શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તત્ સભાસંસ્થિતાનાં ચ દેહગેહાત્મવિસ્મૃતિઃ । દૃષ્ટ્વા ચ તન્મયાવસ્થાં નારદો વાક્યમબ્રવીત્

એ સભામાં બેઠેલા સૌએ પોતાનું શરીર, ઘર અને પોતાનું હોવું ભૂલી જતાં; એમની એ એકાગ્રતા જોઈને નારદજી બોલ્યા.

(વંશસ્થ) અલૌકિકોઽયં મહિમા મુનીશ્વરાઃ સપ્તાહજન્યોઽદ્ય વિલોકિતો મયા । મૂઢાઃ શઠા યે પશુપક્ષિણોઽત્ર સર્વેઽપિ નિષ્પાપતમા ભવન્તિ

મુનિશ્વરોએ, આજે સાત દિવસના પ્રસંગથી ઉપજેલી આ અદભુત મહિમા મેં જોઈ છે; અહીંના મૂર્ખ, કપટી, પશુ અને પક્ષીઓ પણ સર્વે નિર્દોષ બની જાય છે.

(ઉપેંદ્રવજ્રા) અતો નૃલોકે નનુ નાસ્તિ કિંચિત્ ચિત્તસ્ય શોધાય કલૌ પવિત્રમ્ । અઘૌઘવિધ્વંસકરં તથૈવ કથાસમાનં ભુવિ નાસ્તિ ચાન્યત્

માનવલોકમાં, કલિયુગમાં મનને શુદ્ધ કરતું બીજું કંઈ પવિત્ર નથી; પાપનો નાશ કરનાર આ કથાસમાન બીજું કશું ધરતી પર નથી.

(ઇંદ્રવજ્રા) કે કે વિશુદ્ધ્યન્તિ વદન્તુ મહ્યં સપ્તાહયજ્ઞેન કથામયેન । કૃપાલુભિર્લોકહિતં વિચાર્ય પ્રકાશિતઃ કોઽપિ નવીનમાર્ગઃ

સાત દિવસની કથારૂપ યજ્ઞથી કોણ કોણ શુદ્ધ થાય છે, મને કહો; શું કોઈ દયાળુએ લોકહિત વિચારીને નવો માર્ગ બતાવ્યો છે?

કુમારા ઊચુઃ - (વંશસ્થ) યે માનવાઃ પાપકૃતસ્તુ સર્વદા સદા દુરાચારરતા વિમાર્ગગાઃ । ક્રોધાગ્નિદગ્ધાઃ કુટિલાશ્ચ કામિનઃ સપ્તાહયજ્ઞેન કલૌ પુનન્તિ તે

કુમારોએ કહ્યું: જે મનુષ્યો હંમેશા પાપ કરે છે, દુરાચારમાં રત છે, માર્ગભ્રષ્ટ છે, ક્રોધથી દાઝેલા, વાંકાચાળા અને કામી છે—એ સૌ કલિયુગમાં સાત દિવસની કથાથી શુદ્ધ થાય છે.

સત્યન હીના પિતૃમાતૃદૂષકાઃ તૃષ્ણાકુલાચાશ્રમધર્મવર્જિતાઃ । યે દામ્ભિકા મત્સરિણોઽપિ હિંસકાઃ સપ્તાહયજ્ઞેન કલૌ પુનન્તિ તે

જે સત્યવિહિન, માતાપિતાને દુઃખ આપનારા, લોભથી ભરેલા, આશ્રમધર્મથી વિમુખ, દંભી, ઈર્ષાળુ અને હિંસક છે—એ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસની કથાથી શુદ્ધ થાય છે.

પઞ્ચોગ્રપાપાત્ છલછદ્મકારિણઃ ક્રૂરાઃ પિશાચા ઇવ નિર્દયાશ્ચ યે । બ્રહ્મસ્વપુષ્ટા વ્યભિચારકારિણઃ સપ્તાહયજ્ઞેન કલૌ પુનન્તિ તે

જે પાંચ ઘોર પાપ કરે છે, છેતરપિંડી કરે છે, ક્રૂર અને પિશાચ સમાન નિર્દય છે, બ્રહ્મસ્વના ભોગવટિયા અને પરસ્ત્રીગામી છે—એ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસની કથાથી શુદ્ધ થાય છે.

કાયેન વાચા મનસાપિ પાતકં નિત્યં પ્રકુર્વન્તિ શઠા હઠેન યે । પરસ્વપુષ્ટા મલિના દુરાશયાઃ સપ્તાહયજ્ઞેન કલૌ પુનન્તિ તે

જે શરીર, વાણી અને મનથી સતત પાપ કરે છે, કપટી અને હઠી છે, પરધનથી સંપન્ન, અશુદ્ધ અને દુર્ભાવનાવાળા છે—એ પણ કલિયુગમાં સાત દિવસની કથાથી શુદ્ધ થાય છે.

(અનુષ્ટુપ્) અત્ર તે કીર્તયિષ્યામ ઇતિહાસં પુરાતનમ્ । યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ પાપહાનિઃ પ્રજાયતે

અહીં હું તમને એક પ્રાચીન વાર્તા કહિશ, જેના માત્ર શ્રવણથી પાપનો નાશ થાય છે.

તુંગભદ્રાતટે પૂર્વં અભૂત્ પત્તનમુત્તમમ્ । યત્ર વર્ણાઃ સ્વધર્મેણ સત્યસત્કર્મતત્પરાઃ

તુંગભદ્રાના કાંઠે એક સમયે એક ઉત્તમ નગર હતું, જ્યાં ચાર વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મમાં સ્થિર રહી, સત્ય અને સારા કર્મોમાં તત્પર હતા.

આત્મદેવઃ પુરે તસ્મિન્ સર્વવેદ વિશારદઃ । શ્રૌતસ્માર્તેષુ નિષ્ણાતો દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ

એ નગરમાં આત્મદેવ નામનો, સર્વ વેદોમાં પારંગત, શ્રુતિ અને સ્મૃતિમાં નિષ્ણાત, જાણે બીજો સૂર્ય જ રહેતો હતો.

ભિક્ષુકો વિત્તવાન્ લોકે તત્પ્રિયા ધુન્ધુલી સ્મૃતા । સ્વવાક્યસ્થાપિકા નિત્યં સુન્દરી સુકુલોદ્‌ભવા

એ ભિક્ષુક, જગતમાં ધનવાન હતો; તેની પ્રિય પત્નીનું નામ ધુંધળી હતું, જે હંમેશા પોતાના વચન પર અડગ, સુંદર અને સજ્જન કુટુંબમાં જન્મેલી હતી.

લોકવાર્તારતા ક્રૂરા પ્રાયશો બહુજલ્પિકા । શૂરા ચ ગૃહકૃત્યેષુ કૃપણા કલહપ્રિયા

તે દુન્યાવિ હિતમાં રત, ક્રૂર, મોટાભાગે વાચાળ, ઘરકામમાં પારો, કંજૂસ અને ઝઘડાળુ હતી.

એવં નિવસતોઃ પ્રેમ્ણા દંપત્યો રમમાણયોઃ । અર્થાઃ કામાસ્તયોરાસન્ ન સુખાય ગૃહાદિકમ્

આ રીતે પતિ-પત્ની પ્રેમથી સાથે રહી આનંદ માણતા, તેમ છતાં ધન અને ઇચ્છાઓથી એમના ઘરમાં અને બીજા કામોમાં સુખ મળતું નહોતું.

પશ્ચાત્ ધર્માઃ સમારબ્ધાઃ તાભ્યાં સંતાનહેતવે । ગોભૂહિરણ્યવાસાંસિ દીનેભ્યો યચ્છતઃ સદા

પછી સંતાન માટે ધર્મકર્મ શરૂ કર્યા; ગાય, જમીન, સોનુ અને વસ્ત્રો ગરીબોને હંમેશા આપતા.

ધનાર્ધં ધર્મમાર્ગેણ તાભ્યાં નીતં તથાપિ ચ । ન પુત્રો નાપિ વા પુત્રી તતશ્ચિન્તાતુરો ભૃશમ્

એમણે પોતાનું અડધું ધન ધર્મમાર્ગે ખર્ચ્યું, છતાં ન તો પુત્ર થયો, ન પુત્રી; તેથી તેઓ ખૂબ ચિંતામાં પડી ગયા.

એકદા સ તુ દ્વિજો દુઃખાદ્ ગૃહં ત્યક્ત્વા વનં ગતઃ । મધ્યાહ્ને તૃષિતો જાતઃ તડાગં સમુપેયિવાન્

એક દિવસ એ દ્વિજ દુઃખી થઈ ઘર છોડી વનમાં ગયો. મધ્યાહ્ને તેને તરસ લાગી, તો તે તળાવ પાસે ગયો.

પીત્વા જલં નિષણ્ણસ્તુ પ્રજાદુઃખેન કર્શિતઃ । મુહૂર્તાદપિ તત્રૈવ સંન્યાસી કશ્ચિત્ આગતઃ

પાણી પીધા પછી, સંતાનના દુઃખથી દુર્બળ બની, ત્યાં બેસી ગયો. થોડા જ સમયમાં ત્યાં એક સંન્યાસી આવ્યા.

દૃષ્ટ્વા પીતજલં તં તુ વિપ્રો યાતસ્તદન્તિકમ્ । નત્વા ચ પાદયોસ્તસ્ય નિઃશ્વસન્ સંસ્થિતઃ પુરઃ

પાણી પીધેલો બ્રાહ્મણ તેમને જોઈને નજીક ગયો. તેમના પગે વંદન કરી, ઊભો રહીને ઊંડા ઉશ્કેરા સાથે શ્વાસ લીધો.

યતિરુવાચ - કથં રોદિષિ વિપ્ર ત્વં કા તે ચિન્તા બલીયસી । વદ ત્વં સત્વરમ્ મહ્યં સ્વસ્ય દુઃખસ્ય કારણમ્

યતિએ કહ્યું: બ્રાહ્મણ, તું કેમ રડે છે? તને કઈ મોટી ચિંતા છે? તારા દુઃખનું કારણ મને જલ્દી કહે.

બ્રાહ્મણ ઉવાચ - કિં બ્રવીમિ ઋષે દુઃખં પૂર્વપાપેન સંચિતમ્ । મદીયાઃ પૂર્વજાસ્તોયં કવોષ્ણં ઉપભુઞ્જતે

બ્રાહ્મણે કહ્યું: ઋષિ, હું શું કહું, પહેલાંના પાપથી જમાયેલું દુઃખ છે. મારા પૂર્વજ ઠંડા પાણીના બદલે ગરમ પાણી પીવે છે.

મદ્દત્તં નૈવ ગૃહ્ણન્તિ પ્રીત્યા દેવા દ્વિજાતયઃ । પ્રજાદુઃખેન શૂન્યોઽહં પ્રાણાન્ ત્યક્તું ઇહાગતઃ

મારા દાન દેવતાઓ કે દ્વિજોને આનંદથી સ્વીકારાતા નથી. સંતાનના દુઃખથી ખાલી થઈ, હું અહીં જીવ છોડવા આવ્યો છું.

ધિક્ જીવિતં પ્રજાહીનં ધિક્ ગૃહં ચ પ્રજાં વિના । ધિક્ ધનં ચાનપત્યસ્ય ધિક્કુલં સંતતિં વિના

સંતાન વિના જીવન વ્યર્થ છે, સંતાન વગરનું ઘર પણ વ્યર્થ છે. જેને સંતાન નથી, તેનું ધન વ્યર્થ છે, અને વંશ પણ વ્યર્થ છે.

પાલ્યતે યા મયા ધેનુઃ સા વન્ધ્યા સર્વથા ભવેત્ । યો મયા રોપિતો વૃક્ષઃ સોઽપિ વન્ધ્યત્વમાશ્રયેત્

જે ગાય હું પાળું છું, તે બાંઝ રહે છે. જે વૃક્ષ હું વાવું છું, તે પણ ફળ આપતું નથી.

યત્ફલં મદ્‌ગૃહાયાતં તચ્ચ શીઘ્રં વિનશ્યતિ । નિર્ભાગ્યસ્યાનપત્યસ્ય કિમતો જીવિતેન મે

મારા ઘરમાં જે ફળ આવે છે, તે પણ તરત બગડી જાય છે. હું દુર્ભાગી અને સંતાન વિના છું, તો મને આવું જીવન શેના માટે?

ઇત્યુક્ત્વા સ રુરોદોચ્ચૈઃ તત્પાર્શ્વં દુઃખપીડિતઃ । તદા તસ્ય યતેશ્ચિત્તે કરુણાભૂત્ ગરીયસી

આવું કહી, તે દુઃખથી પીડાઈ, સંન્યાસીના બાજુએ ઊંચે રડવા લાગ્યો. ત્યારે એ યતિના હૃદયમાં મોટી કરુણા જાગી.

તદ્‌ભાલાક્ષરમાલાં ચ વાચમાયાસ યોગવાન્ । સર્વં જ્ઞાત્વા યતિઃ પશ્ચાત્ વિપ્રં ઊચે સવિસ્તરમ્

પછી યતિએ પોતાના યોગબળથી અને ભાળ પરના અક્ષરમાળાથી બધું જાણી, બ્રાહ્મણને વિગતે કહ્યું.

યતિરુવાચ - મુઞ્ચ અજ્ઞાનં પ્રજારૂપં બલિષ્ઠા કર્મણો ગતિઃ । વિવેકં તુ સમાસાદ્ય ત્યજ સંસારવાસનામ્

યતિએ કહ્યું: સંતાનની આશા રૂપ અજ્ઞાન છોડ. કર્મની ગતિ બહુ જ મજબૂત છે. સમજ મેળવી, સંસારની ઇચ્છા ત્યજી દે.

શ્રુણુ વિપ્ર મયા તેઽદ્ય પ્રારબ્ધં તુ વિલોકિતમ્ । સપ્તજન્માવધિ તવ પુત્રો નૈવ ચ નૈવ ચ

બ્રાહ્મણ, આજે મેં તારો ભાગ્ય જોઈ લીધું છે: સાત જન્મ સુધી તને પુત્ર નહીં મળે, ક્યારેય નહીં.