શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અદ્ય ધ્રુવં તત્ર દૃશો ભવિષ્યતે દાશાર્હભોજાન્ધક વૃષ્ણિસાત્વતામ્ । મહોત્સવઃ શ્રીરમણં ગુણાસ્પદં દ્રક્ષ્યન્તિ યે ચાધ્વનિ દેવકીસુતમ્

આજે ચોક્કસ દશાર્હ, ભોજ, અંધક, વૃષ્ણિ અને સાત્વત માટે મહોત્સવ થશે; રસ્તામાં જે હશે, એ સૌ દેવકીપુત્ર, ગુણોના ખજાના, શ્રીરમણને જોઈ શકશે.

મૈતદ્વિધસ્યાકરુણસ્ય નામ ભૂદ્ અક્રૂર ઇત્યેતદતીવ દારુણઃ । યોઽસાવનાશ્વાસ્ય સુદુઃખિતં જનં પ્રિયાત્પ્રિયં નેષ્યતિ પારમધ્વનઃ

આવી નિર્દયતા ધરાવનારને અક્રૂર નામ આપવું જોઈએ! કેટલું દુઃખદ છે કે એ, અમને ઘેરું દુઃખ હોય છતાં, કોઈ સાંત્વના આપ્યા વિના, અમારો સૌથી પ્રિય મિત્ર દૂર લઈ જાય છે.

અનાર્દ્રધીરેષ સમાસ્થિતો રથં તમન્વમી ચ ત્વરયન્તિ દુર્મદાઃ । ગોપા અનોભિઃ સ્થવિરૈરુપેક્ષિતં દૈવં ચ નોઽદ્ય પ્રતિકૂલમીહતે

એ નિર્દય હૃદયથી રથ પર બેઠો છે અને ઉન્મત્ત લોકો એને ઝડપથી લઈ જાય છે. ગોપો, જેમને વડીલોએ અવગણ્યા છે, પોતાના બળદગાડાં લઈને પાછળ આવે છે, જ્યારે આજે નસીબ પણ અમારો વિરોધ કરે છે.

નિવારયામઃ સમુપેત્ય માધવં કિં નોઽકરિષ્યન્ કુલવૃદ્ધબાન્ધવાઃ । મુકુન્દસઙ્‌ગાન્નિમિષાર્ધદુસ્ત્યજાદ્ દૈવેન વિધ્વંસિતદીનચેતસામ્

ચાલો, આપણે જઈને માધવને અટકાવીએ! આપણા વડીલો અને સગાં શું કરી શકે? કારણ કે, મુકુન્દથી પળ ભરની વિયોગ પણ સહન ન થતું, એવાં આપણા દિલ હવે ભાગ્યે તૂટી ગયા છે.

( વસંતતિલકા ) યસ્યાનુરાગલલિતસ્મિતવલ્ગુમન્ત્ર લીલાવલોકપરિરમ્ભણરાસગોષ્ઠામ્ । નીતાઃ સ્મ નઃ ક્ષણમિવ ક્ષણદા વિના તં ગોપ્યઃ કથં ન્વતિતરેમ તમો દુરન્તમ્

અમારા હૃદય એના પ્રેમભર્યા સ્મિત, મીઠા શબ્દો, રમૂજી નજર, ભેટ અને રસભરી રાસલીલાથી મોહાઈ ગયા છે; એ વિના—even એક ક્ષણ માટે—આ વિયોગનું અંધકાર આપણે ગોપીઓ કેવી રીતે પાર કરી શકીએ?

યોઽહ્નઃ ક્ષયે વ્રજમનન્તસખઃ પરીતો ગોપૈર્વિશન્ ખુરરજશ્છુરિતાલકસ્રક્ । વેણું ક્વણન્ સ્મિતકટાક્ષનિરીક્ષણેન ચિત્તં ક્ષિણોત્યમુમૃતે નુ કથં ભવેમ

જ્યારે દિવસ પૂરો થાય, અનંતનો મિત્ર ગોપો સાથે વ્રજમાં પાછો આવે, એના વાળ ગાયોના ખુરના ધૂળથી ધૂળાઈ ગયેલા હોય, એ વાંસળી વગાડતો અને સ્મિતભરી નજરે જુએ—તો એ વિના આપણે જીવવું કેમ શક્ય બને?

શ્રીશુક ઉવાચ - ( મિશ્ર ) એવં બ્રુવાણા વિરહાતુરા ભૃશં વ્રજસ્ત્રિયઃ કૃષ્ણવિષક્તમાનસાઃ । વિસૃજ્ય લજ્જાં રુરુદુઃ સ્મ સુસ્વરં ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: એમ રીતે, વિયોગથી વ્યથિત અને કૃષ્ણમાં મન લગાવેલી વ્રજની સ્ત્રીઓ, પોતાની લજ્જા ભૂલી, ઊંચે અવાજે રડી ઉઠી—'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!' કહીને.

( અનુષ્ટુપ્ ) સ્ત્રીણામેવં રુદન્તીનાં ઉદિતે સવિતર્યથ । અક્રૂરશ્ચોદયામાસ કૃતમૈત્રાદિકો રથમ્

સ્ત્રીઓ આમ રડી રહી હતી અને સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે, અક્રૂરે મિત્રતાનો ધર્મ પાળીને, રથ આગળ ધપાવ્યો.

ગોપાસ્તમન્વસજ્જન્ત નન્દાદ્યાઃ શકટૈસ્તતઃ । આદાયોપાયનં ભૂરિ કુમ્ભાન્ ગોરસસમ્ભૃતાન્

નંદ અને બીજા ગોપો પોતાના બળદગાડાં લઈને પાછળથી આવ્યા, અને ગાયના દૂધથી ભરેલા ઘણાં ઘડાં ભેટરૂપે લાવ્યા.

ગોપ્યશ્ચ દયિતં કૃષ્ણં અનુવ્રજ્યાનુરઞ્જિતાઃ । પ્રત્યાદેશં ભગવતઃ કાઙ્‌ક્ષન્ત્યશ્ચાવતસ્થિરે

ગોપીઓ પોતાના પ્રિય કૃષ્ણમાં મગ્ન થઈને, તેમને અનુસરી રહી હતી; ભગવાન તરફથી કોઈ સંકેતની આશા રાખીને, તેઓ ઊભી રહીને રાહ જોઈ રહી હતી.

તાસ્તથા તપ્યતીર્વીક્ષ્ય સ્વપ્રસ્થાણે યદૂત્તમઃ । સાન્ત્વયામસ સપ્રેમૈઃ આયાસ્ય ઇતિ દૌત્યકૈઃ

યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા કૃષ્ણે, જ્યારે પોતે જતાં જોઈને ગોપીઓ દુઃખી થઈ હતી, ત્યારે પ્રેમભર્યા શબ્દોથી અને દૂત દ્વારા 'હું પાછો આવીશ' એમ કહીને તેમને સંત્વના આપી.

યાવદાલક્ષ્યતે કેતુઃ યાવદ્રેણૂ રથસ્ય ચ । અનુપ્રસ્થાપિતાત્માનો લેખ્યાનીવોપલક્ષિતાઃ

જ્યાં સુધી રથનો ધ્વજ દેખાતો રહ્યો અને રથની ધૂળ નજરે પડતી રહી, ત્યાં સુધી તેઓ કૃષ્ણના વિચારમાં તલીન રહીને, જાણે ચિત્રમાં આંકાયેલા હોય તેમ, તેમને અનુસરી રહી.

તા નિરાશા નિવવૃતુઃ ગોવિન્દવિનિવર્તને । વિશોકા અહની નિન્યુઃ ગાયન્ત્યઃ પ્રિયચેષ્ટિતમ્

જ્યારે ગોપીઓએ ગોવિંદના પાછા ફરવાની આશા છોડી, ત્યારે તેઓ પાછી ફરી; પછી દુઃખ છોડીને, પોતાના પ્રિયના કાર્યો ગાઈને દિવસો વિતાવા લાગી.

ભગવાનપિ સમ્પ્રાપ્તો રામાક્રૂરયુતો નૃપ । રથેન વાયુવેગેન કાલિન્દીં અઘનાશિનીમ્

હે રાજા, ભગવાન રામ અને અક્રૂર સાથે, પવનની ઝડપથી રથમાં બેસીને, પાપ નાશક યમુના નદી પાસે પહોંચ્યા.

તત્રોપસ્પૃશ્ય પાનીયં પીત્વા મૃષ્ટં મણિપ્રભમ્ । વૃક્ષષણ્ડમુપવ્રજ્ય સરામો રથમાવિશત્ અક્રૂરસ્તાવુપામન્ત્ર્ય નિવેશ્ય ચ રથોપરિ । કાલિન્દ્યા હ્રદમાગત્ય સ્નાનં વિધિવદાચરત્

ત્યાં તેમણે મોં ધોઈને, મણિ જેવી સ્વચ્છ અને મીઠી યમુનાજળ પીધું; પછી રામ સાથે વૃક્ષોની છાયામાં ગયા અને રથમાં બેસી ગયા. અક્રૂરે તેમને વિદાય આપી, રથ પર બેઠા અને યમુનાના તળાવ પાસે જઈ વિધિવત્ સ્નાન કર્યું.

નિમજ્જ્ય તસ્મિન્ સલિલે જપન્ બ્રહ્મ સનાતનમ્ । તાવેવ દદૃશેઽક્રૂરો રામકૃષ્ણૌ સમન્વિતૌ

અક્રૂરે તે જળમાં ડૂબીને, સનાતન બ્રહ્મનું જાપ કરતા, રામ અને કૃષ્ણને સાથે જોઈ લીધા.

તૌ રથસ્થૌ કથમિહ સુતૌ આનકદુન્દુભેઃ । તર્હિ સ્વિત્ સ્યન્દને ન સ્ત ઇત્યુન્મજ્જ્ય વ્યચષ્ટ સઃ

અક્રૂર વિચારે છે: 'આ રથ પર હોવા જોઈએ એવા દેવકીપુત્રો અહીં જળમાં કેમ છે?' એમ વિચારીને, તેઓ ઉપર આવીને જોવા લાગ્યા.

તત્રાપિ ચ યથાપૂર્વં આસીનૌ પુનરેવ સઃ । ન્યમજ્જદ્ દર્શનં યન્મે મૃષા કિં સલિલે તયોઃ

ત્યાં ફરી, જેમ પહેલા જોયું હતું તેમ, બંનેને બેઠેલા જોયા; પછી ફરી ડૂબી ગયા, વિચાર કરતા કે શું જળમાં થયેલું દર્શન ખોટું હતું?

ભૂયસ્તત્રાપિ સોઽદ્રાક્ષીત્ સ્તૂયમાનમહીશ્વરમ્ । સિદ્ધચારણગન્ધર્વૈઃ અસુરૈર્નતકન્ધરૈઃ

પછી ફરીથી, તેમણે મહાન ભગવાનને સિદ્ધો, ચારણો, ગંધર્વો અને નમન કરતા અસુરો દ્વારા સ્તુતિ થતી જોઈ.

સહસ્રશિરસં દેવં સહસ્રફણમૌલિનમ્ । નીલામ્બરં વિસશ્વેતં શૃઙ્‌ગૈઃ શ્વેતમિવ સ્થિતમ્

તેમણે હજારો મસ્તક અને હજારો ફણાવાળા, નીલા વસ્ત્ર પહેરેલા, અને બરફના પર્વત જેવો ચમકતો દેવ દર્શન કર્યો.

તસ્યોત્સઙ્‌ગે ઘનશ્યામં પીતકૌશેયવાસસમ્ । પુરુષં ચતુર્ભુજં શાન્તં પદ્મપત્રારુણેક્ષણમ્

તેમના ખોળામાં ઘન શ્યામ રંગના, પીળા રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા, ચાર હાથવાળા, શાંત અને કમળની પાંખડી જેવા લાલ આંખવાળા પુરુષને જોયા.

ચારુપ્રસન્નવદનં ચારુહાસનિરીક્ષણમ્ । સુભ્રૂન્નસં ચરુકર્ણં સુકપોલારુણાધરમ્

તેમનું મુખ સુંદર અને પ્રસન્ન હતું, નજરમાં મોહક સ્મિત હતું; ભ્રૂ, નાક, કાન, ગાલ અને હોઠ—all સુંદર અને લાલिमा ધરાવતા હતા.

પ્રલમ્બપીવરભુજં તુઙ્‌ગાંસોરઃસ્થલશ્રિયમ્ । કમ્બુકણ્ઠં નિમ્નનાભિં વલિમત્પલ્લવોદરમ્

તેમના હાથ લાંબા અને મજબૂત, છાતી વિશાળ અને ભવ્ય, ગળો શંખ જેવો, નાભિ ઊંડી, અને પેટ પર કોમળ પાંદડાં જેવી વળીઓ હતી.

બૃહત્કતિતતશ્રોણિ કરભોરુદ્વયાન્વિતમ્ । ચારુજાનુયુગં ચારુ જઙ્‌ઘાયુગલસંયુતમ્

તેમના કટિ અને જાંઘો વિશાળ, હાથ અને ઘૂંટણ સુંદર, પગો પણ સુંદર અને સુગઠિત હતા.

તુઙ્‌ગગુલ્ફારુણનખ વ્રાતદીધિતિભિર્વૃતમ્ । નવાઙ્‌ગુલ્યઙ્‌ગુષ્ઠદલૈઃ વિલસત્ પાદપઙ્‌કજમ્

તેમના પગના ગાંઠિયા ઊંચા, નખ લાલ અને તેજસ્વી, નવ આંગળીઓ અને અંગૂઠા જેવા અંગોથી યુક્ત પગ કમળ જેવા ચમકતા હતા.

સુમહાર્હમણિવ્રાત કિરીટકટકાઙ્‌ગદૈઃ । કટિસૂત્રબ્રહ્મસૂત્ર હારનૂપુરકુણ્ડલૈઃ

તેઓ કિંમતી રત્નોથી બનેલા મુકડા, કંકણ, બાજૂબંધ, યજ્ઞોપવીત, કટિબંદ, હાર, પાયલ અને કાનના કુંડળોથી શોભિત હતા.

ભ્રાજમાનં પદ્મકરં શઙ્‌ખચક્રગદાધરમ્ । શ્રીવત્સવક્ષસં ભ્રાજત્ કૌસ્તુભં વનમાલિનમ્

તેમના કમળ જેવા હાથમાં શંખ, ચક્ર અને ગદા હતી; છાતી પર શ્રીવત્સનું ચિહ્ન, તેજસ્વી કૌસ્તુભ મણિ અને વનમાલા શોભતી હતી.

સુનન્દનન્દપ્રમુખૈઃ પર્ષદૈઃ સનકાદિભિઃ । સુરેશૈર્બ્રહ્મરુદ્રાદ્યૈઃ નવભિશ્ચ દ્વિજોત્તમૈઃ

સુનંદ, નંદ અને તેમના અન્ય સાથીઓ, સનકાદિ મુનિઓ, બ્રહ્મા, રુદ્ર જેવા દેવતાઓના અધિપતિઓ અને નવ શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ તેમની આસપાસ હાજરી આપી હતી.

પ્રહ્રાદનારદવસુ પ્રમુખૈર્ભાગવતોત્તમૈઃ । સ્તૂયમાનં પૃથગ્ભાવૈઃ વચોભિરમલાત્મભિઃ

પ્રહલાદ, નારદ, વસુ અને અન્ય શ્રેષ્ઠ ભક્તો, જે પવિત્ર હૃદયથી, દરેકે પોતાના ભાવથી, સુંદર શબ્દોમાં તેમની સ્તુતિ કરતા હતા.