શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિત્ શકૃન્ મુઞ્ચન્ મૂત્રયન્ સ્તબ્ધલોચનઃ । યસ્ય નિર્હ્રાદિતેનાઙ્‌ગ નિષ્ઠુરેણ ગવાં નૃણામ્

થોડું થોડું કરતું ગોળ છોડતો, મૂત્ર પિયતો, સ્થિર ને તીક્ષ્ણ નજરથી જોઈ રહ્યો; તેની ભયાનક ડોકડોકથી ગાય અને માણસો બંને ડરી ગયા.

પતન્ત્યકાલતો ગર્ભાઃ સ્રવન્તિ સ્મ ભયેન વૈ । નિર્વિશન્તિ ઘના યસ્ય કકુદ્યચલશઙ્‌કયા

ભયના કારણે ગર્ભવતી સ્ત્રીઓએ સમય પહેલા જ બાળક ગુમાવ્યા, અને વાદળો તેના કૂંપળને પર્વત સમજી દૂર થઈ ગયા.

તં તીક્ષ્ણશૃઙ્‌ગમુદ્વીક્ષ્ય ગોપ્યો ગોપાશ્ચ તત્રસુઃ । પશવો દુદ્રુવુર્ભીતા રાજન્ સંત્યજ્ય ગોકુલમ્

તેના તીક્ષ્ણ શિંગા જોઈને ગોપીઓ અને ગોપાલો ડરી ગયા; ગાયો પણ ભયથી ગોકુલ છોડીને ભાગી ગઈ.

કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ તે સર્વે ગોવિન્દં શરણં યયુઃ । ભગવાનપિ તદ્વીક્ષ્ય ગોકુલં ભયવિદ્રુતમ્

બધાએ 'કૃષ્ણ! કૃષ્ણ!' કહીને ગોવિંદને આશ્રય લીધો; ભગવાને પણ ગોકુલને ભયથી વ્યાકુળ જોઈ લીધું.

મા ભૈષ્ટેતિ ગિરાશ્વાસ્ય વૃષાસુરમુપાહ્વયત્ । ગોપાલૈઃ પશુભિર્મન્દ ત્રાસિતૈઃ કિમસત્તમ

તેને 'ભય પામશો નહીં' કહીને આશ્વાસન આપ્યું અને વાછરડા દાનવને લલકાર્યું; ગોપાલો અને પશુઓ ડરથી કાંપતા જોઈ રહ્યા: 'અરે, દુષ્ટ, આ શું કરે છે?'

બલદર્પહાહં દુષ્ટાનાં ત્વદ્વિધાનાં દુરાત્મનામ્ । ઇત્યાસ્ફોટ્યાચ્યુતોઽરિષ્ટં તલશબ્દેન કોપયન્

અચ્યુતએ તલીઓ ભાંગી જમીન પર જોરદાર અવાજ કર્યો અને કહ્યું: 'હું તારા જેવા દુષ્ટોનો અહંકાર તોડી નાખું છું, દુષ્ટ મનના માણસ!'

સખ્યુરંસે ભુજાભોગં પ્રસાર્યાવસ્થિતો હરિઃ । સોઽપ્યેવં કોપિતોઽરિષ્ટઃ ખુરેણાવનિમુલ્લિખન્ । ઉદ્યત્પુચ્છભ્રમન્મેઘઃ ક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણમુપાદ્રવત્

હરિએ પોતાના મિત્રના ખભા પર હાથ મૂકી ઊભો રહ્યો; ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા અરીષ્ટએ પોતાના ખુરાથી જમીન ખૂદવા લાગ્યો, પૂંછડી વાદળ જેવી ફેરવી, અને કૃષ્ણા પર દોડ્યો.

અગ્રન્યસ્તવિષાણાગ્રઃ સ્તબ્ધાસૃગ્ લોચનોઽચ્યુતમ્ । કટાક્ષિપ્યાદ્રવત્ તૂર્ણ્ ઇન્દ્રમુક્તોઽશનિર્યથા

અરીષ્ટએ તીક્ષ્ણ શિંગો આગળ કરી, લાલ આંખે કટાક્ષ નાખી, અચ્યુત પર વીજળી જેવી ઝડપથી તૂટી પડ્યો.

ગૃહીત્વા શૃઙ્‌ગયોસ્તં વા અષ્ટાદશ પદાનિ સઃ । પ્રત્યપોવાહ ભગવાન્ ગજઃ પ્રતિગજં યથા

ભગવાને તેના શિંગો પકડી, પછડાં અઢાર પગ ગયા અને તેને ખેંચી લીધો, જેમ હાથી હાથીને ખેંચે.

સોઽપવિદ્ધો ભગવતા પુનરુત્થાય સત્વરમ્ । આપતત્ સ્વિન્નસર્વાઙ્‌ગો નિઃશ્વસન્ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

ભગવાને ફેંકી દીધા પછી અરીષ્ટ ફરીથી ઝડપથી ઊભો થયો, આખું શરીર પસીનાથી ભીંજાઈ ગયું, ભારે શ્વાસ લેતો અને ગુસ્સાથી ફરી દોડ્યો.

( મિશ્ર ) તં આપતન્તં સ નિગૃહ્ય શૃઙ્‌ગયોઃ પદા સમાક્રમ્ય નિપાત્ય ભૂતલે । નિષ્પીડયામાસ યથાઽઽર્દ્રમમ્બરં કૃત્વા વિષાણેન જઘાન સોઽપતત્

કૃષ્ણએ દોડતા અરીષ્ટને શિંગોથી પકડી, પગથી દબાવી જમીન પર પછાડ્યો; પછી ભીંજાયેલા કપડાંની જેમ દબાવ્યો અને શિંગાથી માર્યો, તો અરીષ્ટ પડી ગયો.

અસૃગ્ વમન્ મૂત્રશકૃત્ સમુત્સૃજન્ ક્ષિપંશ્ચ પાદાનનવસ્થિતેક્ષણઃ । જગામ કૃચ્છ્રં નિર્‌ઋતેરથ ક્ષયં પુષ્પૈઃ કિરન્તો હરિમીડિરે સુરાઃ

અરીષ્ટ લોહી ઉગાળતો, મૂત્ર અને વિસર્જન છોડી, પગ ફટકારતો, આંખો અસ્થિર થઈ, ભારે પીડા ભોગવીને મૃત્યુ પામ્યો; દેવતાઓએ કૃષ્ણા પર ફૂલો વરસાવ્યા અને સ્તુતિ કરી.

( અનુષ્ટુપ્ ) એવં કુકુદ્મિનં હત્વા સ્તૂયમાનઃ દ્વિજાતિભિઃ । વિવેશ ગોષ્ઠં સબલો ગોપીનાં નયનોત્સવઃ

આ રીતે કુકુદ્મિન નામના વાછરડાને મારી, દ્વિજોએ સ્તુતિ કરી, કૃષ્ણા અને બલરામ ગોપીઓ માટે આંખોનું ઉત્સવ બની ગોકુળમાં પ્રવેશ્યા.

અરિષ્ટે નિહતે દૈત્યે કૃષ્ણેનાદ્ભુતકર્મણા । કંસાયાથાહ ભગવાન્ નારદો દેવદર્શનઃ

કૃષ્ણએ અદભુત કૃત્યથી અરીષ્ટ દૈત્યને માર્યો ત્યારે દેવોને જોવા વાળા દેવર્ષિ નારદ કংসને સંદેશ આપવા ગયા.

યશોદાયાઃ સુતાં કન્યાં દેવક્યાઃ કૃષ્ણમેવ ચ । રામં ચ રોહિણીપુત્રં વસુદેવેન બિભ્યતા

નારદએ કંસને કહ્યું કે યશોદાની દીકરી, દેવકીનો પુત્ર કૃષ્ણ અને રોહિણીનો પુત્ર રામ, ડરેલા વસુદેવએ સોંપ્યા છે.

ન્યસ્તૌ સ્વમિત્રે નન્દે વૈ યાભ્યાં તે પુરુષા હતાઃ । નિશમ્ય તદ્ભોજપતિઃ કોપાત્ પ્રચલિતેન્દ્રિયઃ

વસુદેવએ પોતાના મિત્ર નંદને એ બંને બાળકો સોંપ્યા, જેમણે તારા માણસોનો નાશ કર્યો; આ સાંભળીને ભોજરાજ ગુસ્સાથી કાંપતો થયો.

નિશાતમસિમાદત્ત વસુદેવજિઘાંસયા નિવારિતો નારદેન તત્સુતૌ મૃત્યુમાત્મનઃ

કંસે વસુદેવને મારવા માટે તીક્ષ્ણ તલવાર ઉઠાવી, પણ નારદએ રોકી દીધો અને કહ્યું કે એ બંને તો તારો મૃત્યુ છે.

જ્ઞાત્વા લોહમયૈઃ પાશૈઃ બબન્ધ સહ ભાર્યયા । પ્રતિયાતે તુ દેવર્ષૌ કંસ આભાષ્ય કેશિનમ્

આ જાણીને, કંસે વસુદેવ અને તેની પત્નીને લોખંડની સાંકળથી બાંધી દીધા; દેવર્ષિ જતા, કંસે કેશિનને બોલાવી વાત કરી.

પ્રેષયામાસ હન્યેતાં ભવતા રામકેશવૌ । તતો મુષ્ટિકચાણૂર શલતોશલકાદિકાન્

કંસે કહ્યું: 'તમે જાઓ અને રામ તથા કેશવને મારો; પછી મુષ્ટિક, ચાણૂર, શલ, તોષલ અને બીજા પણ મોકલો.'

અમાત્યાન્ હસ્તિપાંશ્ચૈવ સમાહૂયાહ ભોજરાટ્ । ભો ભો નિશમ્યતામેતદ્ વીરચાણૂરમુષ્ટિકૌ

ભોજરાજે પોતાના મંત્રીઓ અને હાથીવાળાઓને બોલાવી કહ્યું: 'બધા સાંભળો, આ છે વીર ચાણૂર અને મુષ્ટિક.'

નન્દવ્રજે કિલાસાતે સુતાવાનકદુન્દુભેઃ । રામકૃષ્ણૌ તતો મહ્યં મૃત્યુઃ કિલ નિદર્શિતઃ

'નંદના વ્રજમાં અનકદુંદુભિના બે પુત્ર, રામ અને કૃષ્ણ રહે છે; તેથી મારા મૃત્યુની આગાહી થઈ છે.'

ભવદ્ભ્યામિહ સમ્પ્રાપ્તૌ હન્યેતાં મલ્લલીલયા । મઞ્ચાઃ ક્રિયન્તાં વિવિધા મલ્લરઙ્‌ગપરિશ્રિતાઃ । પૌરા જાનપદાઃ સર્વે પશ્યન્તુ સ્વૈરસંયુગમ્

'તમારે અહીં મલ્લયુદ્ધમાં એમને મારવા છે; મલ્લમંચો તૈયાર કરો, મલ્લમંડળ ઘેરી લો, જેથી શહેર અને ગામના બધા લોકો એ યુદ્ધ જોઈ શકે.'

મહામાત્ર ત્વયા ભદ્ર રઙ્‌ગદ્વાર્યુપનીયતામ્ । દ્વિપઃ કુવલયાપીડો જહિ તેન મમાહિતૌ

'મહામાત્ર, તું રંગમંડપના દરવાજે કુવલયાપીડ હાથીને લાવજે; એ જ મારી દુશ્મનોને ત્યાં મારે.'

આરભ્યતાં ધનુર્યાગઃ ચતુર્દશ્યાં યથાવિધિ । વિશસન્તુ પશૂન્ મેધ્યાન્ ભૂતરાજાય મીઢુષે

ચૌદસના દિવસે નિયમ મુજબ ધનુષ્યયજ્ઞ શરૂ કરો અને પવિત્ર પશુઓને ભૂતોના રાજા, કલ્યાણ આપનાર ભગવાન માટે લાવો.

ઇત્યાજ્ઞાપ્યાર્થતન્ત્રજ્ઞ આહૂય યદુપુઙ્‌ગવમ્ । ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં તતોઽક્રૂરમુવાચ હ

આ રીતે વ્યવહારકુશળને આજ્ઞા આપી, યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા અક્રૂરને બોલાવ્યા, તેમનો હાથ પકડીને પછી અક્રૂરને કહ્યું.

ભો ભો દાનપતે મહ્યં ક્રિયતાં મૈત્રમાદૃતઃ । નાન્યસ્ત્વત્તો હિતતમો વિદ્યતે ભોજવૃષ્ણિષુ

હે દાનશીલ સ્વામી, કૃપા કરીને મારા સાથે સ્નેહ બાંધો; ભોજ અને વૃષ્ણિમાં તારા જેટલો હિતેચ્છુ બીજો કોઈ નથી.

અતસ્ત્વામાશ્રિતઃ સૌમ્ય કાર્યગૌરવસાધનમ્ । યથેન્દ્રો વિષ્ણુમાશ્રિત્ય સ્વાર્થમધ્યગમદ્ વિભુઃ

એથી, હે સૌમ્ય, હું તારો આશરો લીધો છે, કારણ કે તું મહત્ત્વના કામો કરી શકે છે, જેમ ઇન્દ્રે વિષ્ણુનો આશરો લઈને પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કર્યું હતું.

ગચ્છ નન્દવ્રજં તત્ર સુતૌ આવાનકદુન્દુભેઃ । આસાતે તૌ ઇહાનેન રથેનાનય મા ચિરમ્

તુ નંદના વ્રજમાં જા, ત્યાં અનકદુંદુભિના બે પુત્રો રહે છે. તેમને આ રથમાં બેસાડી તરત અહીં લાવ.

નિસૃષ્ટઃ કિલ મે મૃત્યુઃ દેવૈર્વૈકુણ્ઠસંશ્રયૈઃ । તાવાનય સમં ગોપૈઃ નન્દાદ્યૈઃ સાભ્યુપાયનૈઃ

કહે છે કે દેવતાઓએ, જે વૈકુંઠમાં રહે છે, મારા માટે મૃત્યુ મોકલ્યો છે; એ બંનેને નંદાદિ ગોપો અને તેમના ઉપહાર સાથે અહીં લાવ.