શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દર્શનીયતિલકો વનમાલા દિવ્યગન્ધતુલસીમધુમત્તૈઃ । અલિકુલૈરલઘુ ગીતામભીષ્ટં આદ્રિયન્ યર્હિ સન્ધિતવેણુઃ

વનમાલા, તિલક, દિવ્ય સુગંધ અને મધથી ભીંજાયેલી તુલસીથી શોભિત, જ્યારે તે વાંસળી વગાડે છે, ત્યારે મધમસ્ત માખીઓ પણ પોતાની મનગમતી ધૂન ગાય છે અને તેને સન્માન આપે છે.

સરસિ સારસહંસવિહઙ્‌ગાઃ ચારુગીતહૃતચેતસ એત્ય । હરિમુપાસત તે યતચિત્તા હન્ત મીલિતદૃશો ધૃતમૌનાઃ

સરોવરનાં બગલા, હંસ અને અન્ય પક્ષીઓ સુંદર ગીત સાંભળીને, હરિ પાસે આવે છે; મનને શાંત રાખે છે, આંખો મીંચે છે અને મૌનથી તેની ઉપાસના કરે છે.

સહબલઃ સ્રગવતંસવિલાસઃ સાનુષુ ક્ષિતિભૃતો વ્રજદેવ્યઃ । હર્ષયન્ યર્હિ વેણુરવેણ જાતહર્ષ ઉપરમ્ભતિ વિશ્વમ્

મિત્રો સાથે, ફૂલોની વણાવેલી વણમાલા અને અલંકારોથી શોભાયમાન, પર્વતની ઢાળીઓ પર, જ્યારે તે વાંસળીના સ્વરે ગોપીઓનું મન આનંદિત કરે છે, ત્યારે આનંદ આખા જગતમાં વ્યાપી જાય છે.

મહદતિક્રમણશઙ્‌કિતચેતા મન્દમન્દમનુગર્જતિ મેઘઃ । સુહૃદમભ્યવર્ષત્ સુમનોભિઃ છાયયા ચ વિદધત્પ્રતપત્રમ્

મેઘ, પોતાની મર્યાદા ન લાંઘાય એ ભયથી ધીમે ધીમે ગર્જના કરે છે અને મિત્રતાથી પુષ્પવર્ષા કરે છે, છાંયો આપે છે અને તેના માટે છત્ર બનાવી આપે છે.

વિવિધગોપચરણેષુ વિદગ્ધો વેણુવાદ્ય ઉરુધા નિજશિક્ષાઃ । તવ સુતઃ સતિ યદાધરબિમ્બે દત્તવેણુરનયત્ સ્વરજાતીઃ

વિવિધ ગાયોની સંભાળમાં નિપુણ, વાંસળી વગાડવામાં કુશળ, તારો પુત્ર જ્યારે વાંસળી હોઠે મૂકે છે, ત્યારે પોતાની જ રચેલી મધુર ધૂનો વગાડે છે.

સવનશસ્તદુપધાર્ય સુરેશાઃ શક્રશર્વપરમેષ્ઠિપુરોગાઃ । કવય આનતકન્ધરચિત્તાઃ કશ્મલં યયુરનિશ્ચિતતત્ત્વાઃ

આ સાંભળીને, ઇન્દ્ર, શિવ, બ્રહ્મા અને અન્ય દેવતાઓ તથા ઋષિઓ, પોતાનું માથું અને મન નમાવી, સત્ય શું છે એ સમજવામાં અસમર્થ બની, મૂંઝાઈ ગયા.

નિજપદાબ્જદલૈર્ધ્વજવજ્ર નીરજાઙ્‌કુશવિચિત્રલલામૈઃ । વ્રજભુવઃ શમયન્ ખુરતોદં વર્ષ્મધુર્યગતિરીડિતવેણુઃ

ધ્વજ, વજ્ર, કમળ અને અંકુશના નિશાનવાળા ખુરાવાળી ગાયો, વાંસળીના આનંદથી પ્રસન્ન થઈ, પોતાના ખુરાથી થયેલા ઘા ધરતી પર ફરીથી ઢાંકી દે છે અને વ્રજભૂમિને શાંત કરે છે.

વ્રજતિ તેન વયં સવિલાસ વીક્ષણાર્પિતમનોભવવેગાઃ । કુજગતિં ગમિતા ન વિદામઃ કશ્મલેન કવરં વસનં વા

જ્યારે તે પસાર થાય છે, ત્યારે તેની રમૂજી નજરથી અને આપણા મનમાં ઉઠેલા ઇચ્છાના જોરથી અમે એટલા મગ્ન થઈ જઈએ છીએ કે ક્યારેક ક્યાં જઈએ છીએ, આપણા વાળ કે કપડાં કેવી હાલતમાં છે, એ પણ ખબર રહેતી નથી.

મણિધરઃ ક્વચિદાગણયન્ ગા માલયા દયિતગન્ધતુલસ્યાઃ । પ્રણયિનોઽનુચરસ્ય કદાંસે પ્રક્ષિપન્ ભુજમગાયત યત્ર

ક્યારેક તે તુલસીની સુગંધથી ભીની માળા પહેરી, ગાયોની ગણતરી કરે છે અને પોતાના પ્રિય મિત્રના ખભા પર હાથ મૂકી, રસ્તે ચાલતાં ગીત ગાય છે.

ક્વણિતવેણુરવવઞ્ચિતચિત્તાઃ કૃષ્ણમન્વસત કૃષ્ણગૃહિણ્યઃ । ગુણગણાર્ણમનુગત્ય હરિણ્યો ગોપિકા ઇવ વિમુક્તગૃહાશાઃ

તેણી વાંસળીના મોહક ધ્વનિથી મગ્ન થઈ, કૃષ્ણમાં મન મૂકીને, કૃષ્ણના ગુણોના સાગરને અનુસરી, ગોપીઓની જેમ જ મૃગણીઓ પણ ઘરની લાગણી છોડીને તેની પાછળ દોડે છે.

( સ્વાગતા ) કુન્દદામકૃતકૌતુકવેષો ગોપગોધનવૃતો યમુનાયામ્ । નન્દસૂનુરનઘે તવ વત્સો નર્મદઃ પ્રણયિણાં વિજહાર

કુંદના ફૂલોની માળા અને ઉત્સવી વસ્ત્રો પહેરી, ગોપ અને ગાયો વચ્ચે, યમુના કાંઠે, નિર્દોષે, નંદનો દીકરો, તારો વાછરડો, પોતાના મિત્રોને રમતમાં આનંદ આપે છે.

મન્દવાયુરુપવાત્યનકૂલં માનયન્ મલયજસ્પર્શેન । વન્દિનસ્તમુપદેવગણા યે વાદ્યગીતબલિભિઃ પરિવવ્રુઃ

મંદ પવન, ચંદનની સુગંધથી ભરેલો, તેની આરાધનામાં વહે છે; દેવગણો સંગીત, ગીત અને ભેટો સાથે તેની પ્રશંસા કરતાં તેની આસપાસ ફરે છે.

વત્સલો વ્રજગવાં યદગધ્રો વન્દ્યમાનચરણઃ પથિ વૃદ્ધૈઃ । કૃત્સ્નગોધનમુપોહ્ય દિનાન્તે ગીતવેણુરનુગેડિતકીર્તિઃ

વ્રજની ગાયોને પ્રેમ કરનાર, રસ્તે વૃદ્ધો દ્વારા પૂજ્ય, દિવસના અંતે બધા ગાયો ઘેર લાવે છે અને તેની વાંસળીના ગીતથી તેની કીર્તિ ગવાય છે.

ઉત્સવં શ્રમરુચાપિ દૃશીનાં ઉન્નય ખુરરજશ્છુરિતસ્રક્ । દિત્સયૈતિ સુહૃદાસિષ એષ દેવકીજઠરભૂરુડુરાજઃ

મુખ પર મહેનતથી ચમકતો તેજ, માળા પર ખુરાના ધૂળના કણો, મિત્રો માટે આશીર્વાદ આપવાની ઈચ્છા સાથે, દેવકીના ગર્ભમાંથી જન્મેલો આ રાજા આવે છે.

( મિશ્ર ) મદવિઘૂર્ણિતલોચન ઈષન્ માનદઃ સ્વસુહૃદાં વનમાલી । બદરપાણ્ડુવદનો મૃદુગણ્ડં મણ્ડયન્ કનકકુણ્ડલલક્ષ્મ્યા

આનંદથી આંખો થોડી લટારતી, મિત્રોને માન આપનાર, વનમાલા ધારણ કરનાર, બોરફળ જેવી ફિક્કી ઓઠ અને કોમળ ગાલ પર સોનાની કુંડળની ઝાંખીથી શોભાયમાન.

યદુપતિર્દ્વિરદરાજવિહારો યામિનીપતિરિવૈષ દિનાન્તે । મુદિતવક્ત્ર ઉપયાતિ દુરન્તં મોચયન્ વ્રજગવાં દિનતાપમ્

યદુઓનો સ્વામી, હાથીના રાજા સાથે રમતો, રાત્રિના સ્વામી જેવો દિવસના અંતે આવે છે; આનંદથી તેજસ્વી મુખ સાથે, વ્રજની ગાયોને દિવસની તપશ્ચરીમાંથી મુક્ત કરે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) એવં વ્રજસ્ત્રિયો રાજન્ કૃષ્ણલીલાનુગાયતીઃ । રેમિરેઽહઃસુ તચ્ચિત્તાઃ તન્મનસ્કા મહોદયાઃ

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: હે રાજા, વ્રજની સ્ત્રીઓ કૃષ્ણની લીલાઓ ગાતા, મન અને હૃદયથી કૃષ્ણમાં લીન રહી, આનંદથી પોતાના દિવસો વિતાવતી.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે પૂર્વાર્ધે ગોપિકાયુગલગીતં નામ પઞ્ચત્રિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના પ્રથમ ભાગમાં 'ગોપી યુગલ ગીત' નામે પંચત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

અરિષ્ટાસુરવધઃ, કંસસ્ય અક્રૂરં પ્રતિ નન્દગોકુલ ગમનાયાદેશશ્ચ - શ્રી શુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથ તર્હ્યાગતો ગોષ્ઠં અરિષ્ટો વૃષભાસુરઃ । મહીં મહાકકુત્કાયઃ કમ્પયન્ ખુરવિક્ષતામ્

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: ત્યારબાદ અરીષ્ટ નામનો વાછરડો રૂપી દાનવ ગોકુલમાં આવ્યો, પોતાના મોટા કૂંપળથી ધરતીને હલાવી અને ખુરાથી જમીન ખોદતો.

રમ્ભમાણઃ ખરતરં પદા ચ વિલિખન્ મહીમ્ । ઉદ્યમ્ય પુચ્છં વપ્રાણિ વિષાણાગ્રેણ ચોદ્ધરન્

તે જોરથી ડોકડોક કરતો, પગથી જમીન ખૂંદતો, પૂંછડી ઊંચી કરીને, શિંગાના ટોચથી ટીલાઓ ઉછાળતો.

કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિત્ શકૃન્ મુઞ્ચન્ મૂત્રયન્ સ્તબ્ધલોચનઃ । યસ્ય નિર્હ્રાદિતેનાઙ્‌ગ નિષ્ઠુરેણ ગવાં નૃણામ્

થોડું થોડું કરતું ગોળ છોડતો, મૂત્ર પિયતો, સ્થિર ને તીક્ષ્ણ નજરથી જોઈ રહ્યો; તેની ભયાનક ડોકડોકથી ગાય અને માણસો બંને ડરી ગયા.

પતન્ત્યકાલતો ગર્ભાઃ સ્રવન્તિ સ્મ ભયેન વૈ । નિર્વિશન્તિ ઘના યસ્ય કકુદ્યચલશઙ્‌કયા

ભયના કારણે ગર્ભવતી સ્ત્રીઓએ સમય પહેલા જ બાળક ગુમાવ્યા, અને વાદળો તેના કૂંપળને પર્વત સમજી દૂર થઈ ગયા.

તં તીક્ષ્ણશૃઙ્‌ગમુદ્વીક્ષ્ય ગોપ્યો ગોપાશ્ચ તત્રસુઃ । પશવો દુદ્રુવુર્ભીતા રાજન્ સંત્યજ્ય ગોકુલમ્

તેના તીક્ષ્ણ શિંગા જોઈને ગોપીઓ અને ગોપાલો ડરી ગયા; ગાયો પણ ભયથી ગોકુલ છોડીને ભાગી ગઈ.

કૃષ્ણ કૃષ્ણેતિ તે સર્વે ગોવિન્દં શરણં યયુઃ । ભગવાનપિ તદ્વીક્ષ્ય ગોકુલં ભયવિદ્રુતમ્

બધાએ 'કૃષ્ણ! કૃષ્ણ!' કહીને ગોવિંદને આશ્રય લીધો; ભગવાને પણ ગોકુલને ભયથી વ્યાકુળ જોઈ લીધું.

મા ભૈષ્ટેતિ ગિરાશ્વાસ્ય વૃષાસુરમુપાહ્વયત્ । ગોપાલૈઃ પશુભિર્મન્દ ત્રાસિતૈઃ કિમસત્તમ

તેને 'ભય પામશો નહીં' કહીને આશ્વાસન આપ્યું અને વાછરડા દાનવને લલકાર્યું; ગોપાલો અને પશુઓ ડરથી કાંપતા જોઈ રહ્યા: 'અરે, દુષ્ટ, આ શું કરે છે?'

બલદર્પહાહં દુષ્ટાનાં ત્વદ્વિધાનાં દુરાત્મનામ્ । ઇત્યાસ્ફોટ્યાચ્યુતોઽરિષ્ટં તલશબ્દેન કોપયન્

અચ્યુતએ તલીઓ ભાંગી જમીન પર જોરદાર અવાજ કર્યો અને કહ્યું: 'હું તારા જેવા દુષ્ટોનો અહંકાર તોડી નાખું છું, દુષ્ટ મનના માણસ!'

સખ્યુરંસે ભુજાભોગં પ્રસાર્યાવસ્થિતો હરિઃ । સોઽપ્યેવં કોપિતોઽરિષ્ટઃ ખુરેણાવનિમુલ્લિખન્ । ઉદ્યત્પુચ્છભ્રમન્મેઘઃ ક્રુદ્ધઃ કૃષ્ણમુપાદ્રવત્

હરિએ પોતાના મિત્રના ખભા પર હાથ મૂકી ઊભો રહ્યો; ત્યારે ક્રોધથી ભરેલા અરીષ્ટએ પોતાના ખુરાથી જમીન ખૂદવા લાગ્યો, પૂંછડી વાદળ જેવી ફેરવી, અને કૃષ્ણા પર દોડ્યો.

અગ્રન્યસ્તવિષાણાગ્રઃ સ્તબ્ધાસૃગ્ લોચનોઽચ્યુતમ્ । કટાક્ષિપ્યાદ્રવત્ તૂર્ણ્ ઇન્દ્રમુક્તોઽશનિર્યથા

અરીષ્ટએ તીક્ષ્ણ શિંગો આગળ કરી, લાલ આંખે કટાક્ષ નાખી, અચ્યુત પર વીજળી જેવી ઝડપથી તૂટી પડ્યો.

ગૃહીત્વા શૃઙ્‌ગયોસ્તં વા અષ્ટાદશ પદાનિ સઃ । પ્રત્યપોવાહ ભગવાન્ ગજઃ પ્રતિગજં યથા

ભગવાને તેના શિંગો પકડી, પછડાં અઢાર પગ ગયા અને તેને ખેંચી લીધો, જેમ હાથી હાથીને ખેંચે.