શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( અનુષ્ટુપ્ ) દેવર્ષિરુપસઙ્‌ગમ્ય ભાગવતપ્રવરો નૃપ । કૃષ્ણમક્લિષ્ટકર્માણં રહસ્યેતદભાષત

હે રાજા, પછી શ્રેષ્ઠ ભક્ત દેવર્ષિ આવ્યા અને નિર્દોષ કર્મ કરનારા શ્રીકૃષ્ણને આ ગુપ્ત વાત કહી.

કૃષ્ણ કૃષ્ણાપ્રમેયાત્મન્ યોગેશ જગદીશ્વર । વાસુદેવાખિલાવાસ સાત્વતાં પ્રવર પ્રભો

કૃષ્ણ! કૃષ્ણ! અપરિમિત આત્મા! યોગના સ્વામી! જગતના ઈશ્વર! વાસુદેવ! સર્વનો આશ્રય! સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ! પ્રભુ!

ત્વમાત્મા સર્વભૂતાનાં એકો જ્યોતિરિવૈધસામ્ । ગૂઢો ગુહાશયઃ સાક્ષી મહાપુરુષ ઈશ્વરઃ

તમે બધાં જીવોમાં રહેલા આત્મા છો, વિદ્વાનોમાં એકમાત્ર પ્રકાશ છો, હૃદયની ગુફામાં છુપાયેલા, સર્વના સાક્ષી, મહાપુરુષ અને ઈશ્વર છો.

આત્મનાઽઽત્માશ્રયઃ પૂર્વં માયયા સસૃજે ગુણાન્ । તૈરિદં સત્યસઙ્‌કલ્પઃ સૃજસ્યત્સ્યવસીશ્વરઃ

તમારા પોતાના સ્વરૂપે તમે પોતાનો આશ્રય છો; શરૂઆતમાં તમે માયાથી ગુણોની રચના કરી; એ ગુણોથી, હે સત્યસંકલ્પ સ્વામી, તમે જગતની રચના, પાલન અને સંહાર કરો છો.

સ ત્વં ભૂધરભૂતાનાં દૈત્યપ્રમથરક્ષસામ્ । અવતીર્ણો વિનાશાય સાધુનાં રક્ષણાય ચ

એટલે તમે પૃથ્વી પરના ભારરૂપ દૈત્ય, દુષ્ટો અને રાક્ષસોનો વિનાશ કરવા અને સજ્જનોની રક્ષા કરવા અવતાર લીધો છે.

દિષ્ટ્યા તે નિહતો દૈત્યો લીલયાયં હયાકૃતિઃ । યસ્ય હેષિતસન્ત્રસ્તાઃ ત્યજન્ત્યનિમિષા દિવમ્

સૌભાગ્યથી, ઘોડા રૂપે આવેલા આ દૈત્યને તમે રમતમાં મારી નાખ્યો, જેના હિંચકારથી દેવતાઓ ડરીને સ્વર્ગ છોડીને ભાગી ગયા હતા.

ચાણૂરં મુષ્ટિકં ચૈવ મલ્લાનન્યાંશ્ચ હસ્તિનમ્ । કંસં ચ નિહતં દ્રક્ષ્યે પરશ્વોઽહનિ તે વિભો

હે પ્રભુ! આવતીકાલે કે પરમદિવસે હું જોઈશ કે તમે ચાણૂર, મુષ્ટિક અને બીજા મલ્લો, હાથી અને કંસને પણ મારો છો.

તસ્યાનુ શઙ્‌ખયવન મુરાણાં નરકસ્ય ચ । પારિજાતાપહરણં ઇન્દ્રસ્ય ચ પરાજયમ્

એ પછી શંખ, યવન, મુર, નરકનો પરાજય, પારિજાત વૃક્ષની ચોરી અને ઇન્દ્રની હાર પણ જોઈશ.

ઉદ્વાહં વીરકન્યાનાં વીર્યશુલ્કાદિલક્ષણમ્ । નૃગસ્ય મોક્ષણં શાપાદ્ દ્વારકાયાં જગત્પતે

વીર કન્યાઓ સાથેના તમારા વિવાહો, જે વીર્યશુલ્ક અને અન્ય ગુણોથી પ્રાપ્ત થયા, અને દ્વારકામાં રાજા નૃગને શાપમાંથી મુક્ત કરશો, હે જગતપતિ.

સ્યમન્તકસ્ય ચ મણેઃ આદાનં સહ ભાર્યયા । મૃતપુત્રપ્રદાનં ચ બ્રાહ્મણસ્ય સ્વધામતઃ

સ્યામંતક મણિ અને તેની સાથે પત્નીનું પ્રાપ્ત કરવું, અને બ્રાહ્મણના મૃત્યુ પામેલા પુત્રને તમારા સ્વધામથી પાછો આપવો.

પૌણ્ડ્રકસ્ય વધં પશ્ચાત્ કાશિપુર્યાશ્ચ દીપનમ્ । દન્તવક્રસ્ય નિધનં ચૈદ્યસ્ય ચ મહાક્રતૌ

પૌંડ્રકનો વધ, કાશી નગરનું દહન, દંતવક્રનો સંહાર અને મહાયજ્ઞમાં ચેદિરાજ શિશુપાલનો અંત પણ.

યાનિ ચાન્યાનિ વીર્યાણિ દ્વારકામાવસન્ ભવાન્ । કર્તા દ્રક્ષ્યામ્યહં તાનિ ગેયાનિ કવિભિર્ભુવિ

અને દ્વારકામાં વસતાં તમે જે અન્ય વિરતા દર્શાવશો, એ બધું હું જોઈશ; અને પૃથ્વી પર કવિઓ એના ગીતો ગાય છે.

અથ તે કાલરૂપસ્ય ક્ષપયિષ્ણોરમુષ્ય વૈ । અક્ષૌહિણીનાં નિધનં દ્રક્ષ્યામ્યર્જુનસારથેઃ

હવે હું આ બધાં સૈન્યનો વિનાશ જોઈશ, જે સમયરૂપ પરમાત્મા છે અને અર્જુનના રથચાલક રૂપે અવતર્યા છે.

( મિશ્ર ) વિશુદ્ધવિજ્ઞાનઘનં સ્વસંસ્થયા સમાપ્તસર્વાર્થમમોઘવાઞ્છિતમ્ । સ્વતેજસા નિત્યનિવૃત્તમાયા ગુણપ્રવાહં ભગવન્તમીમહિ

અમે એ પરમેશ્વરનું સ્મરણ કરીએ છીએ, જે શુદ્ધ જ્ઞાનથી પરિપૂર્ણ છે, પોતાનાં સ્વરૂપમાં સ્થિર છે, જેના બધા કામ પૂર્ણ થયા છે, જેની ઈચ્છા ક્યારેય નિષ્ફળ થતી નથી, જે પોતાની તેજથી સદા માયાથી પર છે અને જે ગુણોના પ્રવાહનું મૂળ છે.

ત્વામીશ્વરં સ્વાશ્રયમાત્મમાયયા વિનિર્મિતાશેષવિશેષકલ્પનમ્ । ક્રીડાર્થમદ્યાત્તમનુષ્યવિગ્રહં નતોઽસ્મિ ધુર્યં યદુવૃષ્ણિસાત્વતામ્

હું તમને વંદન કરું છું, હે સર્વના આશ્રય સ્વામી, જેમણે પોતાની માયાથી સર્વ પ્રકારની ભેદભાવ રચી છે, અને રમણ માટે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે, અને યદુ, વૃષ્ણિ અને સાત્વત વંશમાં શ્રેષ્ઠ છો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એવં યદુપતિં કૃષ્ણં ભાગવતપ્રવરો મુનિઃ । પ્રણિપત્યાભ્યનુજ્ઞાતો યયૌ તદ્દર્શનોત્સવઃ

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: આમ યદુવંશના મુખ્ય શ્રીકૃષ્ણને વંદન કરીને, ભક્તોમાં શ્રેષ્ઠ એ મુનિએ તેમની આજ્ઞા લઈને, એ દર્શનથી આનંદિત થઈને ત્યાંથી વિદાય લીધી.

ભગવાનપિ ગોવિન્દો હત્વા કેશિનમાહવે । પશૂનપાલયત્ પાલૈઃ પ્રીતૈર્વ્રજસુખાવહઃ

અને ભગવાન ગોવિંદે યુદ્ધમાં કેશીને મારીને, આનંદિત ગોપો સાથે ગાયો ચરાવ્યા અને વ્રજમાં સુખ ફેલાવ્યું.

એકદા તે પશૂન્ પાલાઃન્ ચારયન્તોઽદ્રિસાનુષુ । ચક્રુર્નિલાયનક્રીડાઃ ચોરપાલાપદેશતઃ

એક દિવસ ગોપો પર્વતની ઢાળ પર ગાયો ચરાવતા હતા, ત્યારે તેઓએ ચોર-પાળિયા નામની છુપાવાની રમત રમવી શરૂ કરી.

તત્રાસન્કતિચિચ્ચોરાઃ પાલાશ્ચ કતિચિન્નૃપ । મેષાયિતાશ્ચ તત્રૈકે વિજહ્રુરકુતોભયાઃ

ત્યાં કેટલાક ગોપો ચોર બન્યા, કેટલાક પાળિયા અને કેટલાક બકરા બની રમ્યા; બધા નિર્ભય અને નિશ્ચિંતપણે આનંદથી રમતા હતા.

મયપુત્રો મહામાયો વ્યોમો ગોપાલવેષધૃક્ । મેષાયિતાનપોવાહ પ્રાયશ્ચોરાયિતો બહૂન્

માયાનો પુત્ર, મહામાયાવી વ્યોમ, ગોપાળિયાની વેશમાં આવીને, બકરા બનેલાઓનો નેતા બની, ઘણા ચોર બનેલાઓને લઈ ગયો.

ગિરિદર્યાં વિનિક્ષિપ્ય નીતં નીતં મહાસુરઃ । શિલયા પિદધે દ્વારં ચતુઃપઞ્ચાવશેષિતાઃ

એ મહાદાનવે તેમને પર્વતની ગુફામાં લઈ જઈને, ચાર પાંચને છોડીને બાકીના પ્રવેશદ્વાર પર પથ્થર મૂકી દીધો.

તસ્ય તત્કર્મ વિજ્ઞાય કૃષ્ણઃ શરણદઃ સતામ્ । ગોપાન્ નયન્તં જગ્રાહ વૃકં હરિરિવૌજસા

કૃષ્ણે, જે સજ્જનોને આશ્રય આપનાર છે, એના કૃત્યને ઓળખીને, જેમ સિંહ વાઘને પકડે તેમ, ગોપોને લઈ જતો હતો ત્યારે દાનવને પકડી લીધો.

સ નિજં રૂપમાસ્થાય ગિરીન્દ્રસદૃશં બલી । ઇચ્છન્ વિમોક્તુમાત્માનં નાશક્નોદ્ ગ્રહણાતુરઃ

એ દાનવે પોતાનું પર્વત જેટલું મોટું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું, પણ છૂટવાની ઇચ્છા રાખી, છતાં કૃષ્ણના પકડમાં આવીને છૂટ્યો નહીં.

તં નિગૃહ્યાચ્યુતો દોર્ભ્યાં પાતયિત્વા મહીતલે । પશ્યતાં દિવિ દેવાનાં પશુમારમમારયત્

અચ્યુતએ પોતાના હાથથી દાનવને દબાવી, ધરતી પર ફેંકી દીધો અને દેવતાઓ આકાશમાંથી જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે, ગાયો મારનાર એ દાનવને સંહાર્યો.

ગુહાપિધાનં નિર્ભિદ્ય ગોપાન્ નિઃસાર્ય કૃચ્છ્રતઃ । સ્તૂયમાનઃ સુરૈર્ગોપૈઃ પ્રવિવેશ સ્વગોકુલમ્

કૃષ્ણે ગુફાનું દ્વાર તોડી, મુશ્કેલીથી ગોપોને બહાર કાઢ્યા અને દેવતાઓ તથા ગોપો દ્વારા સ્તુતિ પામીને પોતાના વ્રજમાં પ્રવેશ્યા.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે વ્યોમાસુરવધો નામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પહેલાં ભાગમાં 'વ્યોમાસુરવધ' નામે સત્તત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કંસાજ્ઞયા રામકૃષ્ણૌ મથુરાં આનેતું અક્રૂરસ્ય નન્દગોકુલં પ્રતિ ગમનં તત્ર રામકૃષ્ણદ્વારા તસ્ય સત્કારશ્ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અક્રૂરોઽપિ ચ તાં રાત્રિં મધુપુર્યાં મહામતિઃ । ઉષિત્વા રથમાસ્થાય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: અક્રૂરજી એ રાત્રિ મથુરામાં વિતાવી, પછી સવારે રથ પર ચડીને નંદના ગોકુલ તરફ નીકળી પડ્યા.

ગચ્છન્ પથિ મહાભાગો ભગવત્યમ્બુજેક્ષણે । ભક્તિં પરામુપગત એવમેતદચિન્તયત્

માર્ગમાં જતા, એ મહાન આત્માએ, કમળની જેમ આંખો ધરાવતાં ભગવાન પ્રત્યે ઊંડા ભક્તિભાવથી, આ રીતે વિચાર કર્યો.

કિં મયાઽઽચરિતં ભદ્રં કિં તપ્તં પરમં તપઃ । કિં વાથાપ્યર્હતે દત્તં યદ્ દ્રક્ષ્યામ્યદ્ય કેશવમ્

શું મેં ક્યારેય કોઈ સારા કર્મ કર્યા છે? શું મેં કોઈ મહાન તપ કર્યું છે? કે પછી શું મેં કોઈ યોગ્ય દાન આપ્યું છે, જેનાથી આજે મને કેશવના દર્શન મળશે?