શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પપ્રચ્છ સત્કૃતં નન્દઃ કથં સ્થ નિરનુગ્રહે । કંસે જીવતિ દાશાર્હ સૌનપાલા ઇવાવયઃ

નંદજીએ અક્રૂરજીનું સન્માન કરીને પૂછ્યું: "કેમ છો તમે, અહીં તો કોઈ દયા નથી, અને કંસ હજુ જીવતો જ છે, દાશાર્હ? આપણે તો જાણે કોઈ કઠોર માલિક હેઠળના ગવાળાઓ જેવી હાલતમાં છીએ, એવું નથી લાગતું?"

યોઽવધીત્ સ્વસ્વસુસ્તોકાન્ ક્રોશન્ત્યા અસુતૃપ્ ખલઃ । કિં નુ સ્વિત્તત્પ્રજાનાં વઃ કુશલં વિમૃશામહે

જે દુષ્ટે પોતાના ભાણેજોને તેમની માતાઓના રડતાં રડતાં મારી નાખ્યા, એના રાજમાં તમારો અને તમારી પ્રજાનો કલ્યાણ કેમ થઈ શકે? એવું તો અમને અચરજ લાગે છે.

ઇત્થં સૂનૃતયા વાચા નન્દેન સુસભાજિતઃ । અક્રૂરઃ પરિપૃષ્ટેન જહાવધ્વપરિશ્રમમ્

નંદજીના પ્રેમભર્યા સન્માન અને સ્નેહભરી વાતોથી અક્રૂરજીનો માર્ગનો થાક પણ ઉતરી ગયો.

શ્રીકૃષ્ણબલરામયોર્મથુરાયાં પ્રતિ પ્રસ્થાનં વિરહકાતર ગોપીનાં કરુણોદ્‌ગારઃ કાલિંદ્યાં અક્રૂરકર્તૃકં ભગવદ્‌ધામ દર્શનં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સુખોપવિષ્ટઃ પર્યઙ્‌કે રમકૃષ્ણોરુમાનિતઃ । લેભે મનોરથાન્ સર્વાન્ પન્પથિ યાન્ સ ચકાર હ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: રામ અને કૃષ્ણના સન્માનથી અક્રૂરજી સુખથી પથારી પર બેસી ગયા અને રસ્તામાં જે ઇચ્છાઓ રાખી હતી, એ બધું તેમને પ્રાપ્ત થયું.

કિમલભ્યં ભગવતિ પ્રસન્ને શ્રીનિકેતને । તથાપિ તત્પરા રાજન્ ન હિ વાઞ્છન્તિ કિઞ્ચન

ભગવાન પ્રસન્ન થાય ત્યારે શું અપ્રાપ્ય રહી શકે? છતાં, રાજન, જે લોકો તેમની ભક્તિમાં લીન છે, તેઓ તો કશું માંગતા જ નથી.

સાયંતનાશનં કૃત્વા ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । સુહૃત્સુ વૃત્તં કંસસ્ય પપ્રચ્છાન્યચ્ચિકીર્ષિતમ્

સાંજનું ભોજન કર્યા પછી દેવકીપુત્ર ભગવાન કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોમાંથી કઈ રીતે કંસ વર્તે છે અને હવે શું કરવાનું વિચારે છે, એ વિશે પૂછપરછ કરી.

શ્રીભગવાનુવાચ - તાત સૌમ્યાગતઃ કચ્ચિત્ સ્વાગતં ભદ્રમસ્તુ વઃ । અપિ સ્વજ્ઞાતિબન્ધૂનાં અનમીવમનામયમ્

ભગવાને કહ્યું: "પ્રિય અક્રૂર, સ્વાગત છે! આશા છે કે બધું સારું છે. તમારા સંબંધીઓ અને કુટુંબમાં બધું આરોગ્ય અને સુખથી છે ને?"

કિં નુ નઃ કુશલં પૃચ્છે એધમાને કુલામયે । કંસે માતુલનામ્ન્યઙ્‌ગ સ્વાનાં નસ્તત્પ્રજાસુ ચ

"જ્યારે આપણું કુટુંબ દુઃખી છે અને કંસ, આપણો મામા, આપણાં અને આપણા લોકોના પર શાસન કરે છે, ત્યારે હું આપણી ભલાઈ વિશે કેવી રીતે પૂછું?"

અહો અસ્મદભૂદ્ ભૂરિ પિત્રોર્વૃજિનમાર્યયોઃ । યદ્ધેતોઃ પુત્રમરણં યદ્ધેતોર્બન્ધનં તયોઃ

"હાય! અમારા કારણે મારા પવિત્ર માતા-પિતાને કેટલું દુઃખ સહન કરવું પડ્યું—અમારા કારણે તેમના પુત્રો મર્યા અને અમારાં કારણે જ તેઓ બંધાયેલા રહ્યા."

દિષ્ટ્યાદ્ય દર્શનં સ્વાનાં મહ્યં વઃ સૌમ્ય કાઙ્‌ક્ષિતમ્ । સઞ્જાતં વર્ણ્યતાં તાત તવાગમનકારણમ્

"આજે સારા ભાગ્યે મને મારા પોતાના લોકો જોવા મળ્યા, જેની હું બહુ ઇચ્છા રાખતો હતો. હવે, પ્રિય અક્રૂર, કહો તો, તમે આવવાનું કારણ શું છે?"

શ્રીશુક ઉવાચ - પૃષ્ટો ભગવતા સર્વં વર્ણયામાસ માધવઃ । વૈરાનુબન્ધં યદુષુ વસુદેવવધોદ્યમમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: ભગવાને પૂછતાં માધવે બધું વિગતે કહ્યું—યદુઓમાં ચાલતી દુશ્મનાવટ અને કંસે વસુદેવને મારવાનો ઈરાદો રાખ્યો છે, એ બધું.

યત્સન્દેશો યદર્થં વા દૂતઃ સમ્પ્રેષિતઃ સ્વયમ્ । યદુક્તં નારદેનાસ્ય સ્વજન્માનકદુન્દુભેઃ

અક્રૂરજી એ સંદેશ અને કારણ સમજાવ્યું, જે માટે તેમને દૂત તરીકે મોકલવામાં આવ્યા હતા, અને નારદજીએ કંસને અનકદુંદુભિના પુત્રના જન્મ વિશે શું કહ્યું હતું, એ પણ જણાવ્યું.

શ્રુત્વાક્રૂરવચઃ કૃષ્ણો બલશ્ચ પરવીરહા । પ્રહસ્ય નન્દં પિતરં રાજ્ઞા દિષ્ટં વિજજ્ઞતુઃ

અક્રૂરજીની વાત સાંભળી કૃષ્ણ અને બલરામ, જે દુશ્મનોના વિરોધીઓને હરાવનાર છે, તેઓ હસ્યા અને પોતાના પિતા નંદજીને રાજાના આદેશ વિશે જાણાવ્યું.

ગોપાન્ સમાદિશત્ સોઽપિ ગૃહ્યતાં સર્વગોરસઃ । ઉપાયનાનિ ગૃહ્ણીધ્વં યુજ્યન્તાં શકટાનિ ચ

નંદજીએ ગોપાલોને આદેશ આપ્યો: 'બધા દૂધ અને દૂધનાં પદાર્થો ભેગા કરો. રાજાને આપવા માટે ભેટો તૈયાર કરો અને ગાડાં જોતાં કરો.'

યાસ્યામઃ શ્વો મધુપુરીં દાસ્યામો નૃપતે રસાન્ । દ્રક્ષ્યામઃ સુમહત્પર્વ યાન્તિ જાનપદાઃ કિલ । એવમાઘોષયત્ક્ષત્રા નન્દગોપઃ સ્વગોકુલે

'આપણે કાલે મથુરા જઈશું, રાજાને દૂધનાં પદાર્થો આપીશું અને મહાન ઉત્સવ જોશું, કેમ કે ગામડાંમાંથી ઘણાં લોકો ત્યાં જઈ રહ્યા છે.' એમ નંદગોપએ પોતાના ગામમાં જાહેર કર્યું.

ગોપ્યસ્તાસ્તદ્ ઉપશ્રુત્ય બભૂવુર્વ્યથિતા ભૃશમ્ । રામકૃષ્ણૌ પુરીં નેતું અક્રૂરં વ્રજમાગતમ્

આ સાંભળતાં જ ગોપીઓ ખૂબ જ દુઃખી થઈ ગઈ, કેમ કે અક્રૂરજી રામ અને કૃષ્ણને શહેર લઈ જવા માટે વ્રજમાં આવ્યા હતા.

કાશ્ચિત્ તત્કૃતહૃત્તાપ શ્વાસમ્લાનમુખશ્રિયઃ । સ્રંસદ્‌દુદ્દુકૂલવલય કેશગ્રંથ્યશ્ચ કાશ્ચન

કેટલાંક ગોપીઓ તો આ દુઃખથી મનથી તૂટી ગઈ હતી, તેમના ચહેરા ઉદાસ અને નિર્વાણ થઈ ગયા હતા; કેટલાકની સાડી, કાંગણ અને વાળની વેણ પણ ઢળી પડી હતી.

અન્યાશ્ચ તદનુધ્યાન નિવૃત્તાશેષવૃત્તયઃ । નાભ્યજાનન્ ઇમં લોકં આત્મલોકં ગતા ઇવ

બીજી કેટલીક ગોપીઓ તો કૃષ્ણના વિચારમાં એટલી લીન થઈ ગઈ હતી કે પોતાના બધા કામકાજ ભૂલી ગઈ હતી, જાણે આ દુનિયામાં રહી જતી ન હોય, પણ પોતાના અંતરજગતમાં વિહરી રહી હોય.

સ્મરન્ત્યશ્ચાપરાઃ શૌરેઃ અનુરાગસ્મિતેરિતાઃ । હૃદિસ્પૃશશ્ચિત્રપદા ગિરઃ સંમુમુહુઃ સ્ત્રિયઃ

બીજી સ્ત્રીઓએ શૌરીના પ્રેમભર્યા સ્મિત અને મીઠા શબ્દોને યાદ કરીને, મનથી મોહાઈ ગઈ હતી; એની રંગીન વાતો, જે હૃદયને સ્પર્શી ગઈ હતી, એમને ગૂંચવી નાખતી હતી.

ગતિં સુલલિતાં ચેષ્ટાં સ્નિગ્ધહાસાવલોકનમ્ । શોકાપહાનિ નર્માણિ પ્રોદ્દામચરિતાનિ ચ

એમને એની મનમોહક ચાલ, હલનચલન, પ્રેમાળ સ્મિત અને નજર, દુઃખ દૂર કરી દેતી મજાક અને રમૂજી કૃત્યો બધું યાદ આવતું હતું.

ચિન્તયન્ત્યો મુકુન્દસ્ય ભીતા વિરહકાતરાઃ । સમેતાઃ સઙ્‌ઘશઃ પ્રોચુઃ અશ્રુમુખ્યોઽચ્યુતાશયાઃ

મુકુન્દને યાદ કરતાં, વિયોગના ભયથી વ્યાકુળ અને ડરી ગયેલી એ સ્ત્રીઓ જૂથમાં ભેગી થઈ, આંખોમાં આંસુ સાથે, અચ્યૂતના પ્રેમથી ભરેલા હૃદયથી વાતો કરતી હતી.

શ્રીગોપ્ય ઊચુઃ - ( મિશ્ર ) અહો વિધાતસ્તવ ન ક્વચિદ્ દયા સંયોજ્ય મૈત્ર્યા પ્રણયેન દેહિનઃ । તાંશ્ચાકૃતાર્થાન્ વિયુનઙ્‌ક્ષ્યપાર્થકં વિક્રીડિતં તેઽર્ભકચેષ્ટિતં યથા

શ્રીગોપીઓએ કહ્યું: હે સર્જનહાર, તું કેટલો નિર્દય છે! જીવોને પ્રેમ અને મિત્રતામાં જોડીને, એમની ઈચ્છા પૂરી થાય એ પહેલાં જ તું એમને અલગ કરી દે છે, જેમ બાળકોથી રમકડાં છીનવી લે છે.

યસ્ત્વં પ્રદર્શ્યાસિતકુન્તલાવૃતં મુકુન્દવક્ત્રં સુકપોલમુન્નસમ્ । શોકાપનોદસ્મિતલેશસુન્દરં કરોષિ પારોક્ષ્યમસાધુ તે કૃતમ્

તમે અમને મુકુન્દનું કાળી વાળથી ઘેરાયેલું, સુંદર ગાલ અને ઊંચા નાકવાળું મુખ, દુઃખ દૂર કરતું સ્મિતથી શોભિત, બતાવ્યું—અને હવે એ અમથી દૂર કરી દીધો; આ તો યોગ્ય નથી.

ક્રૂરસ્ત્વમક્રૂરસમાખ્યયા સ્મ નઃ ચક્ષુર્હિ દત્તં હરસે બતાજ્ઞવત્ । યેનૈકદેશેઽખિલસર્ગસૌષ્ઠવં ત્વદીયમદ્રાક્ષ્મ વયં મધુદ્વિષઃ

તમે ખરેખર ક્રૂર છો, અક્રૂર નામને યોગ્ય ઠેરવ્યા! અમને આંખો આપી, હવે એ પણ જોરથી છીનવી લો છો, કેમ કે તમારી કૃપાથી જ અમને મધુદ્વિષનો, સમગ્ર સર્જનાની સુંદરતા એક સાથે જોવા મળી હતી.

ન નન્દસૂનુઃ ક્ષણભઙ્‌ગસૌહૃદઃ સમીક્ષતે નઃ સ્વકૃતાતુરા બત । વિહાય ગેહાન્ સ્વજનાન્ તાન્ પતીન્ તદ્દાસ્યમદ્ધોપગતા નવપ્રિયઃ

નંદપુત્રનું પ્રેમ તો ક્ષણભંગુર છે; હવે એ અમને જોઈ પણ નથી રહ્યો, ભલે અમે આપણા કર્મોથી દુઃખી છીએ. ઘર, પરિવાર અને પતિઓને છોડી, અમે એની સેવા માટે આવ્યા, પણ હવે એણે નવી પ્રિયાઓ શોધી લીધી છે.

સુખં પ્રભાતા રજનીયમાશિષઃ સત્યા બભૂવુઃ પુરયોષિતાં ધ્રુવમ્ । યાઃ સંપ્રવિષ્ટસ્ય મુખં વ્રજસ્પતેઃ પાસ્યન્ત્યપાઙ્‌ગોત્ કલિતસ્મિતાસવમ્

નિશ્ચિત છે કે એ શહેરની સ્ત્રીઓ માટે રાત આનંદથી પસાર થઈ હશે અને એમની ઈચ્છાઓ પૂરી થઈ હશે, કેમ કે જયારે વ્રજના સ્વામી શહેરમાં પ્રવેશશે, ત્યારે એના તિરછા સ્મિતવાળા નજરના અમૃતથી એનું મુખ પીશે.

તાસાં મુકુન્દો મધુમઞ્જુભાષિતૈરઃ ગૃહીતચિત્તઃ પરવાન્ મનસ્વ્યપિ । કથં પુનર્નઃ પ્રતિયાસ્યતેઽબલા ગ્રામ્યાઃ સલજ્જસ્મિતવિભ્રમૈર્ભ્રમન્

મુકુન્દ હવે એમની મધુર, મધમાખી જેવી મીઠી વાતોથી મોહાઈ ગયો છે અને એમના વશમાં છે, ભલે એ મનથી મજબૂત છે. એ હવે અમ ગામડાની, લજ્જાશીલ અને પ્રેમથી ગૂંચવાયેલી સ્ત્રીઓ પાસે ફરી આવશે કેમ?

અદ્ય ધ્રુવં તત્ર દૃશો ભવિષ્યતે દાશાર્હભોજાન્ધક વૃષ્ણિસાત્વતામ્ । મહોત્સવઃ શ્રીરમણં ગુણાસ્પદં દ્રક્ષ્યન્તિ યે ચાધ્વનિ દેવકીસુતમ્

આજે ચોક્કસ દશાર્હ, ભોજ, અંધક, વૃષ્ણિ અને સાત્વત માટે મહોત્સવ થશે; રસ્તામાં જે હશે, એ સૌ દેવકીપુત્ર, ગુણોના ખજાના, શ્રીરમણને જોઈ શકશે.

મૈતદ્વિધસ્યાકરુણસ્ય નામ ભૂદ્ અક્રૂર ઇત્યેતદતીવ દારુણઃ । યોઽસાવનાશ્વાસ્ય સુદુઃખિતં જનં પ્રિયાત્પ્રિયં નેષ્યતિ પારમધ્વનઃ

આવી નિર્દયતા ધરાવનારને અક્રૂર નામ આપવું જોઈએ! કેટલું દુઃખદ છે કે એ, અમને ઘેરું દુઃખ હોય છતાં, કોઈ સાંત્વના આપ્યા વિના, અમારો સૌથી પ્રિય મિત્ર દૂર લઈ જાય છે.