શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પૌણ્ડ્રકસ્ય વધં પશ્ચાત્ કાશિપુર્યાશ્ચ દીપનમ્ । દન્તવક્રસ્ય નિધનં ચૈદ્યસ્ય ચ મહાક્રતૌ

પૌંડ્રકનો વધ, કાશી નગરનું દહન, દંતવક્રનો સંહાર અને મહાયજ્ઞમાં ચેદિરાજ શિશુપાલનો અંત પણ.

યાનિ ચાન્યાનિ વીર્યાણિ દ્વારકામાવસન્ ભવાન્ । કર્તા દ્રક્ષ્યામ્યહં તાનિ ગેયાનિ કવિભિર્ભુવિ

અને દ્વારકામાં વસતાં તમે જે અન્ય વિરતા દર્શાવશો, એ બધું હું જોઈશ; અને પૃથ્વી પર કવિઓ એના ગીતો ગાય છે.

અથ તે કાલરૂપસ્ય ક્ષપયિષ્ણોરમુષ્ય વૈ । અક્ષૌહિણીનાં નિધનં દ્રક્ષ્યામ્યર્જુનસારથેઃ

હવે હું આ બધાં સૈન્યનો વિનાશ જોઈશ, જે સમયરૂપ પરમાત્મા છે અને અર્જુનના રથચાલક રૂપે અવતર્યા છે.

( મિશ્ર ) વિશુદ્ધવિજ્ઞાનઘનં સ્વસંસ્થયા સમાપ્તસર્વાર્થમમોઘવાઞ્છિતમ્ । સ્વતેજસા નિત્યનિવૃત્તમાયા ગુણપ્રવાહં ભગવન્તમીમહિ

અમે એ પરમેશ્વરનું સ્મરણ કરીએ છીએ, જે શુદ્ધ જ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ છે, પોતાનાં સ્વરૂપમાં સ્થિર છે, જેના બધા કામ પૂર્ણ થયા છે, જેની ઈચ્છા ક્યારેય નિષ્ફળ થતી નથી, જે પોતાની તેજથી સદા માયાથી પર છે અને જે ગુણોના પ્રવાહનું મૂળ છે.

ત્વામીશ્વરં સ્વાશ્રયમાત્મમાયયા વિનિર્મિતાશેષવિશેષકલ્પનમ્ । ક્રીડાર્થમદ્યાત્તમનુષ્યવિગ્રહં નતોઽસ્મિ ધુર્યં યદુવૃષ્ણિસાત્વતામ્

હું તમને વંદન કરું છું, હે સર્વના આશ્રય સ્વામી, જેમણે પોતાની માયાથી સર્વ પ્રકારની ભેદભાવ રચી છે, અને રમણ માટે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે, અને યદુ, વૃષ્ણિ અને સાત્વત વંશમાં શ્રેષ્ઠ છો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એવં યદુપતિં કૃષ્ણં ભાગવતપ્રવરો મુનિઃ । પ્રણિપત્યાભ્યનુજ્ઞાતો યયૌ તદ્દર્શનોત્સવઃ

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: આમ યદુવંશના મુખ્ય શ્રીકૃષ્ણને વંદન કરીને, ભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ એ મુનિએ તેમની આજ્ઞા લઈને, એ દર્શનથી આનંદિત થઈને ત્યાંથી વિદાય લીધી.

ભગવાનપિ ગોવિન્દો હત્વા કેશિનમાહવે । પશૂનપાલયત્ પાલૈઃ પ્રીતૈર્વ્રજસુખાવહઃ

અને ભગવાન ગોવિંદે યુદ્ધમાં કેશીને મારીને, આનંદિત ગોપો સાથે ગાયો ચરાવ્યા અને વ્રજમાં સુખ ફેલાવ્યું.

એકદા તે પશૂન્ પાલાઃન્ ચારયન્તોઽદ્રિસાનુષુ । ચક્રુર્નિલાયનક્રીડાઃ ચોરપાલાપદેશતઃ

એક દિવસ ગોપો પર્વતની ઢાળ પર ગાયો ચરાવતા હતા, ત્યારે તેઓએ ચોર-પાળિયા નામની છુપાવાની રમત રમવી શરૂ કરી.

તત્રાસન્કતિચિચ્ચોરાઃ પાલાશ્ચ કતિચિન્નૃપ । મેષાયિતાશ્ચ તત્રૈકે વિજહ્રુરકુતોભયાઃ

ત્યાં કેટલાક ગોપો ચોર બન્યા, કેટલાક પાળિયા અને કેટલાક બકરા બની રમ્યા; બધા નિર્ભય અને નિશ્ચિંતપણે આનંદથી રમતા હતા.

મયપુત્રો મહામાયો વ્યોમો ગોપાલવેષધૃક્ । મેષાયિતાનપોવાહ પ્રાયશ્ચોરાયિતો બહૂન્

માયાનો પુત્ર, મહામાયાવી વ્યોમ, ગોપાળિયાની વેશમાં આવીને, બકરા બનેલાઓનો નેતા બની, ઘણા ચોર બનેલાઓને લઈ ગયો.

ગિરિદર્યાં વિનિક્ષિપ્ય નીતં નીતં મહાસુરઃ । શિલયા પિદધે દ્વારં ચતુઃપઞ્ચાવશેષિતાઃ

એ મહાદાનવે તેમને પર્વતની ગુફામાં લઈ જઈને, ચાર પાંચને છોડીને બાકીના પ્રવેશદ્વાર પર પથ્થર મૂકી દીધો.

તસ્ય તત્કર્મ વિજ્ઞાય કૃષ્ણઃ શરણદઃ સતામ્ । ગોપાન્ નયન્તં જગ્રાહ વૃકં હરિરિવૌજસા

કૃષ્ણે, જે સજ્જનોને આશ્રય આપનાર છે, એના કૃત્યને ઓળખીને, જેમ સિંહ વાઘને પકડે તેમ, ગોપોને લઈ જતો હતો ત્યારે દાનવને પકડી લીધો.

સ નિજં રૂપમાસ્થાય ગિરીન્દ્રસદૃશં બલી । ઇચ્છન્ વિમોક્તુમાત્માનં નાશક્નોદ્ ગ્રહણાતુરઃ

એ દાનવે પોતાનું પર્વત જેટલું મોટું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, પણ છૂટવાની ઇચ્છા રાખી, છતાં કૃષ્ણના પકડમાં આવીને છૂટ્યો નહીં.

તં નિગૃહ્યાચ્યુતો દોર્ભ્યાં પાતયિત્વા મહીતલે । પશ્યતાં દિવિ દેવાનાં પશુમારમમારયત્

અચ્યુતએ પોતાના હાથથી દાનવને દબાવી, ધરતી પર ફેંકી દીધો અને દેવતાઓ આકાશમાંથી જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, ગાયો મારનાર એ દાનવને સંહાર્યો.

ગુહાપિધાનં નિર્ભિદ્ય ગોપાન્ નિઃસાર્ય કૃચ્છ્રતઃ । સ્તૂયમાનઃ સુરૈર્ગોપૈઃ પ્રવિવેશ સ્વગોકુલમ્

કૃષ્ણે ગુફાનું દ્વાર તોડી, મુશ્કેલીથી ગોપોને બહાર કાઢ્યા અને દેવતાઓ તથા ગોપો દ્વારા સ્તુતિ પામીને પોતાના વ્રજમાં પ્રવેશ્યા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે વ્યોમાસુરવધો નામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પહેલાં ભાગમાં 'વ્યોમાસુરવધ' નામે સત્તત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કંસાજ્ઞયા રામકૃષ્ણૌ મથુરાં આનેતું અક્રૂરસ્ય નન્દગોકુલં પ્રતિ ગમનં તત્ર રામકૃષ્ણદ્વારા તસ્ય સત્કારશ્ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અક્રૂરોઽપિ ચ તાં રાત્રિં મધુપુર્યાં મહામતિઃ । ઉષિત્વા રથમાસ્થાય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: અક્રૂરજી એ રાત્રિ મથુરામાં વિતાવી, પછી સવારે રથ પર ચડીને નંદના ગોકુલ તરફ નીકળી પડ્યા.

ગચ્છન્ પથિ મહાભાગો ભગવત્યમ્બુજેક્ષણે । ભક્તિં પરામુપગત એવમેતદચિન્તયત્

માર્ગમાં જતા, એ મહાન આત્માએ, કમળની જેમ આંખો ધરાવતાં ભગવાન પ્રત્યે ઊંડા ભક્તિભાવથી, આ રીતે વિચાર કર્યો.

કિં મયાઽઽચરિતં ભદ્રં કિં તપ્તં પરમં તપઃ । કિં વાથાપ્યર્હતે દત્તં યદ્ દ્રક્ષ્યામ્યદ્ય કેશવમ્

શું મેં ક્યારેય કોઈ સારા કર્મ કર્યા છે? શું મેં કોઈ મહાન તપ કર્યું છે? કે પછી શું મેં કોઈ યોગ્ય દાન આપ્યું છે, જેનાથી આજે મને કેશવના દર્શન મળશે?

મમૈતદ્ દુર્લભં મન્યે ઉત્તમઃશ્લોકદર્શનમ્ । વિષયાત્મનો યથા બ્રહ્મ કીર્તનં શૂદ્રજન્મનઃ

મને તો લાગે છે કે, ઉત્તમ યશવાળા ભગવાનના દર્શન મળવું મારા માટે બહુ દુર્લભ છે, જેમ શૂદ્ર માટે બ્રહ્મના કીર્તન કરવું દુર્લભ હોય છે.

મૈવં મમાધમસ્યાપિ સ્યાદેવાચ્યુતદર્શનમ્ । હ્રિયમાણઃ કલનદ્યા ક્વચિત્તરતિ કશ્ચન

હે ભગવાન, મારા જેવા પાપી માટે પણ તમારું દર્શન અપ્રાપ્ય ન બને. કારણ કે, સમયની નદીમાં વહાઈ જતો માણસ પણ ક્યારેક પાર ઉતરી જાય છે.

મમાદ્યામઙ્‌ગલં નષ્ટં ફલવાંશ્ચૈવ મે ભવઃ । યન્નમસ્યે ભગવતો યોગિધ્યેયાંઘ્રિપઙ્‌કજમ્

આજે મારા જીવનનું દુર્ભાગ્ય દૂર થઈ ગયું છે અને મારું જન્મ સફળ બની ગયું છે, કારણ કે હું યોગીઓના ધ્યાનપાત્ર એવા ભગવાનના કમળ જેવા પગને વંદન કરું છું.

( મિશ્ર ) કંસો બતાદ્યાકૃત મેઽત્યનુગ્રહં દ્રક્ષ્યેઽઙ્‌ઘ્રિપદ્મં પ્રહિતોઽમુના હરેઃ । કૃતાવતારસ્ય દુરત્યયં તમઃ પૂર્વેઽતરન્ યન્નખમણ્ડલત્વિષા

આજે તો કન્સે મને મહાન કૃપા કરી છે, કેમ કે હવે હું હરિના કમળપદનું દર્શન કરીશ, જેમણે અવતાર લઈને, જેમના નખની કિરણથી પૂર્વજોએ પણ પાર ન કરી શકાય તેવું ઘોર અંધકાર દૂર કર્યું હતું.

યદર્ચિતં બ્રહ્મભવાદિભિઃ સુરૈઃ શ્રિયા ચ દેવ્યા મુનિભિઃ સસાત્વતૈઃ । ગોચારણાયાનુચરૈશ્ચરદ્‌વને યદ્ગોપિકાનાં કુચકુઙ્‌કુમાઙ્‌કિતમ્

જે પદ બ્રહ્મા, શિવ, દેવતાઓ, શ્રીમહાદેવી, ઋષિઓ અને સાત્વતોએ પૂજ્યાં છે, જે ગોપાળમિત્રો સાથે વનમાં ગાય ચરાવતા ફર્યા છે અને જે ગોપીઓના કુંકુમથી રંગાયેલા છે.

દ્રક્ષ્યામિ નૂનં સુકપોલનાસિકં સ્મિતાવલોકારુણકઞ્જલોચનમ્ । મુખં મુકુન્દસ્ય ગુડાલકાવૃતં પ્રદક્ષિણં મે પ્રચરન્તિ વૈ મૃગાઃ

હવે તો હું મુકુન્દનું સુંદર ગાલ અને નાકવાળું, સ્મિતથી ભરેલું, લાલકમળ જેવી આંખો ધરાવતું, વાળથી ઢંકાયેલું ચહેરું જોઈશ, જેના આસપાસ હરણો ફરતા હોય છે.

અપ્યદ્ય વિષ્ણોર્મનુજત્વમીયુષો ભારાવતારાય ભુવો નિજેચ્છયા । લાવણ્યધામ્નો ભવિતોપલમ્ભનં મહ્યં ન ન સ્યાત્ ફલમઞ્જસા દૃશઃ

શક્ય છે કે આજે મારા નેત્રોને એ ફળ મળે કે પોતે ભગવાન વિષ્ણુને જોઈ શકે, જેમણે પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા માટે પોતાની ઇચ્છાથી માનવરૂપ ધારણ કર્યું છે અને જે સૌંદર્યના ધામ છે.

ય ઈક્ષિતાહંરહિતોઽપ્યસત્સતોઃ સ્વતેજસાપાસ્તતમોભિદાભ્રમઃ । સ્વમાયયાઽઽત્મન્ રચિતૈસ્તદીક્ષયા પ્રાણાક્ષધીભિઃ સદનેષ્વભીયતે

જેને હું જોવા જઈ રહ્યો છું, જે અહંકાર અને દ્વૈતથી રહિત છે, પણ પોતાના તેજથી અજ્ઞાનનું અંધકાર દૂર કરે છે; પોતાની માયાથી, જીવોના ઘર-ઘરમાં પ્રાણ, ઇન્દ્રિયો અને બુદ્ધિ દ્વારા પ્રગટ થાય છે.

યસ્યાખિલામીવહભિઃ સુમઙ્‌ગલૈઃ વાચો વિમિશ્રા ગુણકર્મજન્મભિઃ । પ્રાણન્તિ શુમ્ભન્તિ પુનન્તિ વૈ જગત્ યાસ્તદ્વિરક્તાઃ શવશોભના મતાઃ

જેનાં વચન શુભ ગુણ, કર્મ અને જન્મથી ભરપૂર છે, જે દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે, જગતને જીવંત, શુદ્ધ અને પવિત્ર કરે છે; અને જેનાથી વિમુખ રહે છે, તેઓ જીવતા પણ મૃતક સમાન ગણાય છે.

સ ચાવતીર્ણઃ કિલ સત્વતાન્વયે સ્વસેતુપાલામરવર્યશર્મકૃત્ । યશો વિતન્વન્ વ્રજ આસ્ત ઈશ્વરો ગાયન્તિ દેવા યદશેષમઙ્‌ગલમ્

તે ભગવાન સાત્વત વંશમાં અવતર્યા છે, પોતાના લોકની રક્ષા કરતા દેવતાઓને આનંદ આપ્યા છે, અને વ્રજમાં રહીને પોતાની કીર્તિ ફેલાવી છે, જ્યાં દેવતાઓ તેમના સર્વમંગલમય કાર્યોનું ગાન કરે છે.