શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યદર્ચિતં બ્રહ્મભવાદિભિઃ સુરૈઃ શ્રિયા ચ દેવ્યા મુનિભિઃ સસાત્વતૈઃ । ગોચારણાયાનુચરૈશ્ચરદ્‌વને યદ્ગોપિકાનાં કુચકુઙ્‌કુમાઙ્‌કિતમ્

જે પદ બ્રહ્મા, શિવ, દેવતાઓ, શ્રીમહાદેવી, ઋષિઓ અને સાત્વતોએ પૂજ્યાં છે, જે ગોપાળમિત્રો સાથે વનમાં ગાય ચરાવતા ફર્યા છે અને જે ગોપીઓના કુંકુમથી રંગાયેલા છે.

દ્રક્ષ્યામિ નૂનં સુકપોલનાસિકં સ્મિતાવલોકારુણકઞ્જલોચનમ્ । મુખં મુકુન્દસ્ય ગુડાલકાવૃતં પ્રદક્ષિણં મે પ્રચરન્તિ વૈ મૃગાઃ

હવે તો હું મુકુન્દનું સુંદર ગાલ અને નાકવાળું, સ્મિતથી ભરેલું, લાલકમળ જેવી આંખો ધરાવતું, વાળથી ઢંકાયેલું ચહેરું જોઈશ, જેના આસપાસ હરણો ફરતા હોય છે.

અપ્યદ્ય વિષ્ણોર્મનુજત્વમીયુષો ભારાવતારાય ભુવો નિજેચ્છયા । લાવણ્યધામ્નો ભવિતોપલમ્ભનં મહ્યં ન ન સ્યાત્ ફલમઞ્જસા દૃશઃ

શક્ય છે કે આજે મારા નેત્રોને એ ફળ મળે કે પોતે ભગવાન વિષ્ણુને જોઈ શકે, જેમણે પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે પોતાની ઇચ્છાથી માનવરૂપ ધારણ કર્યું છે અને જે સૌંદર્યના ધામ છે.

ય ઈક્ષિતાહંરહિતોઽપ્યસત્સતોઃ સ્વતેજસાપાસ્તતમોભિદાભ્રમઃ । સ્વમાયયાઽઽત્મન્ રચિતૈસ્તદીક્ષયા પ્રાણાક્ષધીભિઃ સદનેષ્વભીયતે

જેને હું જોવા જઈ રહ્યો છું, જે અહંકાર અને દ્વૈતથી રહિત છે, પણ પોતાના તેજથી અજ્ઞાનનું અંધકાર દૂર કરે છે; પોતાની માયાથી, જીવોના ઘર-ઘરમાં પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો અને બુદ્ધિ દ્વારા પ્રગટ થાય છે.

યસ્યાખિલામીવહભિઃ સુમઙ્‌ગલૈઃ વાચો વિમિશ્રા ગુણકર્મજન્મભિઃ । પ્રાણન્તિ શુમ્ભન્તિ પુનન્તિ વૈ જગત્ યાસ્તદ્વિરક્તાઃ શવશોભના મતાઃ

જેનાં વચન શુભ ગુણ, કર્મ અને જન્મથી ભરપૂર છે, જે દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે, જગતને જીવંત, શુદ્ધ અને પવિત્ર કરે છે; અને જેનાથી વિમુખ રહે છે, તેઓ જીવતા પણ મૃતક સમાન ગણાય છે.

સ ચાવતીર્ણઃ કિલ સત્વતાન્વયે સ્વસેતુપાલામરવર્યશર્મકૃત્ । યશો વિતન્વન્ વ્રજ આસ્ત ઈશ્વરો ગાયન્તિ દેવા યદશેષમઙ્‌ગલમ્

તે ભગવાન સાત્વત વંશમાં અવતર્યા છે, પોતાના લોકની રક્ષા કરતા દેવતાઓને આનંદ આપ્યા છે, અને વ્રજમાં રહીને પોતાની કીર્તિ ફેલાવી છે, જ્યાં દેવતાઓ તેમના સર્વમંગલમય કાર્યોનું ગાન કરે છે.

તં ત્વદ્ય નૂનં મહતાં ગતિં ગુરું ત્રૈલોક્યકાન્તં દૃશિમન્મહોત્સવમ્ । રૂપં દધાનં શ્રિય ઈપ્સિતાસ્પદં દ્રક્ષ્યે મમાસન્નુષસઃ સુદર્શનાઃ

આજે નિશ્ચયથી હું તેમને જોઈશ—મહાન લોકોની ગતિ, ગુરુ, ત્રિલોકનો આનંદ, નેત્રો માટે મહોત્સવ, શ્રીમહાદેવીની ઇચ્છિત નિવાસસ્થાનરૂપ રૂપ ધારણ કરનારને, હું સવારના સમયે મારા નેત્રોથી નિહાળીશ.

અથાવરૂઢઃ સપદીશયો રથાત્ પ્રધાનપુંસોશ્ચરણં સ્વલબ્ધયે । ધિયા ધૃતં યોગિભિરપ્યહં ધ્રુવં નમસ્ય આભ્યાં ચ સખીન્ વનૌકસઃ

પછી જ્યારે ભગવાન પોતાના સાથી સાથે રથ પરથી ઉતરશે, ત્યારે હું એ પદ પ્રાપ્ત કરીશ જેને યોગીઓ પણ મનમાં ધારણ કરે છે; હું અને વનમાં રહેતા મિત્રો બંને એ પદને વંદન કરીશું.

અપ્યઙ્‌ઘ્રિમૂલે પતિતસ્ય મે વિભુઃ શિરસ્યધાસ્યન્ નિજહસ્તપઙ્‌કજમ્ । દત્તાભયં કાલભુજાઙ્‌ગરંહસા પ્રોદ્વેજિતાનાં શરણૈષિણાં ણૃનામ્

શક્ય છે કે જ્યારે હું તેમના પદમૂળે પડીશ, ત્યારે ભગવાન પોતાનો કમળ જેવો હાથ મારા માથા પર મૂકે, અને સમયના સાપથી ડરાયેલા, આશ્રય લેનારા લોકોને નિર્ભયતા આપે.

સમર્હણં યત્ર નિધાય કૌશિકઃ તથા બલિશ્ચાપ જગત્ત્રયેન્દ્રતામ્ । યદ્વા વિહારે વ્રજયોષિતાં શ્રમં સ્પર્શેન સૌગન્ધિકગન્ધ્યપાનુદત્

જે સ્પર્શથી કૌશિક અને બલિએ પૂજા કરીને ત્રિલોકના રાજપદને પ્રાપ્ત કર્યું, અથવા વ્રજની સ્ત્રીઓના થાકને પોતાની સુગંધિત હાથે દૂર કર્યો.

ન મય્યુપૈષ્યત્યરિબુદ્ધિમચ્યુતઃ કંસસ્ય દૂતઃ પ્રહિતોઽપિ વિશ્વદૃક્ । યોઽન્તર્બહિશ્ચેતસ એતદીહિતં ક્ષેત્રજ્ઞ ઈક્ષત્યમલેન ચક્ષુષા

અચ્યુત, જે સર્વત્ર જોનાર છે, તે મને કન્સનો દૂત હોવા છતાં શત્રુ સમાન નહિ માને; કારણ કે, જે મનથી થયેલું બધું, અંદર અને બહાર, શુદ્ધ દ્રષ્ટિથી જાણે છે.

અપ્યઙ્‌ઘ્રિમૂલેઽવહિતં કૃતાઞ્જલિં મામીક્ષિતા સસ્મિતમાર્દ્રયા દૃશા । સપદ્યપધ્વસ્તસમસ્તકિલ્બિષો વોઢા મુદં વીતવિશઙ્‌ક ઊર્જિતામ્

શક્ય છે કે જ્યારે હું તેમના પદમૂળે કરજોડીને પડ્યો હોઈશ, ત્યારે ભગવાન મને મૃદુ સ્મિત અને દયાળુ દ્રષ્ટિથી નિહાળે; અને તરત જ મારા બધા પાપો નાશ પામે, અને હું નિર્ભય આનંદથી ભરાઈ જાઉં.

સુહૃત્તમં જ્ઞાતિમનન્યદૈવતં દોર્ભ્યાં બૃહદ્ભ્યાં પરિરપ્સ્યતેઽથ મામ્ । આત્મા હિ તીર્થીક્રિયતે તદૈવ મે બન્ધશ્ચ કર્માત્મક ઉચ્છ્વસિત્યતઃ

પછી, જે સર્વોત્તમ મિત્ર, સગો અને એકમાત્ર દેવ છે, તે પોતાના વિશાળ હાથોથી મને ભેટી લેશે; એ ક્ષણે જ તે મને પવિત્ર કરી દેશે અને મારા કર્મથી બંધાયેલાં બંધન છૂટશે.

લબ્ધ્વાઙ્‌ગસઙ્‌ગં પ્રણતં કૃતાઞ્જલિં માં વક્ષ્યતેઽક્રૂર તતેત્યુરુશ્રવાઃ । તદા વયં જન્મભૃતો મહીયસા નૈવાદૃતો યો ધિગમુષ્ય જન્મ તત્

જ્યારે હું કરજોડીને નમન કરતો, તેમના અંગનો સ્પર્શ પ્રાપ્ત કરીશ, ત્યારે, અક્રૂર, ભગવાન મને સંબોધી બોલશે; ત્યારે, જો કે આપણે માનવ જન્મ પામ્યા છીએ, પણ જો ભગવાન આપણને માન આપતા નથી, તો એવો જન્મ નિંદનીય છે.

ન તસ્ય કશ્ચિદ્ દયિતઃ સુહૃત્તમો ન ચાપ્રિયો દ્વેષ્ય ઉપેક્ષ્ય એવ વા । તથાપિ ભક્તાન્ ભજતે યથા તથા સુરદ્રુમો યદ્વદુપાશ્રિતોઽર્થદઃ

ભગવાન માટે કોઈ સૌથી પ્રિય, મિત્ર કે અપ્રીય, દ્વેષપાત્ર કે અવગણ્ય નથી; છતાં, જેમ કલ્પવૃક્ષ પાસે જનારને ફળ આપે છે, તેમ ભગવાન પોતાના ભક્તોને કૃપા આપે છે.

કિં ચાગ્રજો માવનતં યદૂત્તમઃ સ્મયન્ પરિષ્વજ્ય ગૃહીતમઞ્જલૌ । ગૃહં પ્રવેષ્યાપ્તસમસ્તસત્કૃતં સમ્પ્રક્ષ્યતે કંસકૃતં સ્વબન્ધુષુ

અને વધુમાં, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ અને મોટા ભાઈએ, હળવો સ્મિત કરીને, નમન કરીને હાથ જોડીને ઉભેલા અક્રૂરને હળવાશથી ભેટી લીધો, ઘરમાં લઈ ગયા જ્યાં સર્વ સન્માનની તૈયારી હતી, અને પછી પોતાના સગાંઓ પર કংসે કરેલા દુઃખોની વાત પૂછી.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્કૃષ્ણં શ્વફલ્કતનયોઽધ્વનિ । રથેન ગોકુલં પ્રાપ્તઃ સૂર્યશ્ચાસ્તગિરિં નૃપ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: આ રીતે કૃષ્ણનું સ્મરણ કરતાં, શ્વફલ્કપુત્ર અક્રૂર રથમાં બેઠા બેઠા ગોકુલ પહોંચ્યા, જેમ સૂર્ય પર્વતની પછાડે પહોંચે છે, એ રીતે.

( મિશ્ર ) પદાનિ તસ્યાખિલલોકપાલ કિરીટજુષ્ટામલપાદરેણોઃ । દદર્શ ગોષ્ઠે ક્ષિતિકૌતુકાનિ વિલક્ષિતાન્યબ્જયવાઙ્‌કુશાદ્યૈઃ

ત્યાં ગોકુલમાં, જ્યાં જ્યાં પદચિહ્નો પડ્યા હતા, એ બધાં જગતના રક્ષકોના મસ્તક પર ધારણ કરાતા પાવન ધૂળથી ભરેલા હતા, અને કમળ, જવાર અને અંકુશ જેવા ચિહ્નોથી અલગ ઓળખાતા હતા, એ અક્રૂરે જોયા.

તદ્દર્શનાહ્લાદવિવૃદ્ધસમ્ભ્રમઃ પ્રેમ્ણોર્ધ્વરોમાશ્રુકલાકુલેક્ષણઃ । રથાદવસ્કન્દ્ય સ તેષ્વચેષ્ટત પ્રભોરમૂન્યઙ્‌ઘ્રિરજાંસ્યહો ઇતિ

આ દર્શનથી અક્રૂરના હૃદયમાં આનંદ અને ભક્તિથી ભરપૂર ઉલ્લાસ થયો, પ્રેમથી રોમાચંન અને આંખોમાં આંસુઓ આવી ગયા. રથમાંથી ઉતરીને તેઓ એ પદધૂળમાં ફરવા લાગ્યા અને બોલ્યા: 'આહો! આ તો પ્રભુના પાવન પગલાંની ધૂળ છે!'

( અનુષ્ટુપ્ ) દેહંભૃતામિયાનર્થો હિત્વા દમ્ભં ભિયં શુચમ્ । સન્દેશાદ્યો હરેર્લિઙ્‌ગ દર્શનશ્રવણાદિભિઃ

શરીર ધારણ કરનાર જીવ માટે સૌથી મોટો લાભ એ છે કે, તે અભિમાન, ભય અને શોકને છોડે; અને એ હરીના દર્શન, શ્રવણ અને અન્ય સંપર્કથી પ્રથમ મળે છે.

દદર્શ કૃષ્ણં રામં ચ વ્રજે ગોદોહનં ગતૌ । પીતનીલામ્બરધરૌ શરદમ્બુરહેક્ષણૌ

અક્રૂરે ગોકુલમાં કૃષ્ણ અને રામને ગાય દુહ્યા પછી પરત આવતાં જોયા; બંનેએ પીળાં અને વાદળી વસ્ત્ર પહેર્યા હતા અને તેમની આંખો શરદના કમળ જેવી હતી.

કિશોરૌ શ્યામલશ્વેતૌ શ્રીનિકેતૌ બૃહદ્ભુજૌ । સુમુખૌ સુન્દરવરૌ બલદ્વિરદવિક્રમૌ

બન્ને યુવાન હતા, એક શ્યામ અને એક ધોળા, સૌંદર્યના ધામ, વિશાળ બાહુઓવાળા, સુંદર ચહેરાવાળા, મનોહર રૂપવાળા અને યુવાન હાથી જેવી તાકાત અને ચાલ ધરાવતા.

ધ્વજવજ્રાઙ્‌કુશામ્ભોજૈઃ ચિહ્નિતૈરઙ્‌ઘ્રિભિર્વ્રજમ્ । શોભયન્તૌ મહાત્માનૌ સાનુક્રોશસ્મિતેક્ષણૌ

મહાન આત્માઓએ ધ્વજ, વજ્ર, અંકુશ અને કમળ જેવા ચિહ્નવાળા પગથી વ્રજને શોભાવ્યું, અને તેમની નજર હંમેશા દયાભાવ અને સ્મિતથી ભરેલી હતી.

ઉદારરુચિરક્રીડૌ સ્રગ્વિણૌ વનમાલિનૌ । પુણ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્‌ગૌ સ્નાતૌ વિરજવાસસૌ

તેઓ ઉદાર અને રમણીય રમતમાં મગ્ન, ફૂલોની માળા અને વનમાલા ધારણ કરેલા, પવિત્ર સુગંધથી અંજાયેલા, સ્નાન કર્યા અને સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરેલા હતા.

પ્રધાનપુરુષાવાદ્યૌ જગદ્ધેતૂ જગત્પતી । અવતીર્ણૌ જગત્યર્થે સ્વાંશેન બલકેશવૌ

બન્ને, મુખ્ય પુરુષ અને જગતના કારણ તથા સ્વામી, પૃથ્વીનું કલ્યાણ કરવા માટે પોતાના અંશરૂપે બલરામ અને કેશવ તરીકે અવતર્યા હતા.

દિશો વિતિમિરા રાજન્ કુર્વાણૌ પ્રભયા સ્વયા । યથા મારકતઃ શૈલો રૌપ્યશ્ચ કનકાચિતૌ

રાજા! તેઓ પોતાની તેજસ્વિતા વડે ચારે દિશામાં અંધકાર દૂર કરતા હતા, જેમ પાચા પથ્થરનો પર્વત અને ચાંદીનો પર્વત સોનાથી શોભાયમાન થાય છે.

રથાત્ તૂર્ણં અવપ્લુત્ય સોઽક્રૂરઃ સ્નેહવિહ્વલઃ । પપાત ચરણોપાન્તે દણ્ડવત્ રામકૃષ્ણયોઃ

અક્રૂર, પ્રેમથી વિહ્વળ થઈ, તરત જ રથમાંથી ઊતર્યા અને રામકૃષ્ણના પગ પાસે દંડવત પડ્યા.

ભગવદ્દર્શનાહ્લાદ બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ । પુલકચિતાઙ્‌ગ ઔત્કણ્ઠ્યાત્ સ્વાખ્યાને નાશકન્ નૃપ

પ્રભુના દર્શનથી આનંદથી ભરાયેલા, અક્રૂરની આંખોમાં આનંદના આંસુઓ આવી ગયા, શરીર પર રોમાચંન થયો અને ઉત્કંઠાથી પોતાનું નામ પણ બોલી શક્યા નહીં, હે રાજા!

ભગવાન્ તમભિપ્રેત્ય રથાઙ્‌ગાઙ્‌કિતપાણિના । પરિરેભેઽભ્યુપાકૃષ્ય પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ

પ્રભુએ, પોતાના હાથ પર રથના ચક્રનું નિશાન ધરાવતાં, અક્રૂર પાસે જઈને તેમને પ્રેમથી ભેટી લીધા અને નજીક ખેંચ્યા, કારણ કે તેઓ નમન કરનારા પર વિશેષ કૃપાળુ છે.