઘરો પૂરા ઘડામાં દહીં અને ચંદનથી ચોપડેલા, ફૂલમાળાઓ અને દીવટીઓ, કોમળ પાંદડાવાળી પાંખડીઓ, કેળાના ઝૂંડ અને રંગબેરંગી પટ્ટાવાળી વંદણાવલીઓથી સુંદર રીતે સજાવેલા હતા.

તાં સમ્પ્રવિષ્ટૌ વસુદેવનન્દનૌ વૃતૌ વયસ્યૈર્નરદેવવર્ત્મના । દ્રષ્ટું સમીયુસ્ત્વરિતાઃ પુરસ્ત્રિયો હર્મ્યાણિ ચૈવારુરુહુર્નૃપોત્સુકાઃ

વસુદેવના બંને પુત્રો મિત્રો સાથે રાજમાર્ગે પ્રવેશ્યા ત્યારે શહેરની સ્ત્રીઓ તેમને જોવા ઉત્સુક થઈને ઉતાવળથી ઘરની છત પર ચડીને જોવા આવી.

કાશ્ચિગ્ વિપર્યગ્ધૃતવસ્ત્રભૂષણા વિસ્મૃત્ય ચૈકં યુગલેષ્વથાપરાઃ । કૃતૈકપત્રશ્રવણૈકનૂપુરા નાઙ્‌ક્ત્વા દ્વિતીયં ત્વપરાશ્ચ લોચનમ્

કેટલીક સ્ત્રીઓ ઉતાવળમાં કપડા અને આભૂષણ ઉલટાં પહેરી બેઠી, કેટલીક અર્ધવસ્ત્રમાં રહી ગઈ, કેટલીક એક જ કાનમાં કુંડળ કે પગમાં પાયલ પહેરી, તો બીજી એક જ આંખમાં કાજલ લગાવી આવી.

અશ્નન્ત્ય એકાસ્તદપાસ્ય સોત્સવા અભ્યજ્યમાના અકૃતોપમજ્જનાઃ । સ્વપન્ત્ય ઉત્થાય નિશમ્ય નિઃસ્વનં પ્રપાયયન્ત્યોઽર્ભમપોહ્ય માતરઃ

કેટલીક સ્ત્રીઓ જમવાનું અધૂરૂં છોડી અને ઉત્સવ ભૂલીને, વિના સ્નાન જ બહાર આવી, કેટલીક ઊંઘમાંથી જાગીને અવાજ સાંભળી, પોતાના બાળકને દૂધ પણ ન પીવડાવ્યું અને દોડતી બહાર આવી.

મનાંસિ તાસામરવિન્દલોચનઃ પ્રગલ્ભલીલાહસિતાવલોકનૈઃ । જહાર મત્તદ્વિરદેન્દ્રવિક્રમો દૃશાં દદચ્છ્રીરમણાત્મનોત્સવમ્

કૃષ્ણે પોતાના કમળ જેવા નેત્રો, ચપળ હાસ્ય અને મીઠા નજરથી એ સ્ત્રીઓના મન હરી લીધાં, જેમ કે મસ્ત હાથી બધાને આનંદ આપે છે, તેમ તેમની આંખોને આનંદ અને હૃદયને આનંદ આપ્યો.

( વસંતતિલકા ) દૃષ્ટ્વા મુહુઃ શ્રુતમનુદ્રુતચેતસસ્તં । તત્પ્રેક્ષણોત્સ્મિતસુધોક્ષણલબ્ધમાનાઃ । આનન્દમૂર્તિમુપગુહ્ય દૃશાત્મલબ્ધં । હૃષ્યત્ત્વચો જહુરનન્તમરિન્દમાધિમ્

તેમને વારંવાર જોઈને, જેમ તેઓએ સાંભળ્યું હતું તેમ મન ખેંચાઈ ગયું, કૃષ્ણના સ્મિતભર્યા નજરથી ગૌરવ જાગ્યું, આનંદમય સ્વરૂપને આંખોથી જ વળી વળી જોયું અને આનંદથી રોમાંચિત થઈ, બધાં દુઃખ ભૂલી ગઈ.