શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

બૃહત્કતિતતશ્રોણિ કરભોરુદ્વયાન્વિતમ્ । ચારુજાનુયુગં ચારુ જઙ્‌ઘાયુગલસંયુતમ્

તેમના કટિ અને જાંઘો વિશાળ, હાથ અને ઘૂંટણ સુંદર, પગો પણ સુંદર અને સુગઠિત હતા.

તુઙ્‌ગગુલ્ફારુણનખ વ્રાતદીધિતિભિર્વૃતમ્ । નવાઙ્‌ગુલ્યઙ્‌ગુષ્ઠદલૈઃ વિલસત્ પાદપઙ્‌કજમ્

તેમના પગના ગાંઠિયા ઊંચા, નખ લાલ અને તેજસ્વી, નવ આંગળીઓ અને અંગૂઠા જેવા અંગોથી યુક્ત પગ કમળ જેવા ચમકતા હતા.

સુમહાર્હમણિવ્રાત કિરીટકટકાઙ્‌ગદૈઃ । કટિસૂત્રબ્રહ્મસૂત્ર હારનૂપુરકુણ્ડલૈઃ

તેઓ કિંમતી રત્નોથી બનેલા મુકડા, કંકણ, બાજૂબંધ, યજ્ઞોપવીત, કટિબંદ, હાર, પાયલ અને કાનના કુંડળોથી શોભિત હતા.

ભ્રાજમાનં પદ્મકરં શઙ્‌ખચક્રગદાધરમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્ કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્

તેમના કમળ જેવા હાથમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા હતી; છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન, તેજસ્વી કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાલા શોભતી હતી.

સુનન્દનન્દપ્રમુખૈઃ પર્ષદૈઃ સનકાદિભિઃ । સુરેશૈર્બ્રહ્મરુદ્રાદ્યૈઃ નવભિશ્ચ દ્વિજોત્તમૈઃ

સુનંદ, નંદ અને તેમના અન્ય સાથીઓ, સનકાદિ મુનિઓ, બ્રહ્મા, રુદ્ર જેવા દેવતાઓના અધિપતિઓ અને નવ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ તેમની આસપાસ હાજરી આપી હતી.

પ્રહ્રાદનારદવસુ પ્રમુખૈર્ભાગવતોત્તમૈઃ । સ્તૂયમાનં પૃથગ્ભાવૈઃ વચોભિરમલાત્મભિઃ

પ્રહલાદ, નારદ, વસુ અને અન્ય શ્રેષ્ઠ ભક્તો, જે પવિત્ર હૃદયથી, દરેકે પોતાના ભાવથી, સુંદર શબ્દોમાં તેમની સ્તુતિ કરતા હતા.

શ્રિયા પુષ્ટ્યા ગિરા કાન્ત્યા કીર્ત્યા તુષ્ટ્યેલયોર્જયા । વિદ્યયાવિદ્યયા શક્ત્યા માયયા ચ નિષેવિતમ્

શ્રી, પુષ્ટિ, વાણી, તેજ, કીર્તિ, તૃપ્તિ, લય, વિજય, જ્ઞાન, અજ્ઞાન, શક્તિ અને માયા—આ સર્વે તેમની સેવા કરતા હતા.

વિલોક્ય સુભૃશં પ્રીતો ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ । હૃષ્યત્તનૂરુહો ભાવ પરિક્લિન્નાત્મલોચનઃ

તેમને જોઈને, અત્યંત આનંદિત થઈ, પરમ ભક્તિથી ભરાઈ, શરીરે રોમાંચ, હૃદયમાં ભાવના અને આંખોમાં આનંદના આંસુ છલકાતા હતા.

ગિરા ગદ્ગદયાસ્તૌષીત્ સત્ત્વમાલમ્બ્ય સાત્વતઃ । પ્રણમ્ય મૂર્ધ્નાવહિતઃ કૃતાઞ્જલિપુટઃ શનૈઃ

ગળામાં ગાંઠ આવી ગઈ હતી, સાત્વિક ભાવથી સ્થિર રહી, ભક્તે ધીમે ધીમે, માથું નમાવી, હાથ જોડીને, તેમની સ્તુતિ કરી.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે અક્રૂરપ્રતિયાને એકોન્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પૂર્વાર્ધમાં 'અક્રૂરનું પરત ફરવું' નામના ઓગણચાલીસમા અધ્યાયનો અંત થાય છે.

અક્રૂરકૃતા ભગવત્ સ્તુતિ - શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ - ( મિશ્ર ) નતોઽસ્મ્યહં ત્વાખિલહેતુહેતું નારાયણં પૂરુષમાદ્યમવ્યયમ્ । યન્નાભિજાતાદરવિન્દકોષાદ્ બ્રહ્માઽઽવિરાસીદ્ યત એષ લોકઃ

શ્રી અક્રૂર બોલ્યા: હું તમને નમન કરું છું, હે સર્વ કારણોના કારણ, નારાયણ, આદિ અને અવિનાશી પુરુષ, જેમના નાભિમાંથી કમળમાં બ્રહ્મા જન્મ્યા અને જેમમાંથી આ જગત ઉત્પન્ન થયું છે.

ભૂસ્તોયમગ્નિઃ પવનં ખમાદિઃ મહાનજાદિર્મન ઇન્દ્રિયાણિ । સર્વેન્દ્રિયાર્થા વિબુધાશ્ચ સર્વે યે હેતવસ્તે જગતોઽઙ્‌ગભૂતાઃ

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, મહતત્વ, અવ્યક્તનું મૂળ, મન, ઇન્દ્રિયો, સર્વે ઇન્દ્રિયોના વિષયો અને બધા દેવતાઓ—હે પ્રભુ, આ બધું જગતના અંગો છે.

નૈતે સ્વરૂપં વિદુરાત્મનસ્તે હ્યજાદયોઽનાત્મતયા ગૃહીતાઃ । અજોઽનુબદ્ધઃ સ ગુણૈરજાયા ગુણાત્ પરં વેદ ન તે સ્વરૂપમ્

આ બધું, અવ્યક્તથી શરૂ કરીને, તમારું સાચું સ્વરૂપ જાણતું નથી, કારણ કે એ બધું પરક છે; જન્મ રહિત પણ ગુણોથી બંધાયેલો હોવાથી, ગુણાતીતને જાણે છે, પણ તમારું સ્વરૂપ જાણતો નથી.

( અનુષ્ટુપ્ ) ત્વાં યોગિનો યજન્ત્યદ્ધા મહાપુરુષમીશ્વરમ્ । સાધ્યાત્મં સાધિભૂતં ચ સાધિદૈવં ચ સાધવઃ

યોગીઓ તમને સીધા મહાપુરુષ, ઈશ્વર તરીકે પૂજે છે, હે સાધુ, આત્મામાં, ભૂતોમાં અને દેવોમાં રહેલા તત્વરૂપે.

ત્રય્યા ચ વિદ્યયા કેચિત્ ત્વાં વૈ વૈતાનિકા દ્વિજાઃ । યજન્તે વિતતૈર્યજ્ઞૈઃ નાનારૂપામરાખ્યયા

કેટલાક દ્વિજો, વૈદિક માર્ગે ચાલીને, ત્રણેય વેદ દ્વારા, વિવિધ પ્રકારના વિશાળ યજ્ઞો દ્વારા, અનેક રૂપ અને નામથી તમારી ઉપાસના કરે છે.

એકે ત્વાખિલકર્માણિ સન્ન્યસ્યોપશમં ગતાઃ । જ્ઞાનિનો જ્ઞાનયજ્ઞેન યજન્તિ જ્ઞાનવિગ્રહમ્

બીજાઓ, સર્વે કર્મો ત્યજીને અને શાંતિ પ્રાપ્ત કરીને, જ્ઞાનયજ્ઞ દ્વારા, જ્ઞાનમય સ્વરૂપ ધરાવતા તમને પૂજે છે.

અન્યે ચ સંસ્કૃતાત્માનો વિધિનાભિહિતેન તે । યજન્તિ ત્વન્મયાસ્ત્વાં વૈ બહુમૂર્ત્યેકમૂર્તિકમ્

અન્ય લોકો, મનથી શુદ્ધ થઈ અને વિધિ મુજબ, અનેક રૂપ ધરાવતા પણ એકરૂપ એવા, સર્વમાં વ્યાપેલા તમને પૂજે છે.

ત્વામેવાન્યે શિવોક્તેન માર્ગેણ શિવરૂપિણમ્ । બહ્વાચાર્યવિભેદેન ભગવન્ સમુપાસતે

બીજાઓ, શિવ દ્વારા બતાવેલા માર્ગે, અનેક આચાર્યોના ઉપદેશ પ્રમાણે, હે ભગવાન, તમને શિવરૂપે વિવિધ રીતે પૂજે છે.

સર્વ એવ યજન્તિ ત્વાં સર્વદેવમયેશ્વરમ્ । યેઽપ્યન્યદેવતાભક્તા યદ્યપ્યન્યધિયઃ પ્રભો

હકીકતમાં, બધા જ તમને, સર્વ દેવોમાં વ્યાપેલા ઈશ્વરને પૂજે છે—even જો તેઓ અન્ય દેવતાઓમાં ભક્તિ ધરાવે અને મન બીજે હોય, હે પ્રભુ.

યથાદ્રિપ્રભવા નદ્યઃ પર્જન્યાપૂરિતાઃ પ્રભો । વિશન્તિ સર્વતઃ સિન્ધું તદ્વત્ત્વાં ગતયોઽન્તતઃ

જેમ પર્વતોમાંથી નીકળેલી નદીઓ, વરસાદથી ભરાઈ, દરેક તરફથી સમુદ્રમાં મળે છે, તેમ સર્વે માર્ગો અંતે તમારી પાસે જ આવે છે.

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ભવતઃ પ્રકૃતેર્ગુણાઃ । તેષુ હિ પ્રાકૃતાઃ પ્રોતા આબ્રહ્મસ્થાવરાદયઃ

સત્વ, રજ અને તમ—આ તમારી પ્રકૃતિના ગુણો છે; એમાં બ્રહ્માથી લઈને સ્થાવર સુધીના બધા જીવ જોડાયેલા છે.

( મિશ્ર ) તુભ્યં નમસ્તેઽસ્ત્વવિષક્તદૃષ્ટયે સર્વાત્મને સર્વધિયાં ચ સાક્ષિણે । ગુણપ્રવાહોઽયમવિદ્યયા કૃતઃ પ્રવર્તતે દેવનૃતિર્યગાત્મસુ

તમને નમન છે, હે સર્વના આત્મા, સર્વના મનના સાક્ષી, અનાસક્ત દૃષ્ટિવાળા; અજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન થયેલો ગુણોના પ્રવાહ દેવ, મનુષ્ય અને પશુઓમાં પ્રવર્તે છે.

અગ્નિર્મુખં તેઽવનિરઙ્‌ઘ્રિરીક્ષણં સૂર્યો નભો નાભિરથો દિશઃ શ્રુતિઃ । દ્યૌઃ કં સુરેન્દ્રાસ્તવ બાહવોઽર્ણવાઃ કુક્ષિર્મરુત્ પ્રાણબલં પ્રકલ્પિતમ્

હે પ્રભુ, અગ્નિ તમારું મુખ છે, ધરતી તમારા પગ છે, સૂર્ય તમારી આંખ છે, આકાશ તમારું નાભિ છે, રથ તમારું હૃદય છે, દિશાઓ તમારા કાન છે, આકાશ તમારું માથું છે, ઇન્દ્ર અને દેવો તમારા હાથ છે, સમુદ્રો તમારો પેટ છે, પવન તમારો શ્વાસ છે અને બળ તમારી શક્તિરૂપે સ્થાપિત થયું છે.

રોમાણિ વૃક્ષૌષધયઃ શિરોરુહા । મેઘાઃ પરસ્યાસ્થિનખાનિ તેઽદ્રયઃ । નિમેષણં રાત્ર્યહની પ્રજાપતિઃ મેઢ્રસ્તુ વૃષ્ટિસ્તવ વીર્યમિષ્યતે

વૃક્ષો અને ઔષધિઓ તમારા શરીરના વાળ છે, તમારા માથાના વાળ વૃક્ષો જેવા છે, વાદળો તમારી હાડકીઓ અને નખ છે, પર્વતો તમારા દાંત છે, પળક ઝપકાવવું દિવસ-રાત છે, પ્રજાપતિ તમારો મન છે, વૃષ્ટિ તમારો પ્રજનન અંગ છે અને પુરૂષત્વ તમારું છે.

ત્વય્યવ્યયાત્મન્ પુરુષે પ્રકલ્પિતા લોકાઃ સપાલા બહુજીવસઙ્‌કુલાઃ । યથા જલે સઞ્જિહતે જલૌકસો ઽપ્યુદુમ્બરે વા મશકા મનોમયે

હે અવિનાશી આત્મા, તમારા અંદર બધા લોકો, તેમના રક્ષકો અને અનેક જીવજંતુઓ વસે છે, જેમ પાણીમાં જળચર ભેગા થાય છે, કે ઉડુંબરમાં માખીઓ ભેગી થાય છે, અથવા મનમાં વિચારો ઉદ્ભવે છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) યાનિ યાનીહ રૂપાણિ ક્રીડનાર્થં બિભર્ષિ હિ । તૈરામૃષ્ટશુચો લોકા મુદા ગાયન્તિ તે યશઃ

હે પ્રભુ, તમે અહીં જે-જે રૂપો રમણ માટે ધારણ કરો છો, એ રૂપોથી બધા લોકોએ પાપ દૂર થાય છે અને આનંદપૂર્વક તમારી મહિમા ગાય છે.

નમઃ કારણમત્સ્યાય પ્રલયાબ્ધિચરાય ચ । હયશીર્ષ્ણે નમસ્તુભ્યં મધુકૈટભમૃત્યવે

પ્રથમ માછલી સ્વરૂપે, પ્રલયના પાણીમાં ફરનાર, તમને વંદન છે; ઘોડા વડાવાળાં સ્વરૂપ ધરાવનાર, મધુ અને કૈટભના સંહારક, તમને પણ વંદન છે.

અકૂપારાય બૃહતે નમો મન્દરધારિણે । ક્ષિત્યુદ્ધારવિહારાય નમઃ સૂકરમૂર્તયે

અપાર અને વિશાળ સ્વરૂપ ધરાવનાર, મન્દર પર્વતને ધારણ કરનાર, ધરતીને ઉંચકવામાં આનંદ માણનાર, વરાહ સ્વરૂપ ધરાવનાર, તમને વંદન છે.

નમસ્તેઽદ્ભુતસિંહાય સાધુલોકભયાપહ । વામનાય નમસ્તુભ્યં ક્રાન્તત્રિભુવનાય ચ

અદ્ભુત સિંહ સ્વરૂપ ધરાવનાર, સજ્જનોનો ભય દૂર કરનાર, તમને વંદન છે; ત્રણેય લોકમાં પગ મૂકી વિહાર કરનાર વામન સ્વરૂપ ધરાવનાર, તમને પણ વંદન છે.