શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નન્દવ્રજે કિલાસાતે સુતાવાનકદુન્દુભેઃ । રામકૃષ્ણૌ તતો મહ્યં મૃત્યુઃ કિલ નિદર્શિતઃ

'નંદના વ્રજમાં અનકદુંદુભિના બે પુત્ર, રામ અને કૃષ્ણ રહે છે; તેથી મારા મૃત્યુની આગાહી થઈ છે.'

ભવદ્ભ્યામિહ સમ્પ્રાપ્તૌ હન્યેતાં મલ્લલીલયા । મઞ્ચાઃ ક્રિયન્તાં વિવિધા મલ્લરઙ્‌ગપરિશ્રિતાઃ । પૌરા જાનપદાઃ સર્વે પશ્યન્તુ સ્વૈરસંયુગમ્

'તમારે અહીં મલ્લયુદ્ધમાં એમને મારવા છે; મલ્લમંચો તૈયાર કરો, મલ્લમંડળ ઘેરી લો, જેથી શહેર અને ગામના બધા લોકો એ યુદ્ધ જોઈ શકે.'

મહામાત્ર ત્વયા ભદ્ર રઙ્‌ગદ્વાર્યુપનીયતામ્ । દ્વિપઃ કુવલયાપીડો જહિ તેન મમાહિતૌ

'મહામાત્ર, તું રંગમંડપના દરવાજે કુવલયાપીડ હાથીને લાવજે; એ જ મારી દુશ્મનોને ત્યાં મારે.'

આરભ્યતાં ધનુર્યાગઃ ચતુર્દશ્યાં યથાવિધિ । વિશસન્તુ પશૂન્ મેધ્યાન્ ભૂતરાજાય મીઢુષે

ચૌદસના દિવસે નિયમ મુજબ ધનુષ્યયજ્ઞ શરૂ કરો અને પવિત્ર પશુઓને ભૂતોના રાજા, કલ્યાણ આપનાર ભગવાન માટે લાવો.

ઇત્યાજ્ઞાપ્યાર્થતન્ત્રજ્ઞ આહૂય યદુપુઙ્‌ગવમ્ । ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં તતોઽક્રૂરમુવાચ હ

આ રીતે વ્યવહારકુશળને આજ્ઞા આપી, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા અક્રૂરને બોલાવ્યા, તેમનો હાથ પકડીને પછી અક્રૂરને કહ્યું.

ભો ભો દાનપતે મહ્યં ક્રિયતાં મૈત્રમાદૃતઃ । નાન્યસ્ત્વત્તો હિતતમો વિદ્યતે ભોજવૃષ્ણિષુ

હે દાનશીલ સ્વામી, કૃપા કરીને મારા સાથે સ્નેહ બાંધો; ભોજ અને વૃષ્ણિમાં તારા જેટલો હિતેચ્છુ બીજો કોઈ નથી.

અતસ્ત્વામાશ્રિતઃ સૌમ્ય કાર્યગૌરવસાધનમ્ । યથેન્દ્રો વિષ્ણુમાશ્રિત્ય સ્વાર્થમધ્યગમદ્ વિભુઃ

એથી, હે સૌમ્ય, હું તારો આશરો લીધો છે, કારણ કે તું મહત્ત્વના કામો કરી શકે છે, જેમ ઇન્દ્રે વિષ્ણુનો આશરો લઈને પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કર્યું હતું.

ગચ્છ નન્દવ્રજં તત્ર સુતૌ આવાનકદુન્દુભેઃ । આસાતે તૌ ઇહાનેન રથેનાનય મા ચિરમ્

તુ નંદના વ્રજમાં જા, ત્યાં અનકદુંદુભિના બે પુત્રો રહે છે. તેમને આ રથમાં બેસાડી તરત અહીં લાવ.

નિસૃષ્ટઃ કિલ મે મૃત્યુઃ દેવૈર્વૈકુણ્ઠસંશ્રયૈઃ । તાવાનય સમં ગોપૈઃ નન્દાદ્યૈઃ સાભ્યુપાયનૈઃ

કહે છે કે દેવતાઓએ, જે વૈકુંઠમાં રહે છે, મારા માટે મૃત્યુ મોકલ્યો છે; એ બંનેને નંદાદિ ગોપો અને તેમના ઉપહાર સાથે અહીં લાવ.

ઘાતયિષ્ય ઇહાનીતૌ કાલકલ્પેન હસ્તિના । યદિ મુક્તૌ તતો મલ્લૈઃ ઘાતયે વૈદ્યુતોપમૈઃ

જ્યારે તેઓ અહીં લાવવામાં આવશે, ત્યારે હું તેમને મૃત્યુ સમાન હાથી દ્વારા મારાવિશ; જો બચી જાય તો વીજળી જેવી ભયાનક મલ્લો દ્વારા મારાવિશ.

તયોર્નિહતયોસ્તપ્તાન્ વસુદેવપુરોગમાન્ । તદ્બન્ધૂન્ નિહનિષ્યામિ વૃષ્ણિભોજદશાર્હકાન્

જ્યારે એ બંને મરી જશે, ત્યારે વસુદેવ અને તેમના સાથેના દુઃખી લોકોને અને તેમના સંબંધીઓ—વૃષ્ણિ, ભોજ અને દશાર્હોને પણ હું સંહાર કરીશ.

ઉગ્રસેનં ચ પિતરં સ્થવિરં રાજ્યકામુકમ્ । તદ્ભ્રાતરં દેવકં ચ યે ચાન્યે વિદ્વિષો મમ

મારા વૃદ્ધ પિતા ઉગ્રસેન, જેમને રાજપદની ઇચ્છા છે, તેમના ભાઈ દેવક અને જે બીજાં પણ મારા દુશ્મન છે, તેમને પણ હું મારી નાખીશ.

તતશ્ચૈષા મહી મિત્ર ભવિત્રી નષ્ટકણ્ટકા । જરાસન્ધો મમ ગુરુઃ દ્વિવિદો દયિતઃ સખા

પછી, હે મિત્ર, આ ધરતી તમામ વિઘ્નોથી મુક્ત થઈ જશે; જરાસંધ મારા ગુરુ છે અને દ્વિવિદ મારો પ્રિય મિત્ર છે.

શમ્બરો નરકો બાણો મય્યેવ કૃતસૌહૃદાઃ । તૈરહં સુરપક્ષીયાન્ હત્વા ભોક્ષ્યે મહીં નૃપાન્

શમ્બર, નરક અને બાણ મારા પર સ્નેહ રાખે છે; તેમના સાથે મળીને હું દેવપક્ષી રાજાઓને મારીને ધરતી પર રાજ કરીશ.

એતજ્જ્ઞાત્વાઽનય ક્ષિપ્રં રામકૃષ્ણાવિહાર્ભકૌ । ધનુર્મખનિરીક્ષાર્થં દ્રષ્ટું યદુપુરશ્રિયમ્

આ બધું જાણીને, રમણિય રમતા રામ અને કૃષ્ણને ધનુષ્યયજ્ઞ જોવા અને યદુનગરની ભવ્યતા નિહાળવા માટે તું ઝડપથી અહીં લાવ.

શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ - રાજન્ મનીષિતં સધ્ર્યક્ તવ સ્વાવદ્યમાર્જનમ્ । સિદ્ધ્યસિદ્ધ્યોઃ સમં કુર્યાદ્ દૈવં હિ ફલસાધનમ્

શ્રી અક્રૂર બોલ્યા: રાજન, તમારી આજ્ઞા યોગ્ય છે અને દુશ્મનોને દૂર કરવું તમારો ધર્મ છે; સફળતા કે નિષ્ફળતા બંને દૈવ પર આધાર રાખે છે, કારણ કે ફળનું કારણ દૈવ છે.

મનોરથાન્ કરોત્યુચ્ચૈઃ જનો દૈવહતાનપિ । યુજ્યતે હર્ષશોકાભ્યાં તથાપ્યાજ્ઞાં કરોમિ તે

માણસો પોતાનાં ઇચ્છા માટે ઘણું પ્રયત્ન કરે છે, ભલે દૈવ વિરુદ્ધ હોય; તેઓ આનંદ અને દુઃખ બંનેમાં બંધાય છે. છતાં, હું તમારી આજ્ઞા પાળિશ.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવમાદિશ્ય ચાક્રૂરં મન્ત્રિણશ્ચ વિષૃજ્ય સઃ । પ્રવિવેશ ગૃહં કંસઃ તથાક્રૂરઃ સ્વમાલયમ્

શ્રી શુકદેવે કહ્યું: આમ અક્રૂરને આજ્ઞા આપી અને મંત્રીઓને વિદાય આપી, કંસ પોતાના મહેલમાં ગયો અને અક્રૂર પણ પોતાના ઘરે પરત ફર્યા.

કેશિવધઃ; નારદકૃતં ભગવતસ્તવનં નિલાયન ક્રીડાયાં વ્યોમાસુરવધશ્ચ શ્રીશુક ઉવાચ - ( મિશ્ર ) કેશી તુ કંસપ્રહિતઃ ખુરૈર્મહીં મહાહયો નિર્જરયન્મનોજવઃ । સટાવધૂતાભ્રવિમાનસઙ્‌કુલં કુર્વન્નભો હેષિતભીષિતાખિલઃ

શ્રી શુકદેવે કહ્યું: પછી કંસે મોકલેલો કેશી, મન જેટલો ઝડપી અને મહાન ઘોડો, પોતાના ખુરથી ધરતી ધમપાટતો, વાળથી આકાશ હલાવતો અને ભયાનક હિંચકારથી બધાને ડરાવતો આવ્યો.

વિશાલનેત્રો વિકટાસ્યકોટરો બૃહદ્‌ગલો નીલમહામ્બુદોપમઃ । દુરાશયઃ કંસહિતં ચિકીર્ષુઃ વ્રજં સ નમ્દસ્ય જગામ કમ્પયન્

વિશાળ આંખો, ભયાનક મોઢું, મોટું ગળું અને ઘોર વાદળ જેવો કાળો, દુર્ભાવનાવાળો અને કંસની મદદ કરવા ઇચ્છતો કેશી, નંદના વ્રજમાં ગયો અને તેને ધ્રૂજાવી નાખ્યો.

તં ત્રાસયન્તં ભગવાન્ સ્વગોકુલં તદ્ધેષિતૈર્વાલવિઘૂર્ણિતામ્બુદમ્ । આત્માનમાજૌ મૃગયન્તમગ્રણીઃ ઉપાહ્વયત્ સ વ્યનદન્ મૃગેન્દ્રવત્

જ્યારે એ ગોકુલને પોતાના હિંચકાર અને વાળથી ઉડતા વાદળોથી ડરાવતો હતો, ત્યારે ગોપાળોના નેતા ભગવાને, સિંહ જેવો ગર્જના કરીને, તેને લલકાર્યો.

સ તં નિશામ્યાભિમુખો મખેન ખં પિબન્નિવાભ્યદ્રવદત્યમર્ષણઃ । જઘાન પદ્ભ્યામરવિન્દલોચનં દુરાસદશ્ચણ્ડજવો દુરત્યયઃ

તે સમયે, યજ્ઞમાં વ્યસ્ત શ્રીકૃષ્ણ સામે કેશી ગુસ્સામાં આકાશ ગળી જવાનો હોય એમ દોડ્યો અને કમળની જેમ સુંદર આંખો ધરાવતા શ્રીકૃષ્ણને પોતાના પગથી માર્યો. એના દોડવાની ઝડપ એટલી ભયંકર અને અસહ્ય હતી કે કોઈ રોકી ન શકે.

તદ્ વઞ્ચયિત્વા તમધોક્ષજો રુષા પ્રગૃહ્ય દોર્ભ્યાં પરિવિધ્ય પાદયોઃ । સાવજ્ઞમુત્સૃજ્ય ધનુઃશતાન્તરે યથોરગં તાર્ક્ષ્યસુતો વ્યવસ્થિતઃ

પણ અધોક્ષજ ભગવાને ગુસ્સામાં એને છેતર્યો, બંને હાથથી પકડીને એના પગ પકડીને ઘૂમાવ્યા અને અપમાનપૂર્વક ધક્કો મારીને ધનુષ્યની સો ગજ દૂર ફેંકી દીધો, જેમ ગરુડ સાપને ફેંકી દે.

સઃ લબ્ધસંજ્ઞઃ પુનરુત્થિતો રુષા વ્યાદાય કેશી તરસાઽઽપતદ્ધરિમ્ । સોઽપ્યસ્ય વક્ત્રે ભુજમુત્તરં સ્મયન્ પ્રવેશયામાસ યથોરગં બિલે

પછી કેશી ફરીથી સંભળાઈને ઉઠ્યો અને ગુસ્સામાં ઝડપથી શ્રીહરિ પર ખુલ્લો મોં કરીને તૂટી પડ્યો. પણ શ્રીહરિ હસતાં હસતાં પોતાનો હાથ એના મોંમાં એ રીતે નાખી દીધો, જેમ સાપ બિલમાં જાય.

દન્તા નિપેતુર્ભગવદ્ભુજસ્પૃશઃ તે કેશિનસ્તપ્તમયસ્પૃશો યથા । બાહુશ્ચ તદ્દેહગતો મહાત્મનો યથાઽઽમયઃ સંવવૃધે ઉપેક્ષિતઃ

ભગવાનના હાથના સ્પર્શથી કેશીના દાંત તપેલા લોખંડ જેવી તીવ્રતાથી તૂટી પડ્યા. મહાન આત્મા શ્રીકૃષ્ણનો હાથ એના શરીરમાં લોખંડની સળિયા જેવો અંદર વધતો ગયો, પણ કેશીએ એનું ધ્યાન જ ન આપ્યું.

સમેધમાનેન સ કૃષ્ણબાહુના નિરુદ્ધવાયુશ્ચરણાંશ્ચ વિક્ષિપન્ । પ્રસ્વિન્નગાત્રઃ પરિવૃત્તલોચનઃ પપાત લેણ્ડં વિસૃજન્ ક્ષિતૌ વ્યસુઃ

શ્રીકૃષ્ણના હાથના ફૂલવાથી કેશીનો શ્વાસ અટકી ગયો, હાથપગ ફફડવા લાગ્યા, આખું શરીર પસીનાથી ભીંજાઈ ગયું, આંખો ઊંધા વળવા લાગી અને એ લોહી ઉગળી, નિર્જીવ થઈ જમીન પર પડી ગયો.

તદ્દેહતઃ કર્કટિકાફલોપમાદ્ વ્યસોરપાકૃષ્ય ભુજં મહાભુજઃ । અવિસ્મિતોઽયત્નહતારિરુત્સ્મયૈઃ પ્રસૂનવર્ષૈર્દિવિષદ્‌ભિરીડિતઃ

પછી મહાબાહુ શ્રીકૃષ્ણે કેશીના શરીરમાંથી, જે કર્કટફળ જેવું લાગતું હતું, પોતાનો હાથ ખેંચી લીધો. દુશ્મનને સરળતાથી માર્યા પછી પણ ભગવાને આશ્ચર્ય કે અભિમાન કર્યું નહીં અને દેવતાઓએ ફૂલોની વર્ષા કરીને તેમનું વંદન કર્યું.

( અનુષ્ટુપ્ ) દેવર્ષિરુપસઙ્‌ગમ્ય ભાગવતપ્રવરો નૃપ । કૃષ્ણમક્લિષ્ટકર્માણં રહસ્યેતદભાષત

હે રાજા, પછી શ્રેષ્ઠ ભક્ત દેવર્ષિ આવ્યા અને નિર્દોષ કર્મ કરનારા શ્રીકૃષ્ણને આ ગુપ્ત વાત કહી.

કૃષ્ણ કૃષ્ણાપ્રમેયાત્મન્ યોગેશ જગદીશ્વર । વાસુદેવાખિલાવાસ સાત્વતાં પ્રવર પ્રભો

કૃષ્ણ! કૃષ્ણ! અપરિમિત આત્મા! યોગના સ્વામી! જગતના ઈશ્વર! વાસુદેવ! સર્વનો આશ્રય! સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ! પ્રભુ!