શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કિં નુ નઃ કુશલં પૃચ્છે એધમાને કુલામયે । કંસે માતુલનામ્ન્યઙ્‌ગ સ્વાનાં નસ્તત્પ્રજાસુ ચ

"જ્યારે આપણું કુટુંબ દુઃખી છે અને કંસ, આપણો મામા, આપણાં અને આપણા લોકોના પર શાસન કરે છે, ત્યારે હું આપણી ભલાઈ વિશે કેવી રીતે પૂછું?"

અહો અસ્મદભૂદ્ ભૂરિ પિત્રોર્વૃજિનમાર્યયોઃ । યદ્ધેતોઃ પુત્રમરણં યદ્ધેતોર્બન્ધનં તયોઃ

"હાય! અમારા કારણે મારા પવિત્ર માતા-પિતાને કેટલું દુઃખ સહન કરવું પડ્યું—અમારા કારણે તેમના પુત્રો મર્યા અને અમારાં કારણે જ તેઓ બંધાયેલા રહ્યા."

દિષ્ટ્યાદ્ય દર્શનં સ્વાનાં મહ્યં વઃ સૌમ્ય કાઙ્‌ક્ષિતમ્ । સઞ્જાતં વર્ણ્યતાં તાત તવાગમનકારણમ્

"આજે સારા ભાગ્યે મને મારા પોતાના લોકો જોવા મળ્યા, જેની હું બહુ ઇચ્છા રાખતો હતો. હવે, પ્રિય અક્રૂર, કહો તો, તમે આવવાનું કારણ શું છે?"

શ્રીશુક ઉવાચ - પૃષ્ટો ભગવતા સર્વં વર્ણયામાસ માધવઃ । વૈરાનુબન્ધં યદુષુ વસુદેવવધોદ્યમમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: ભગવાને પૂછતાં માધવે બધું વિગતે કહ્યું—યદુઓમાં ચાલતી દુશ્મનાવટ અને કંસે વસુદેવને મારવાનો ઈરાદો રાખ્યો છે, એ બધું.

યત્સન્દેશો યદર્થં વા દૂતઃ સમ્પ્રેષિતઃ સ્વયમ્ । યદુક્તં નારદેનાસ્ય સ્વજન્માનકદુન્દુભેઃ

અક્રૂરજી એ સંદેશ અને કારણ સમજાવ્યું, જે માટે તેમને દૂત તરીકે મોકલવામાં આવ્યા હતા, અને નારદજીએ કંસને અનકદુંદુભિના પુત્રના જન્મ વિશે શું કહ્યું હતું, એ પણ જણાવ્યું.

શ્રુત્વાક્રૂરવચઃ કૃષ્ણો બલશ્ચ પરવીરહા । પ્રહસ્ય નન્દં પિતરં રાજ્ઞા દિષ્ટં વિજજ્ઞતુઃ

અક્રૂરજીની વાત સાંભળી કૃષ્ણ અને બલરામ, જે દુશ્મનોના વિરોધીઓને હરાવનાર છે, તેઓ હસ્યા અને પોતાના પિતા નંદજીને રાજાના આદેશ વિશે જાણાવ્યું.

ગોપાન્ સમાદિશત્ સોઽપિ ગૃહ્યતાં સર્વગોરસઃ । ઉપાયનાનિ ગૃહ્ણીધ્વં યુજ્યન્તાં શકટાનિ ચ

નંદજીએ ગોપાલોને આદેશ આપ્યો: 'બધા દૂધ અને દૂધનાં પદાર્થો ભેગા કરો. રાજાને આપવા માટે ભેટો તૈયાર કરો અને ગાડાં જોતાં કરો.'

યાસ્યામઃ શ્વો મધુપુરીં દાસ્યામો નૃપતે રસાન્ । દ્રક્ષ્યામઃ સુમહત્પર્વ યાન્તિ જાનપદાઃ કિલ । એવમાઘોષયત્ક્ષત્રા નન્દગોપઃ સ્વગોકુલે

'આપણે કાલે મથુરા જઈશું, રાજાને દૂધનાં પદાર્થો આપીશું અને મહાન ઉત્સવ જોશું, કેમ કે ગામડાંમાંથી ઘણાં લોકો ત્યાં જઈ રહ્યા છે.' એમ નંદગોપએ પોતાના ગામમાં જાહેર કર્યું.

ગોપ્યસ્તાસ્તદ્ ઉપશ્રુત્ય બભૂવુર્વ્યથિતા ભૃશમ્ । રામકૃષ્ણૌ પુરીં નેતું અક્રૂરં વ્રજમાગતમ્

આ સાંભળતાં જ ગોપીઓ ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગઈ, કેમ કે અક્રૂરજી રામ અને કૃષ્ણને શહેર લઈ જવા માટે વ્રજમાં આવ્યા હતા.

કાશ્ચિત્ તત્કૃતહૃત્તાપ શ્વાસમ્લાનમુખશ્રિયઃ । સ્રંસદ્‌દુદ્દુકૂલવલય કેશગ્રંથ્યશ્ચ કાશ્ચન

કેટલાંક ગોપીઓ તો આ દુઃખથી મનથી તૂટી ગઈ હતી, તેમના ચહેરા ઉદાસ અને નિર્વાણ થઈ ગયા હતા; કેટલાકની સાડી, કાંગણ અને વાળની વેણ પણ ઢળી પડી હતી.

અન્યાશ્ચ તદનુધ્યાન નિવૃત્તાશેષવૃત્તયઃ । નાભ્યજાનન્ ઇમં લોકં આત્મલોકં ગતા ઇવ

બીજી કેટલીક ગોપીઓ તો કૃષ્ણના વિચારમાં એટલી લીન થઈ ગઈ હતી કે પોતાના બધા કામકાજ ભૂલી ગઈ હતી, જાણે આ દુનિયામાં રહી જતી ન હોય, પણ પોતાના અંતરજગતમાં વિહરી રહી હોય.

સ્મરન્ત્યશ્ચાપરાઃ શૌરેઃ અનુરાગસ્મિતેરિતાઃ । હૃદિસ્પૃશશ્ચિત્રપદા ગિરઃ સંમુમુહુઃ સ્ત્રિયઃ

બીજી સ્ત્રીઓએ શૌરીના પ્રેમભર્યા સ્મિત અને મીઠા શબ્દોને યાદ કરીને, મનથી મોહાઈ ગઈ હતી; એની રંગીન વાતો, જે હૃદયને સ્પર્શી ગઈ હતી, એમને ગૂંચવી નાખતી હતી.

ગતિં સુલલિતાં ચેષ્ટાં સ્નિગ્ધહાસાવલોકનમ્ । શોકાપહાનિ નર્માણિ પ્રોદ્દામચરિતાનિ ચ

એમને એની મનમોહક ચાલ, હલનચલન, પ્રેમાળ સ્મિત અને નજર, દુઃખ દૂર કરી દેતી મજાક અને રમૂજી કૃત્યો બધું યાદ આવતું હતું.

ચિન્તયન્ત્યો મુકુન્દસ્ય ભીતા વિરહકાતરાઃ । સમેતાઃ સઙ્‌ઘશઃ પ્રોચુઃ અશ્રુમુખ્યોઽચ્યુતાશયાઃ

મુકુન્દને યાદ કરતાં, વિયોગના ભયથી વ્યાકુળ અને ડરી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ જૂથમાં ભેગી થઈ, આંખોમાં આંસુ સાથે, અચ્યૂતના પ્રેમથી ભરેલા હૃદયથી વાતો કરતી હતી.

શ્રીગોપ્ય ઊચુઃ - ( મિશ્ર ) અહો વિધાતસ્તવ ન ક્વચિદ્ દયા સંયોજ્ય મૈત્ર્યા પ્રણયેન દેહિનઃ । તાંશ્ચાકૃતાર્થાન્ વિયુનઙ્‌ક્ષ્યપાર્થકં વિક્રીડિતં તેઽર્ભકચેષ્ટિતં યથા

શ્રીગોપીઓએ કહ્યું: હે સર્જનહાર, તું કેટલો નિર્દય છે! જીવોને પ્રેમ અને મિત્રતામાં જોડીને, એમની ઈચ્છા પૂરી થાય એ પહેલાં જ તું એમને અલગ કરી દે છે, જેમ બાળકોથી રમકડાં છીનવી લે છે.

યસ્ત્વં પ્રદર્શ્યાસિતકુન્તલાવૃતં મુકુન્દવક્ત્રં સુકપોલમુન્નસમ્ । શોકાપનોદસ્મિતલેશસુન્દરં કરોષિ પારોક્ષ્યમસાધુ તે કૃતમ્

તમે અમને મુકુન્દનું કાળી વાળથી ઘેરાયેલું, સુંદર ગાલ અને ઊંચા નાકવાળું મુખ, દુઃખ દૂર કરતું સ્મિતથી શોભિત, બતાવ્યું—અને હવે એ અમથી દૂર કરી દીધો; આ તો યોગ્ય નથી.

ક્રૂરસ્ત્વમક્રૂરસમાખ્યયા સ્મ નઃ ચક્ષુર્હિ દત્તં હરસે બતાજ્ઞવત્ । યેનૈકદેશેઽખિલસર્ગસૌષ્ઠવં ત્વદીયમદ્રાક્ષ્મ વયં મધુદ્વિષઃ

તમે ખરેખર ક્રૂર છો, અક્રૂર નામને યોગ્ય ઠેરવ્યા! અમને આંખો આપી, હવે એ પણ જોરથી છીનવી લો છો, કેમ કે તમારી કૃપાથી જ અમને મધુદ્વિષનો, સમગ્ર સર્જનાની સુંદરતા એક સાથે જોવા મળી હતી.

ન નન્દસૂનુઃ ક્ષણભઙ્‌ગસૌહૃદઃ સમીક્ષતે નઃ સ્વકૃતાતુરા બત । વિહાય ગેહાન્ સ્વજનાન્ તાન્ પતીન્ તદ્દાસ્યમદ્ધોપગતા નવપ્રિયઃ

નંદપુત્રનું પ્રેમ તો ક્ષણભંગુર છે; હવે એ અમને જોઈ પણ નથી રહ્યો, ભલે અમે આપણા કર્મોથી દુઃખી છીએ. ઘર, પરિવાર અને પતિઓને છોડી, અમે એની સેવા માટે આવ્યા, પણ હવે એણે નવી પ્રિયાઓ શોધી લીધી છે.

સુખં પ્રભાતા રજનીયમાશિષઃ સત્યા બભૂવુઃ પુરયોષિતાં ધ્રુવમ્ । યાઃ સંપ્રવિષ્ટસ્ય મુખં વ્રજસ્પતેઃ પાસ્યન્ત્યપાઙ્‌ગોત્ કલિતસ્મિતાસવમ્

નિશ્ચિત છે કે એ શહેરની સ્ત્રીઓ માટે રાત આનંદથી પસાર થઈ હશે અને એમની ઈચ્છાઓ પૂરી થઈ હશે, કેમ કે જયારે વ્રજના સ્વામી શહેરમાં પ્રવેશશે, ત્યારે એના તિરછા સ્મિતવાળા નજરના અમૃતથી એનું મુખ પીશે.

તાસાં મુકુન્દો મધુમઞ્જુભાષિતૈરઃ ગૃહીતચિત્તઃ પરવાન્ મનસ્વ્યપિ । કથં પુનર્નઃ પ્રતિયાસ્યતેઽબલા ગ્રામ્યાઃ સલજ્જસ્મિતવિભ્રમૈર્ભ્રમન્

મુકુન્દ હવે એમની મધુર, મધમાખી જેવી મીઠી વાતોથી મોહાઈ ગયો છે અને એમના વશમાં છે, ભલે એ મનથી મજબૂત છે. એ હવે અમ ગામડાની, લજ્જાશીલ અને પ્રેમથી ગૂંચવાયેલી સ્ત્રીઓ પાસે ફરી આવશે કેમ?

અદ્ય ધ્રુવં તત્ર દૃશો ભવિષ્યતે દાશાર્હભોજાન્ધક વૃષ્ણિસાત્વતામ્ । મહોત્સવઃ શ્રીરમણં ગુણાસ્પદં દ્રક્ષ્યન્તિ યે ચાધ્વનિ દેવકીસુતમ્

આજે ચોક્કસ દશાર્હ, ભોજ, અંધક, વૃષ્ણિ અને સાત્વત માટે મહોત્સવ થશે; રસ્તામાં જે હશે, એ સૌ દેવકીપુત્ર, ગુણોના ખજાના, શ્રીરમણને જોઈ શકશે.

મૈતદ્વિધસ્યાકરુણસ્ય નામ ભૂદ્ અક્રૂર ઇત્યેતદતીવ દારુણઃ । યોઽસાવનાશ્વાસ્ય સુદુઃખિતં જનં પ્રિયાત્પ્રિયં નેષ્યતિ પારમધ્વનઃ

આવી નિર્દયતા ધરાવનારને અક્રૂર નામ આપવું જોઈએ! કેટલું દુઃખદ છે કે એ, અમને ઘેરું દુઃખ હોય છતાં, કોઈ સાંત્વના આપ્યા વિના, અમારો સૌથી પ્રિય મિત્ર દૂર લઈ જાય છે.

અનાર્દ્રધીરેષ સમાસ્થિતો રથં તમન્વમી ચ ત્વરયન્તિ દુર્મદાઃ । ગોપા અનોભિઃ સ્થવિરૈરુપેક્ષિતં દૈવં ચ નોઽદ્ય પ્રતિકૂલમીહતે

એ નિર્દય હૃદયથી રથ પર બેઠો છે અને ઉન્મત્ત લોકો એને ઝડપથી લઈ જાય છે. ગોપો, જેમને વડીલોએ અવગણ્યા છે, પોતાના બળદગાડાં લઈને પાછળ આવે છે, જ્યારે આજે નસીબ પણ અમારો વિરોધ કરે છે.

નિવારયામઃ સમુપેત્ય માધવં કિં નોઽકરિષ્યન્ કુલવૃદ્ધબાન્ધવાઃ । મુકુન્દસઙ્‌ગાન્નિમિષાર્ધદુસ્ત્યજાદ્ દૈવેન વિધ્વંસિતદીનચેતસામ્

ચાલો, આપણે જઈને માધવને અટકાવીએ! આપણા વડીલો અને સગાં શું કરી શકે? કારણ કે, મુકુન્દથી પળ ભરની વિયોગ પણ સહન ન થતું, એવાં આપણા દિલ હવે ભાગ્યે તૂટી ગયા છે.

( વસંતતિલકા ) યસ્યાનુરાગલલિતસ્મિતવલ્ગુમન્ત્ર લીલાવલોકપરિરમ્ભણરાસગોષ્ઠામ્ । નીતાઃ સ્મ નઃ ક્ષણમિવ ક્ષણદા વિના તં ગોપ્યઃ કથં ન્વતિતરેમ તમો દુરન્તમ્

અમારા હૃદય એના પ્રેમભર્યા સ્મિત, મીઠા શબ્દો, રમૂજી નજર, ભેટ અને રસભરી રાસલીલાથી મોહાઈ ગયા છે; એ વિના—even એક ક્ષણ માટે—આ વિયોગનું અંધકાર આપણે ગોપીઓ કેવી રીતે પાર કરી શકીએ?

યોઽહ્નઃ ક્ષયે વ્રજમનન્તસખઃ પરીતો ગોપૈર્વિશન્ ખુરરજશ્છુરિતાલકસ્રક્ । વેણું ક્વણન્ સ્મિતકટાક્ષનિરીક્ષણેન ચિત્તં ક્ષિણોત્યમુમૃતે નુ કથં ભવેમ

જ્યારે દિવસ પૂરો થાય, અનંતનો મિત્ર ગોપો સાથે વ્રજમાં પાછો આવે, એના વાળ ગાયોના ખુરના ધૂળથી ધૂળાઈ ગયેલા હોય, એ વાંસળી વગાડતો અને સ્મિતભરી નજરે જુએ—તો એ વિના આપણે જીવવું કેમ શક્ય બને?

શ્રીશુક ઉવાચ - ( મિશ્ર ) એવં બ્રુવાણા વિરહાતુરા ભૃશં વ્રજસ્ત્રિયઃ કૃષ્ણવિષક્તમાનસાઃ । વિસૃજ્ય લજ્જાં રુરુદુઃ સ્મ સુસ્વરં ગોવિન્દ દામોદર માધવેતિ

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: એમ રીતે, વિયોગથી વ્યથિત અને કૃષ્ણમાં મન લગાવેલી વ્રજની સ્ત્રીઓ, પોતાની લજ્જા ભૂલી, ઊંચે અવાજે રડી ઉઠી—'ગોવિંદ! દામોદર! માધવ!' કહીને.

( અનુષ્ટુપ્ ) સ્ત્રીણામેવં રુદન્તીનાં ઉદિતે સવિતર્યથ । અક્રૂરશ્ચોદયામાસ કૃતમૈત્રાદિકો રથમ્

સ્ત્રીઓ આમ રડી રહી હતી અને સૂર્ય ઉગ્યો ત્યારે, અક્રૂરે મિત્રતાનો ધર્મ પાળીને, રથ આગળ ધપાવ્યો.

ગોપાસ્તમન્વસજ્જન્ત નન્દાદ્યાઃ શકટૈસ્તતઃ । આદાયોપાયનં ભૂરિ કુમ્ભાન્ ગોરસસમ્ભૃતાન્

નંદ અને બીજા ગોપો પોતાના બળદગાડાં લઈને પાછળથી આવ્યા, અને ગાયના દૂધથી ભરેલા ઘણાં ઘડાં ભેટરૂપે લાવ્યા.