શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( મિશ્ર ) પદાનિ તસ્યાખિલલોકપાલ કિરીટજુષ્ટામલપાદરેણોઃ । દદર્શ ગોષ્ઠે ક્ષિતિકૌતુકાનિ વિલક્ષિતાન્યબ્જયવાઙ્‌કુશાદ્યૈઃ

ત્યાં ગોકુલમાં, જ્યાં જ્યાં પદચિહ્નો પડ્યા હતા, એ બધાં જગતના રક્ષકોના મસ્તક પર ધારણ કરાતા પાવન ધૂળથી ભરેલા હતા, અને કમળ, જવાર અને અંકુશ જેવા ચિહ્નોથી અલગ ઓળખાતા હતા, એ અક્રૂરે જોયા.

તદ્દર્શનાહ્લાદવિવૃદ્ધસમ્ભ્રમઃ પ્રેમ્ણોર્ધ્વરોમાશ્રુકલાકુલેક્ષણઃ । રથાદવસ્કન્દ્ય સ તેષ્વચેષ્ટત પ્રભોરમૂન્યઙ્‌ઘ્રિરજાંસ્યહો ઇતિ

આ દર્શનથી અક્રૂરના હૃદયમાં આનંદ અને ભક્તિથી ભરપૂર ઉલ્લાસ થયો, પ્રેમથી રોમાચંન અને આંખોમાં આંસુઓ આવી ગયા. રથમાંથી ઉતરીને તેઓ એ પદધૂળમાં ફરવા લાગ્યા અને બોલ્યા: 'આહો! આ તો પ્રભુના પાવન પગલાંની ધૂળ છે!'

( અનુષ્ટુપ્ ) દેહંભૃતામિયાનર્થો હિત્વા દમ્ભં ભિયં શુચમ્ । સન્દેશાદ્યો હરેર્લિઙ્‌ગ દર્શનશ્રવણાદિભિઃ

શરીર ધારણ કરનાર જીવ માટે સૌથી મોટો લાભ એ છે કે, તે અભિમાન, ભય અને શોકને છોડે; અને એ હરીના દર્શન, શ્રવણ અને અન્ય સંપર્કથી પ્રથમ મળે છે.

દદર્શ કૃષ્ણં રામં ચ વ્રજે ગોદોહનં ગતૌ । પીતનીલામ્બરધરૌ શરદમ્બુરહેક્ષણૌ

અક્રૂરે ગોકુલમાં કૃષ્ણ અને રામને ગાય દુહ્યા પછી પરત આવતાં જોયા; બંનેએ પીળાં અને વાદળી વસ્ત્ર પહેર્યા હતા અને તેમની આંખો શરદના કમળ જેવી હતી.

કિશોરૌ શ્યામલશ્વેતૌ શ્રીનિકેતૌ બૃહદ્ભુજૌ । સુમુખૌ સુન્દરવરૌ બલદ્વિરદવિક્રમૌ

બન્ને યુવાન હતા, એક શ્યામ અને એક ધોળા, સૌંદર્યના ધામ, વિશાળ બાહુઓવાળા, સુંદર ચહેરાવાળા, મનોહર રૂપવાળા અને યુવાન હાથી જેવી તાકાત અને ચાલ ધરાવતા.

ધ્વજવજ્રાઙ્‌કુશામ્ભોજૈઃ ચિહ્નિતૈરઙ્‌ઘ્રિભિર્વ્રજમ્ । શોભયન્તૌ મહાત્માનૌ સાનુક્રોશસ્મિતેક્ષણૌ

મહાન આત્માઓએ ધ્વજ, વજ્ર, અંકુશ અને કમળ જેવા ચિહ્નવાળા પગથી વ્રજને શોભાવ્યું, અને તેમની નજર હંમેશા દયાભાવ અને સ્મિતથી ભરેલી હતી.

ઉદારરુચિરક્રીડૌ સ્રગ્વિણૌ વનમાલિનૌ । પુણ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્‌ગૌ સ્નાતૌ વિરજવાસસૌ

તેઓ ઉદાર અને રમણીય રમતમાં મગ્ન, ફૂલોની માળા અને વનમાલા ધારણ કરેલા, પવિત્ર સુગંધથી અંજાયેલા, સ્નાન કર્યા અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરેલા હતા.

પ્રધાનપુરુષાવાદ્યૌ જગદ્ધેતૂ જગત્પતી । અવતીર્ણૌ જગત્યર્થે સ્વાંશેન બલકેશવૌ

બન્ને, મુખ્ય પુરુષ અને જગતના કારણ તથા સ્વામી, પૃથ્વીનું કલ્યાણ કરવા માટે પોતાના અંશરૂપે બલરામ અને કેશવ તરીકે અવતર્યા હતા.

દિશો વિતિમિરા રાજન્ કુર્વાણૌ પ્રભયા સ્વયા । યથા મારકતઃ શૈલો રૌપ્યશ્ચ કનકાચિતૌ

રાજા! તેઓ પોતાની તેજસ્વિતા વડે ચારે દિશામાં અંધકાર દૂર કરતા હતા, જેમ પાચા પથ્થરનો પર્વત અને ચાંદીનો પર્વત સોનાથી શોભાયમાન થાય છે.

રથાત્ તૂર્ણં અવપ્લુત્ય સોઽક્રૂરઃ સ્નેહવિહ્વલઃ । પપાત ચરણોપાન્તે દણ્ડવત્ રામકૃષ્ણયોઃ

અક્રૂર, પ્રેમથી વિહ્વળ થઈ, તરત જ રથમાંથી ઊતર્યા અને રામકૃષ્ણના પગ પાસે દંડવત પડ્યા.

ભગવદ્દર્શનાહ્લાદ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ । પુલકચિતાઙ્‌ગ ઔત્કણ્ઠ્યાત્ સ્વાખ્યાને નાશકન્ નૃપ

પ્રભુના દર્શનથી આનંદથી ભરાયેલા, અક્રૂરની આંખોમાં આનંદના આંસુઓ આવી ગયા, શરીર પર રોમાચંન થયો અને ઉત્કંઠાથી પોતાનું નામ પણ બોલી શક્યા નહીં, હે રાજા!

ભગવાન્ તમભિપ્રેત્ય રથાઙ્‌ગાઙ્‌કિતપાણિના । પરિરેભેઽભ્યુપાકૃષ્ય પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ

પ્રભુએ, પોતાના હાથ પર રથના ચક્રનું નિશાન ધરાવતાં, અક્રૂર પાસે જઈને તેમને પ્રેમથી ભેટી લીધા અને નજીક ખેંચ્યા, કારણ કે તેઓ નમન કરનારા પર વિશેષ કૃપાળુ છે.

સઙ્‌કર્ષણશ્ચ પ્રણતં ઉપગુહ્ય મહામનાઃ । ગૃહીત્વા પાણિના પાણી અનયત્ સાનુજો ગૃહમ્

અને સંકર્ષણે પણ, મહાન હૃદયવાળા, નમન કરનારા અક્રૂરને ભેટી લીધા, હાથ પકડીને પોતાના ભાઈ સાથે ઘરમાં લઈ ગયા.

પૃષ્ટ્વાથ સ્વાગતં તસ્મૈ નિવેદ્ય ચ વરાસનમ્ । પ્રક્ષાલ્ય વિધિવત્ પાદૌ મધુપર્કાર્હણમાહરત્

પછી તેમની ખુશાલી પૂછીને, સન્માનપૂર્વક આસન આપ્યું, વિધી પ્રમાણે પગ ધોઈને મધુપર્ક સ્વાગત માટે લાવ્યું.

નિવેદ્ય ગાં ચાતિથયે સંવાહ્ય શ્રાન્તમાદૃતઃ । અન્નં બહુગુણં મેધ્યં શ્રદ્ધયોપાહરદ્ વિભુઃ

મહેમાનને ગાય અર્પણ કરી, શ્રદ્ધાપૂર્વક થાકેલા અંગો દબાવી, ભગવાને તેમને શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ અને બહુવિધ ભોજન પીરસ્યું.

તસ્મૈ ભુક્તવતે પ્રીત્યા રામઃ પરમધર્મવિત્ । મખવાસૈર્ગન્ધમાલ્યૈઃ પરાં પ્રીતિં વ્યધાત્ પુનઃ

જ્યારે અક્રૂરે ભોજન લીધું, ત્યારે ધર્મના પરમ જ્ઞાતા રામે, યજ્ઞમાં ઉપયોગ થતી સુગંધ અને ફૂલો વડે ફરીથી ખૂબ પ્રેમથી તેમનું સન્માન કર્યું.

પપ્રચ્છ સત્કૃતં નન્દઃ કથં સ્થ નિરનુગ્રહે । કંસે જીવતિ દાશાર્હ સૌનપાલા ઇવાવયઃ

નંદજીએ અક્રૂરજીનું સન્માન કરીને પૂછ્યું: "કેમ છો તમે, અહીં તો કોઈ દયા નથી, અને કંસ હજુ જીવતો જ છે, દાશાર્હ? આપણે તો જાણે કોઈ કઠોર માલિક હેઠળના ગવાળાઓ જેવી હાલતમાં છીએ, એવું નથી લાગતું?"

યોઽવધીત્ સ્વસ્વસુસ્તોકાન્ ક્રોશન્ત્યા અસુતૃપ્ ખલઃ । કિં નુ સ્વિત્તત્પ્રજાનાં વઃ કુશલં વિમૃશામહે

જે દુષ્ટે પોતાના ભાણેજોને તેમની માતાઓના રડતાં રડતાં મારી નાખ્યા, એના રાજમાં તમારો અને તમારી પ્રજાનો કલ્યાણ કેમ થઈ શકે? એવું તો અમને અચરજ લાગે છે.

ઇત્થં સૂનૃતયા વાચા નન્દેન સુસભાજિતઃ । અક્રૂરઃ પરિપૃષ્ટેન જહાવધ્વપરિશ્રમમ્

નંદજીના પ્રેમભર્યા સન્માન અને સ્નેહભરી વાતોથી અક્રૂરજીનો માર્ગનો થાક પણ ઉતરી ગયો.

શ્રીકૃષ્ણબલરામયોર્મથુરાયાં પ્રતિ પ્રસ્થાનં વિરહકાતર ગોપીનાં કરુણોદ્‌ગારઃ કાલિંદ્યાં અક્રૂરકર્તૃકં ભગવદ્‌ધામ દર્શનં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સુખોપવિષ્ટઃ પર્યઙ્‌કે રમકૃષ્ણોરુમાનિતઃ । લેભે મનોરથાન્ સર્વાન્ પન્પથિ યાન્ સ ચકાર હ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: રામ અને કૃષ્ણના સન્માનથી અક્રૂરજી સુખથી પથારી પર બેસી ગયા અને રસ્તામાં જે ઇચ્છાઓ રાખી હતી, એ બધું તેમને પ્રાપ્ત થયું.

કિમલભ્યં ભગવતિ પ્રસન્ને શ્રીનિકેતને । તથાપિ તત્પરા રાજન્ ન હિ વાઞ્છન્તિ કિઞ્ચન

ભગવાન પ્રસન્ન થાય ત્યારે શું અપ્રાપ્ય રહી શકે? છતાં, રાજન, જે લોકો તેમની ભક્તિમાં લીન છે, તેઓ તો કશું માંગતા જ નથી.

સાયંતનાશનં કૃત્વા ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । સુહૃત્સુ વૃત્તં કંસસ્ય પપ્રચ્છાન્યચ્ચિકીર્ષિતમ્

સાંજનું ભોજન કર્યા પછી દેવકીપુત્ર ભગવાન કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોમાંથી કઈ રીતે કંસ વર્તે છે અને હવે શું કરવાનું વિચારે છે, એ વિશે પૂછપરછ કરી.

શ્રીભગવાનુવાચ - તાત સૌમ્યાગતઃ કચ્ચિત્ સ્વાગતં ભદ્રમસ્તુ વઃ । અપિ સ્વજ્ઞાતિબન્ધૂનાં અનમીવમનામયમ્

ભગવાને કહ્યું: "પ્રિય અક્રૂર, સ્વાગત છે! આશા છે કે બધું સારું છે. તમારા સંબંધીઓ અને કુટુંબમાં બધું આરોગ્ય અને સુખથી છે ને?"

કિં નુ નઃ કુશલં પૃચ્છે એધમાને કુલામયે । કંસે માતુલનામ્ન્યઙ્‌ગ સ્વાનાં નસ્તત્પ્રજાસુ ચ

"જ્યારે આપણું કુટુંબ દુઃખી છે અને કંસ, આપણો મામા, આપણાં અને આપણા લોકોના પર શાસન કરે છે, ત્યારે હું આપણી ભલાઈ વિશે કેવી રીતે પૂછું?"

અહો અસ્મદભૂદ્ ભૂરિ પિત્રોર્વૃજિનમાર્યયોઃ । યદ્ધેતોઃ પુત્રમરણં યદ્ધેતોર્બન્ધનં તયોઃ

"હાય! અમારા કારણે મારા પવિત્ર માતા-પિતાને કેટલું દુઃખ સહન કરવું પડ્યું—અમારા કારણે તેમના પુત્રો મર્યા અને અમારાં કારણે જ તેઓ બંધાયેલા રહ્યા."

દિષ્ટ્યાદ્ય દર્શનં સ્વાનાં મહ્યં વઃ સૌમ્ય કાઙ્‌ક્ષિતમ્ । સઞ્જાતં વર્ણ્યતાં તાત તવાગમનકારણમ્

"આજે સારા ભાગ્યે મને મારા પોતાના લોકો જોવા મળ્યા, જેની હું બહુ ઇચ્છા રાખતો હતો. હવે, પ્રિય અક્રૂર, કહો તો, તમે આવવાનું કારણ શું છે?"

શ્રીશુક ઉવાચ - પૃષ્ટો ભગવતા સર્વં વર્ણયામાસ માધવઃ । વૈરાનુબન્ધં યદુષુ વસુદેવવધોદ્યમમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: ભગવાને પૂછતાં માધવે બધું વિગતે કહ્યું—યદુઓમાં ચાલતી દુશ્મનાવટ અને કંસે વસુદેવને મારવાનો ઈરાદો રાખ્યો છે, એ બધું.

યત્સન્દેશો યદર્થં વા દૂતઃ સમ્પ્રેષિતઃ સ્વયમ્ । યદુક્તં નારદેનાસ્ય સ્વજન્માનકદુન્દુભેઃ

અક્રૂરજી એ સંદેશ અને કારણ સમજાવ્યું, જે માટે તેમને દૂત તરીકે મોકલવામાં આવ્યા હતા, અને નારદજીએ કંસને અનકદુંદુભિના પુત્રના જન્મ વિશે શું કહ્યું હતું, એ પણ જણાવ્યું.

શ્રુત્વાક્રૂરવચઃ કૃષ્ણો બલશ્ચ પરવીરહા । પ્રહસ્ય નન્દં પિતરં રાજ્ઞા દિષ્ટં વિજજ્ઞતુઃ

અક્રૂરજીની વાત સાંભળી કૃષ્ણ અને બલરામ, જે દુશ્મનોના વિરોધીઓને હરાવનાર છે, તેઓ હસ્યા અને પોતાના પિતા નંદજીને રાજાના આદેશ વિશે જાણાવ્યું.