શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ન મય્યુપૈષ્યત્યરિબુદ્ધિમચ્યુતઃ કંસસ્ય દૂતઃ પ્રહિતોઽપિ વિશ્વદૃક્ । યોઽન્તર્બહિશ્ચેતસ એતદીહિતં ક્ષેત્રજ્ઞ ઈક્ષત્યમલેન ચક્ષુષા

અચ્યુત, જે સર્વત્ર જોનાર છે, તે મને કન્સનો દૂત હોવા છતાં શત્રુ સમાન નહિ માને; કારણ કે, જે મનથી થયેલું બધું, અંદર અને બહાર, શુદ્ધ દ્રષ્ટિથી જાણે છે.

અપ્યઙ્‌ઘ્રિમૂલેઽવહિતં કૃતાઞ્જલિં મામીક્ષિતા સસ્મિતમાર્દ્રયા દૃશા । સપદ્યપધ્વસ્તસમસ્તકિલ્બિષો વોઢા મુદં વીતવિશઙ્‌ક ઊર્જિતામ્

શક્ય છે કે જ્યારે હું તેમના પદમૂળે કરજોડીને પડ્યો હોઈશ, ત્યારે ભગવાન મને મૃદુ સ્મિત અને દયાળુ દ્રષ્ટિથી નિહાળે; અને તરત જ મારા બધા પાપો નાશ પામે, અને હું નિર્ભય આનંદથી ભરાઈ જાઉં.

સુહૃત્તમં જ્ઞાતિમનન્યદૈવતં દોર્ભ્યાં બૃહદ્ભ્યાં પરિરપ્સ્યતેઽથ મામ્ । આત્મા હિ તીર્થીક્રિયતે તદૈવ મે બન્ધશ્ચ કર્માત્મક ઉચ્છ્વસિત્યતઃ

પછી, જે સર્વોત્તમ મિત્ર, સગો અને એકમાત્ર દેવ છે, તે પોતાના વિશાળ હાથોથી મને ભેટી લેશે; એ ક્ષણે જ તે મને પવિત્ર કરી દેશે અને મારા કર્મથી બંધાયેલાં બંધન છૂટશે.

લબ્ધ્વાઙ્‌ગસઙ્‌ગં પ્રણતં કૃતાઞ્જલિં માં વક્ષ્યતેઽક્રૂર તતેત્યુરુશ્રવાઃ । તદા વયં જન્મભૃતો મહીયસા નૈવાદૃતો યો ધિગમુષ્ય જન્મ તત્

જ્યારે હું કરજોડીને નમન કરતો, તેમના અંગનો સ્પર્શ પ્રાપ્ત કરીશ, ત્યારે, અક્રૂર, ભગવાન મને સંબોધી બોલશે; ત્યારે, જો કે આપણે માનવ જન્મ પામ્યા છીએ, પણ જો ભગવાન આપણને માન આપતા નથી, તો એવો જન્મ નિંદનીય છે.

ન તસ્ય કશ્ચિદ્ દયિતઃ સુહૃત્તમો ન ચાપ્રિયો દ્વેષ્ય ઉપેક્ષ્ય એવ વા । તથાપિ ભક્તાન્ ભજતે યથા તથા સુરદ્રુમો યદ્વદુપાશ્રિતોઽર્થદઃ

ભગવાન માટે કોઈ સૌથી પ્રિય, મિત્ર કે અપ્રીય, દ્વેષપાત્ર કે અવગણ્ય નથી; છતાં, જેમ કલ્પવૃક્ષ પાસે જનારને ફળ આપે છે, તેમ ભગવાન પોતાના ભક્તોને કૃપા આપે છે.

કિં ચાગ્રજો માવનતં યદૂત્તમઃ સ્મયન્ પરિષ્વજ્ય ગૃહીતમઞ્જલૌ । ગૃહં પ્રવેષ્યાપ્તસમસ્તસત્કૃતં સમ્પ્રક્ષ્યતે કંસકૃતં સ્વબન્ધુષુ

અને વધુમાં, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મોટા ભાઈએ, હળવો સ્મિત કરીને, નમન કરીને હાથ જોડીને ઉભેલા અક્રૂરને હળવાશથી ભેટી લીધો, ઘરમાં લઈ ગયા જ્યાં સર્વ સન્માનની તૈયારી હતી, અને પછી પોતાના સગાંઓ પર કংসે કરેલા દુઃખોની વાત પૂછી.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્કૃષ્ણં શ્વફલ્કતનયોઽધ્વનિ । રથેન ગોકુલં પ્રાપ્તઃ સૂર્યશ્ચાસ્તગિરિં નૃપ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: આ રીતે કૃષ્ણનું સ્મરણ કરતાં, શ્વફલ્કપુત્ર અક્રૂર રથમાં બેઠા બેઠા ગોકુલ પહોંચ્યા, જેમ સૂર્ય પર્વતની પછાડે પહોંચે છે, એ રીતે.

( મિશ્ર ) પદાનિ તસ્યાખિલલોકપાલ કિરીટજુષ્ટામલપાદરેણોઃ । દદર્શ ગોષ્ઠે ક્ષિતિકૌતુકાનિ વિલક્ષિતાન્યબ્જયવાઙ્‌કુશાદ્યૈઃ

ત્યાં ગોકુલમાં, જ્યાં જ્યાં પદચિહ્નો પડ્યા હતા, એ બધાં જગતના રક્ષકોના મસ્તક પર ધારણ કરાતા પાવન ધૂળથી ભરેલા હતા, અને કમળ, જવાર અને અંકુશ જેવા ચિહ્નોથી અલગ ઓળખાતા હતા, એ અક્રૂરે જોયા.

તદ્દર્શનાહ્લાદવિવૃદ્ધસમ્ભ્રમઃ પ્રેમ્ણોર્ધ્વરોમાશ્રુકલાકુલેક્ષણઃ । રથાદવસ્કન્દ્ય સ તેષ્વચેષ્ટત પ્રભોરમૂન્યઙ્‌ઘ્રિરજાંસ્યહો ઇતિ

આ દર્શનથી અક્રૂરના હૃદયમાં આનંદ અને ભક્તિથી ભરપૂર ઉલ્લાસ થયો, પ્રેમથી રોમાચંન અને આંખોમાં આંસુઓ આવી ગયા. રથમાંથી ઉતરીને તેઓ એ પદધૂળમાં ફરવા લાગ્યા અને બોલ્યા: 'આહો! આ તો પ્રભુના પાવન પગલાંની ધૂળ છે!'

( અનુષ્ટુપ્ ) દેહંભૃતામિયાનર્થો હિત્વા દમ્ભં ભિયં શુચમ્ । સન્દેશાદ્યો હરેર્લિઙ્‌ગ દર્શનશ્રવણાદિભિઃ

શરીર ધારણ કરનાર જીવ માટે સૌથી મોટો લાભ એ છે કે, તે અભિમાન, ભય અને શોકને છોડે; અને એ હરીના દર્શન, શ્રવણ અને અન્ય સંપર્કથી પ્રથમ મળે છે.

દદર્શ કૃષ્ણં રામં ચ વ્રજે ગોદોહનં ગતૌ । પીતનીલામ્બરધરૌ શરદમ્બુરહેક્ષણૌ

અક્રૂરે ગોકુલમાં કૃષ્ણ અને રામને ગાય દુહ્યા પછી પરત આવતાં જોયા; બંનેએ પીળાં અને વાદળી વસ્ત્ર પહેર્યા હતા અને તેમની આંખો શરદના કમળ જેવી હતી.

કિશોરૌ શ્યામલશ્વેતૌ શ્રીનિકેતૌ બૃહદ્ભુજૌ । સુમુખૌ સુન્દરવરૌ બલદ્વિરદવિક્રમૌ

બન્ને યુવાન હતા, એક શ્યામ અને એક ધોળા, સૌંદર્યના ધામ, વિશાળ બાહુઓવાળા, સુંદર ચહેરાવાળા, મનોહર રૂપવાળા અને યુવાન હાથી જેવી તાકાત અને ચાલ ધરાવતા.

ધ્વજવજ્રાઙ્‌કુશામ્ભોજૈઃ ચિહ્નિતૈરઙ્‌ઘ્રિભિર્વ્રજમ્ । શોભયન્તૌ મહાત્માનૌ સાનુક્રોશસ્મિતેક્ષણૌ

મહાન આત્માઓએ ધ્વજ, વજ્ર, અંકુશ અને કમળ જેવા ચિહ્નવાળા પગથી વ્રજને શોભાવ્યું, અને તેમની નજર હંમેશા દયાભાવ અને સ્મિતથી ભરેલી હતી.

ઉદારરુચિરક્રીડૌ સ્રગ્વિણૌ વનમાલિનૌ । પુણ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્‌ગૌ સ્નાતૌ વિરજવાસસૌ

તેઓ ઉદાર અને રમણીય રમતમાં મગ્ન, ફૂલોની માળા અને વનમાલા ધારણ કરેલા, પવિત્ર સુગંધથી અંજાયેલા, સ્નાન કર્યા અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરેલા હતા.

પ્રધાનપુરુષાવાદ્યૌ જગદ્ધેતૂ જગત્પતી । અવતીર્ણૌ જગત્યર્થે સ્વાંશેન બલકેશવૌ

બન્ને, મુખ્ય પુરુષ અને જગતના કારણ તથા સ્વામી, પૃથ્વીનું કલ્યાણ કરવા માટે પોતાના અંશરૂપે બલરામ અને કેશવ તરીકે અવતર્યા હતા.

દિશો વિતિમિરા રાજન્ કુર્વાણૌ પ્રભયા સ્વયા । યથા મારકતઃ શૈલો રૌપ્યશ્ચ કનકાચિતૌ

રાજા! તેઓ પોતાની તેજસ્વિતા વડે ચારે દિશામાં અંધકાર દૂર કરતા હતા, જેમ પાચા પથ્થરનો પર્વત અને ચાંદીનો પર્વત સોનાથી શોભાયમાન થાય છે.

રથાત્ તૂર્ણં અવપ્લુત્ય સોઽક્રૂરઃ સ્નેહવિહ્વલઃ । પપાત ચરણોપાન્તે દણ્ડવત્ રામકૃષ્ણયોઃ

અક્રૂર, પ્રેમથી વિહ્વળ થઈ, તરત જ રથમાંથી ઊતર્યા અને રામકૃષ્ણના પગ પાસે દંડવત પડ્યા.

ભગવદ્દર્શનાહ્લાદ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ । પુલકચિતાઙ્‌ગ ઔત્કણ્ઠ્યાત્ સ્વાખ્યાને નાશકન્ નૃપ

પ્રભુના દર્શનથી આનંદથી ભરાયેલા, અક્રૂરની આંખોમાં આનંદના આંસુઓ આવી ગયા, શરીર પર રોમાચંન થયો અને ઉત્કંઠાથી પોતાનું નામ પણ બોલી શક્યા નહીં, હે રાજા!

ભગવાન્ તમભિપ્રેત્ય રથાઙ્‌ગાઙ્‌કિતપાણિના । પરિરેભેઽભ્યુપાકૃષ્ય પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ

પ્રભુએ, પોતાના હાથ પર રથના ચક્રનું નિશાન ધરાવતાં, અક્રૂર પાસે જઈને તેમને પ્રેમથી ભેટી લીધા અને નજીક ખેંચ્યા, કારણ કે તેઓ નમન કરનારા પર વિશેષ કૃપાળુ છે.

સઙ્‌કર્ષણશ્ચ પ્રણતં ઉપગુહ્ય મહામનાઃ । ગૃહીત્વા પાણિના પાણી અનયત્ સાનુજો ગૃહમ્

અને સંકર્ષણે પણ, મહાન હૃદયવાળા, નમન કરનારા અક્રૂરને ભેટી લીધા, હાથ પકડીને પોતાના ભાઈ સાથે ઘરમાં લઈ ગયા.

પૃષ્ટ્વાથ સ્વાગતં તસ્મૈ નિવેદ્ય ચ વરાસનમ્ । પ્રક્ષાલ્ય વિધિવત્ પાદૌ મધુપર્કાર્હણમાહરત્

પછી તેમની ખુશાલી પૂછીને, સન્માનપૂર્વક આસન આપ્યું, વિધી પ્રમાણે પગ ધોઈને મધુપર્ક સ્વાગત માટે લાવ્યું.

નિવેદ્ય ગાં ચાતિથયે સંવાહ્ય શ્રાન્તમાદૃતઃ । અન્નં બહુગુણં મેધ્યં શ્રદ્ધયોપાહરદ્ વિભુઃ

મહેમાનને ગાય અર્પણ કરી, શ્રદ્ધાપૂર્વક થાકેલા અંગો દબાવી, ભગવાને તેમને શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ અને બહુવિધ ભોજન પીરસ્યું.

તસ્મૈ ભુક્તવતે પ્રીત્યા રામઃ પરમધર્મવિત્ । મખવાસૈર્ગન્ધમાલ્યૈઃ પરાં પ્રીતિં વ્યધાત્ પુનઃ

જ્યારે અક્રૂરે ભોજન લીધું, ત્યારે ધર્મના પરમ જ્ઞાતા રામે, યજ્ઞમાં ઉપયોગ થતી સુગંધ અને ફૂલો વડે ફરીથી ખૂબ પ્રેમથી તેમનું સન્માન કર્યું.

પપ્રચ્છ સત્કૃતં નન્દઃ કથં સ્થ નિરનુગ્રહે । કંસે જીવતિ દાશાર્હ સૌનપાલા ઇવાવયઃ

નંદજીએ અક્રૂરજીનું સન્માન કરીને પૂછ્યું: "કેમ છો તમે, અહીં તો કોઈ દયા નથી, અને કંસ હજુ જીવતો જ છે, દાશાર્હ? આપણે તો જાણે કોઈ કઠોર માલિક હેઠળના ગવાળાઓ જેવી હાલતમાં છીએ, એવું નથી લાગતું?"

યોઽવધીત્ સ્વસ્વસુસ્તોકાન્ ક્રોશન્ત્યા અસુતૃપ્ ખલઃ । કિં નુ સ્વિત્તત્પ્રજાનાં વઃ કુશલં વિમૃશામહે

જે દુષ્ટે પોતાના ભાણેજોને તેમની માતાઓના રડતાં રડતાં મારી નાખ્યા, એના રાજમાં તમારો અને તમારી પ્રજાનો કલ્યાણ કેમ થઈ શકે? એવું તો અમને અચરજ લાગે છે.

ઇત્થં સૂનૃતયા વાચા નન્દેન સુસભાજિતઃ । અક્રૂરઃ પરિપૃષ્ટેન જહાવધ્વપરિશ્રમમ્

નંદજીના પ્રેમભર્યા સન્માન અને સ્નેહભરી વાતોથી અક્રૂરજીનો માર્ગનો થાક પણ ઉતરી ગયો.

શ્રીકૃષ્ણબલરામયોર્મથુરાયાં પ્રતિ પ્રસ્થાનં વિરહકાતર ગોપીનાં કરુણોદ્‌ગારઃ કાલિંદ્યાં અક્રૂરકર્તૃકં ભગવદ્‌ધામ દર્શનં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) સુખોપવિષ્ટઃ પર્યઙ્‌કે રમકૃષ્ણોરુમાનિતઃ । લેભે મનોરથાન્ સર્વાન્ પન્પથિ યાન્ સ ચકાર હ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: રામ અને કૃષ્ણના સન્માનથી અક્રૂરજી સુખથી પથારી પર બેસી ગયા અને રસ્તામાં જે ઇચ્છાઓ રાખી હતી, એ બધું તેમને પ્રાપ્ત થયું.

કિમલભ્યં ભગવતિ પ્રસન્ને શ્રીનિકેતને । તથાપિ તત્પરા રાજન્ ન હિ વાઞ્છન્તિ કિઞ્ચન

ભગવાન પ્રસન્ન થાય ત્યારે શું અપ્રાપ્ય રહી શકે? છતાં, રાજન, જે લોકો તેમની ભક્તિમાં લીન છે, તેઓ તો કશું માંગતા જ નથી.

સાયંતનાશનં કૃત્વા ભગવાન્ દેવકીસુતઃ । સુહૃત્સુ વૃત્તં કંસસ્ય પપ્રચ્છાન્યચ્ચિકીર્ષિતમ્

સાંજનું ભોજન કર્યા પછી દેવકીપુત્ર ભગવાન કૃષ્ણે પોતાના મિત્રોમાંથી કઈ રીતે કંસ વર્તે છે અને હવે શું કરવાનું વિચારે છે, એ વિશે પૂછપરછ કરી.