શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ત્વય્યવ્યયાત્મન્ પુરુષે પ્રકલ્પિતા લોકાઃ સપાલા બહુજીવસઙ્‌કુલાઃ । યથા જલે સઞ્જિહતે જલૌકસો ઽપ્યુદુમ્બરે વા મશકા મનોમયે

હે અવિનાશી આત્મા, તમારા અંદર બધા લોકો, તેમના રક્ષકો અને અનેક જીવજંતુઓ વસે છે, જેમ પાણીમાં જળચર ભેગા થાય છે, કે ઉડુંબરમાં માખીઓ ભેગી થાય છે, અથવા મનમાં વિચારો ઉદ્ભવે છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) યાનિ યાનીહ રૂપાણિ ક્રીડનાર્થં બિભર્ષિ હિ । તૈરામૃષ્ટશુચો લોકા મુદા ગાયન્તિ તે યશઃ

હે પ્રભુ, તમે અહીં જે-જે રૂપો રમણ માટે ધારણ કરો છો, એ રૂપોથી બધા લોકોએ પાપ દૂર થાય છે અને આનંદપૂર્વક તમારી મહિમા ગાય છે.

નમઃ કારણમત્સ્યાય પ્રલયાબ્ધિચરાય ચ । હયશીર્ષ્ણે નમસ્તુભ્યં મધુકૈટભમૃત્યવે

પ્રથમ માછલી સ્વરૂપે, પ્રલયના પાણીમાં ફરનાર, તમને વંદન છે; ઘોડા વડાવાળાં સ્વરૂપ ધરાવનાર, મધુ અને કૈટભના સંહારક, તમને પણ વંદન છે.

અકૂપારાય બૃહતે નમો મન્દરધારિણે । ક્ષિત્યુદ્ધારવિહારાય નમઃ સૂકરમૂર્તયે

અપાર અને વિશાળ સ્વરૂપ ધરાવનાર, મન્દર પર્વતને ધારણ કરનાર, ધરતીને ઉંચકવામાં આનંદ માણનાર, વરાહ સ્વરૂપ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમસ્તેઽદ્ભુતસિંહાય સાધુલોકભયાપહ । વામનાય નમસ્તુભ્યં ક્રાન્તત્રિભુવનાય ચ

અદ્ભુત સિંહ સ્વરૂપ ધરાવનાર, સજ્જનોનો ભય દૂર કરનાર, તમને વંદન છે; ત્રણેય લોકમાં પગ મૂકી વિહાર કરનાર વામન સ્વરૂપ ધરાવનાર, તમને પણ વંદન છે.

નમો ભૃગૂણાં પતયે દૃપ્તક્ષત્રવનચ્છિદે । નમસ્તે રઘુવર્યાય રાવણાન્તકરાય ચ

ભૃગુઓના સ્વામી, અહંકારયુક્ત ક્ષત્રિયોના વિનાશક, તમને વંદન છે; રઘુવંશના શ્રેષ્ઠ, રાવણના સંહારક, તમને પણ વંદન છે.

નમસ્તે વાસુદેવાય નમઃ સઙ્‌કર્ષણાય ચ । પ્રદ્યુમ્નાયનિરુદ્ધાય સાત્વતાં પતયે નમઃ

વાસુદેવને વંદન, સંકર્ષણને વંદન; પ્રદ્યુમ્ન અને અનિરુદ્ધને વંદન, સાત્વત વંશના સ્વામી, તમને પણ વંદન છે.

નમો બુદ્ધાય શુદ્ધાય દૈત્યદાનવમોહિને । મ્લેચ્છપ્રાયક્ષત્રહન્ત્રે નમસ્તે કલ્કિરૂપિણે

શુદ્ધ બુદ્ધ સ્વરૂપ ધરાવનાર, દૈત્ય-દાનવોને મોહમાં પાડનાર, તમને વંદન છે; મ્લેચ્છ અને દુષ્ટ ક્ષત્રિયોના વિનાશક કલ્કિ સ્વરૂપ ધરાવનાર, તમને પણ વંદન છે.

ભગવન્ જીવલોકોઽયં મોહિતસ્તવ માયયા । અહં મમેત્યસદ્ગ્રાહો ભ્રામ્યતે કર્મવર્ત્મસુ

હે ભગવાન, આ જીવમાત્રની દુનિયા તમારી માયાથી મોહિત થઈ છે; 'હું' અને 'મારું' એવા ખોટા ભાનમાં પડી, કર્મના માર્ગે ભટકે છે.

અહં ચાત્માત્મજાગાર દારાર્થસ્વજનાદિષુ । ભ્રમામિ સ્વપ્નકલ્પેષુ મૂઢઃ સત્યધિયા વિભો

હું મૂર્ખ, શરીર, સંતાન, ઘર, ધન અને સગાં-વહાલાંમાં સત્ય માનીને ભટકું છું; હે પ્રભુ, સ્વપ્ન જેવી ભ્રાંતિઓમાં ફસાઈને એને સાચું માનું છું.

અનિત્યાનાત્મદુઃખેષુ વિપર્યયમતિર્હ્યહમ્ । દ્વન્દ્વારામસ્તમોવિષ્ટો ન જાને ત્વાત્મનઃ પ્રિયમ્

અસ્થિર, પરાયાં અને દુઃખદ વસ્તુઓમાં મમતા રાખી, દ્વંદ્વમાં ફસાઈ, અંધકારમાં ડૂબેલો છું; મને શું ખરેખર પ્રિય છે એ હું ઓળખતો જ નથી.

યથાબુધો જલં હિત્વા પ્રતિચ્છન્નં તદુદ્ભવૈઃ । અભ્યેતિ મૃગતૃષ્ણાં વૈ તદ્વત્ત્વાહં પરાઙ્‌મુખઃ

જેમ અજ્ઞાની માણસ વનસ્પતિઓથી છુપાયેલું પાણી છોડીને મૃગમરીચિકા પાછળ દોડે છે, તેમ હું પણ, હે પ્રભુ, તમારાથી મુખ ફેરવી, ભ્રમના પીછે દોડું છું.

નોત્સહેઽહં કૃપણધીઃ કામકર્મહતં મનઃ । રોદ્ધું પ્રમાથિભિશ્ચાક્ષૈઃ હ્રિયમાણમિતસ્તતઃ

હું દયનીય મનવાળો, કામના અને કર્મથી પરાજિત, મનને રોકી શકતો નથી; મારા મનને સંયમ કરવું મુશ્કેલ છે, કારણ કે ઇન્દ્રિયો તેને અહીં-ત્યાં ખેંચે છે.

( વસંતતિલકા ) સોઽહં તવાઙ્‌ઘ્ર્યુપગતોઽસ્મ્યસતાં દુરાપં તચ્ચાપ્યહં ભવદનુગ્રહ ઈશ મન્યે । પુંસો ભવેદ્ યર્હિ સંસરણાપવર્ગઃ ત્વય્યબ્જનાભ સદુપાસનયા મતિઃ સ્યાત્

હું તો તમારા પાવન ચરણોમાં આવી પહોંચ્યો છું, જે અયોગ્ય લોકોને મળતા નથી; હે ઈશ, આ પણ હું તમારો કૃપા માનું છું. જ્યારે મન તમારી સાચી ઉપાસનામાં લાગશે, ત્યારે જ મનુષ્યને જન્મમરણના ચક્રથી મુક્તિ મળે છે, હે કમળનાભ.

( અનુષ્ટુપ્ ) નમો વિજ્ઞાનમાત્રાય સર્વપ્રત્યયહેતવે । પુરુષેશપ્રધાનાય બ્રહ્મણેઽનન્તશક્તયે

શુદ્ધ ચૈતન્ય સ્વરૂપ, સર્વ નિશ્ચયના કારણ, પુરુષ અને પ્રકૃતિના સ્વામી, અનંત શક્તિ ધરાવનાર બ્રહ્મા, તમને વંદન છે.

નમસ્તે વાસુદેવાય સર્વભૂતક્ષયાય ચ । હૃષીકેશ નમસ્તુભ્યં પ્રપન્નં પાહિ માં પ્રભો

વાસુદેવને વંદન, સર્વ ભૂતોના વિનાશકને વંદન; હે હૃષીકેશ, તમને વંદન છે—હું શરણ આવી ગયો છું, હે પ્રભુ, મને રક્ષા કરો.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે અક્રૂરસ્તુતિર્નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં 'અકૃૂરની સ્તુતિ' નામે ચાળીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

રામકૃષ્ણયોર્મથુરાયાં પ્રવેશઃ; રજકવધઃ વાયકમાલાકારયોરનુગ્રહેણં ચ શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સ્તુવતસ્તસ્ય ભગવાન્ દર્શયિત્વા જલે વપુઃ । ભૂયઃ સમાહરત્ કૃષ્ણો નટો નાટ્યમિવાત્મનઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: જયારે અકૃૂર ભગવાનની સ્તુતિ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે કૃષ્ણે જળમાં પોતાનું રૂપ દર્શાવ્યું અને પછી, જેમ નટ નાટક પૂરુ કરે છે તેમ, એ રૂપ પાછું ખેંચી લીધું.

સોઽપિ ચાન્તર્હિતં વીક્ષ્ય જલાદ્ ઉન્મજ્જ્ય સત્વરઃ । કૃત્વા ચાવશ્યકં સર્વં વિસ્મિતો રથમાગમત્

જ્યારે એ રૂપ અદૃશ્ય થયું, ત્યારે અકૃૂર જળમાંથી ઝડપથી બહાર આવ્યા, જરૂરી કાર્યો પૂરાં કર્યા અને આશ્ચર્યચકિત થઈને રથ પાસે પાછા ગયા.

તં અપૃચ્છદ્ હૃષીકેશઃ કિં તે દૃષ્ટમિવાદ્ભુતમ્ । ભૂમૌ વિયતિ તોયે વા તથા ત્વાં લક્ષયામહે

હૃષીકેશે પુછ્યું: 'તમે જમીન પર, આકાશમાં કે પાણીમાં એવું શું અદ્ભુત જોયું કે તમે એટલા આશ્ચર્યમાં લાગો છો?'

શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ - અદ્ભુતાનીહ યાવન્તિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે । ત્વયિ વિશ્વાત્મકે તાનિ કિં મેઽદૃષ્ટં વિપશ્યતઃ

શ્રી અકૃૂરએ કહ્યું: 'પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં જેટલા અદ્ભુત છે, એ બધું તો વિશ્વના આત્મા એવા આપમાં જ છે. હું તો બધું જાણું છું, તો એવું શું છે જે મેં ન જોયું હોય?'

યત્રાદ્ભુતાનિ સર્વાણિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે । તં ત્વાનુપશ્યતો બ્રહ્મન્ કિં મે દૃષ્ટમિહાદ્ભુતમ્

જ્યાં પણ પૃથ્વી, આકાશ કે જળમાં બધા અદ્ભુત છે, એવા આપને જોતા મને અહીં શું અદ્ભુત દેખાય?

ઇત્યુક્ત્વા ચોદયામાસ સ્યન્દનં ગાન્દિનીસુતઃ । મથુરાં અનયદ્ રામં કૃષ્ણં ચૈવ દિનાત્યયે

આ રીતે કહીને ગાંદિનીપુત્રે રથ આગળ હંકાર્યો અને દિવસ પૂરો થાય ત્યારે રામ અને કૃષ્ણને મથુરા લઈ ગયો.

માર્ગે ગ્રામજના રાજન્ તત્ર તત્રોપસઙ્‌ગતાઃ । વસુદેવસુતૌ વીક્ષ્ય પ્રીતા દૃષ્ટિં ન ચાદદુઃ

માર્ગમાં ગામલોકો અહીં-ત્યાં ભેગા થયા અને વસુદેવના પુત્રોને જોઈને એટલા આનંદિત થયા કે નજર હટાવી શક્યા નહીં.

તાવદ્ વ્રજૌકસસ્તત્ર નન્દગોપાદયોઽગ્રતઃ । પુરોપવનમાસાદ્ય પ્રતીક્ષન્તોઽવતસ્થિરે

એજ સમયે, નંદ અને અન્ય ગોપો સહિત વ્રજવાસીઓ શહેરના બગીચા પાસે આવી પહોંચ્યા અને ત્યાં રાહ જોઈને ઊભા રહ્યા.

તાન્ સમેત્યાહ ભગવાન્ અક્રૂરં જગદીશ્વરઃ । ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રશ્રિતં પ્રહસન્નિવ

ત્યારે જગતના ઈશ્વર એવા ભગવાને અકૃૂરનું હસતાં મુખે સ્વાગત કર્યું અને હાથમાં હાથ પકડીને પ્રેમપૂર્વક મળ્યા.

ભવાન્ પ્રવિશતામગ્રે સહયાનઃ પુરીં ગૃહમ્ । વયં ત્વિહાવમુચ્યાથ તતો દ્રક્ષ્યામહે પુરીમ્

તમે રથ સાથે પહેલા શહેર અને તમારા ઘરમાં પ્રવેશો. અમે અહીં થોડીવાર રહીશું અને પછી શહેર જોવા આવશું.

શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ - નાહં ભવદ્ભ્યાં રહિતઃ પ્રવેક્ષ્યે મથુરાં પ્રભો । ત્યક્તું નાર્હસિ માં નાથ ભક્તં તે ભક્તવત્સલ

શ્રી અકૃૂરએ કહ્યું: 'પ્રભુ, હું આપ બંને વિના મથુરામાં પ્રવેશી શકતો નથી. નાથ, હું તમારો ભક્ત છું અને તમે ભક્તવત્સલ છો, મને છોડશો નહીં.'

આગચ્છ યામ ગેહાન્ નઃ સનાથાન્ કુર્વધોક્ષજ । સહાગ્રજઃ સગોપાલૈઃ સુહૃદ્‌ભિશ્ચ સુહૃત્તમ

આવો, આપણે બધા ઘેર જઈએ અને આપના પગલાંથી ઘર પવિત્ર બનાવીએ, અચ્યૂત! આપના દાદા, ગોપો અને સારા મિત્રો સાથે ચાલો.