શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સર્પ ઉવાચ। અહં વિદ્યાધરઃ કશ્ચિત્સુદર્શન ઇતિ શ્રુતઃ। શ્રિયા સ્વરૂપસમ્પત્ત્યા વિમાનેનાચરન્દિશઃ

અજગરે કહ્યું: હું એક વિદ્યા ધરા છું, મારું નામ સુદર્શન છે. હું રૂપ અને વૈભવથી યુક્ત છું અને વિમાનમાં બેસીને દિશાઓમાં ફરતો હતો.

ઋષીન્વિરૂપાઙ્ગિરસઃ પ્રાહસં રૂપદર્પિતઃ। તૈરિમાં પ્રાપિતો યોનિં પ્રલબ્ધૈઃ સ્વેન પાપ્મના

વિરુપ અને અંજીરસ નામના ઋષિઓએ, પોતાના રૂપના ગર્વથી, મારી ઉપર હસી કાઢ્યું; તેમના શાપથી, જે મેં મારી જ ખોટના કારણે મેળવ્યો, મને આ જન્મ મળ્યો.

શાપો મેઽનુગ્રહાયૈવ કૃતસ્તૈઃ કરુણાત્મભિઃ। યદહં લોકગુરુણા પદા સ્પૃષ્ટો હતાશુભઃ

એ શાપ તો સાચે જ મારા ઉપકાર માટે જ આપ્યો હતો, કેમ કે જ્યારે હું લોકગુરુના પગથી સ્પર્શાયો, ત્યારે મારી બધી દુર્ભાગ્ય દૂર થઈ ગઈ.

તં ત્વાહં ભવભીતાનાં પ્રપન્નાનાં ભયાપહમ્। આપૃચ્છે શાપનિર્મુક્તઃ પાદસ્પર્શાદમીવહન્

હવે, શાપમાંથી મુક્ત થઈને, હું તમને વિનંતી કરું છું—જેઓ સંસારથી ડરેલા લોકોને આશ્રય આપો છો અને તેમનો ભય દૂર કરો છો—કે હવે તમારા પગના સ્પર્શથી આશીર્વાદ મળ્યા પછી મને જવા દો.

પ્રપન્નોઽસ્મિ મહાયોગિન્મહાપુરુષ સત્પતે। અનુજાનીહિ માં દેવ સર્વલોકેશ્વરેશ્વર

હું તમારો આશ્રય લીધો છે, હે મહાયોગી, હે મહાપુરુષ, હે સજ્જનોના સ્વામી; હે દેવ, સર્વલોકના ઈશ્વર, કૃપા કરીને મને જવાની પરવાનગી આપો.

બ્રહ્મદણ્ડાદ્વિમુક્તોઽહં સદ્યસ્તેઽચ્યુત દર્શનાત્। યન્નામ ગૃહ્ણન્નખિલાન્શ્રોતૄનાત્માનમેવ ચ। સદ્યઃ પુનાતિ કિં ભૂયસ્તસ્ય સ્પૃષ્ટઃ પદા હિ તે

હે અચ્યૂત, તમારી દર્શનથી હું તરત જ બ્રહ્માના દંડમાંથી મુક્ત થયો છું; તમારું નામ ઉચારીને જ મનુષ્ય અને સાંભળનાર સૌ પવિત્ર થઈ જાય છે—તો પછી તમારા પગના સ્પર્શથી તો કેટલું વધુ પવિત્રતા મળે!

ઇત્યનુજ્ઞાપ્ય દાશાર્હં પરિક્રમ્યાભિવન્દ્ય ચ। સુદર્શનો દિવં યાતઃ કૃચ્છ્રાન્નન્દશ્ચ મોચિતઃ

આ રીતે દાશાર્હ વંશજ પાસેથી પરવાનગી લઈને, તેમની પરિક્રમા કરી અને વંદન કરીને, સુદર્શન સ્વર્ગે ગયો અને નંદ distressમાંથી મુક્ત થયો.

નિશામ્ય કૃષ્ણસ્ય તદાત્મવૈભવં। વ્રજૌકસો વિસ્મિતચેતસસ્તતઃ। સમાપ્ય તસ્મિન્નિયમં પુનર્વ્રજં। નૃપાયયુસ્તત્કથયન્ત આદૃતાઃ

કૃષ્ણની દિવ્ય મહિમા જોઈને, વ્રજવાસીઓ આશ્ચર્યચકિત થયા; ત્યાંનો નિયમ પૂરો કરીને, તેઓ આનંદપૂર્વક એ ઘટનાઓ કહેતા વ્રજમાં પાછા ફર્યા.

કદાચિદથ ગોવિન્દો રામશ્ચાદ્ભુતવિક્રમઃ। વિજહ્રતુર્વને રાત્ર્યાં મધ્યગૌ વ્રજયોષિતામ્

ક્યારેક, ગોવિંદ અને રામ, બંને અદભુત પરાક્રમી, રાત્રે વનમાં વ્રજની સ્ત્રીઓની વચ્ચે આનંદથી વિહાર કરતા હતા.

ઉપગીયમાનૌ લલિતં સ્ત્રીજનૈર્બદ્ધસૌહૃદૈઃ। સ્વલઙ્કૃતાનુલિપ્તાઙ્ગૌ સ્રગ્વિનૌ વિરજોઽમ્બરૌ

સુંદર રીતે શણગારેલા અને સુગંધિત, માથે હાર પહેરેલા અને સ્વચ્છ વસ્ત્રોમાં, બંનેને વ્રજની મિત્રભાવથી બંધાયેલ સ્ત્રીઓ મીઠા ગીતો ગાઈને રીઝવી રહી હતી.

નિશામુખં માનયન્તાવુદિતોડુપતારકમ્। મલ્લિકાગન્ધમત્તાલિ જુષ્ટં કુમુદવાયુના

રાત્રિનો આરંભ માનતા, જ્યારે ચાંદો અને તારાઓ ઉગ્યા, ત્યારે કમળની વાદળીથી આવતી સુગંધ અને મધમસ્ત ભમરા હવા સાથે ફેલાઈ રહી હતી.

જગતુઃ સર્વભૂતાનાં મનઃશ્રવણમઙ્ગલમ્। તૌ કલ્પયન્તૌ યુગપત્સ્વરમણ્ડલમૂર્ચ્છિતમ્

બન્ને મળીને એવું સુમેળમાં ગીત ગાતા કે જે બધા જીવના મન અને કાન માટે શુભ હતો, અને સંગીતના વિવિધ સ્વર એકસાથે ગુંજી ઉઠ્યા.

ગોપ્યસ્તદ્ગીતમાકર્ણ્ય મૂર્ચ્છિતા નાવિદન્નૃપ। સ્રંસદ્દુકૂલમાત્માનં સ્રસ્તકેશસ્રજં તતઃ

એ ગીત સાંભળીને ગોપીઓ મૂર્છિત થઈ ગઈ, હે રાજા, તેમને પોતાનો ભાન રહ્યો નહીં; તેમના વસ્ત્રો ઢળી પડ્યા અને વાળ તથા હાર છૂટા પડી ગયા.

એવં વિક્રીડતોઃ સ્વૈરં ગાયતોઃ સમ્પ્રમત્તવત્। શઙ્ખચૂડ ઇતિ ખ્યાતો ધનદાનુચરોઽભ્યગાત્

આ રીતે બંને મોજમાં રમતા અને ગાતા, આનંદમાં તલ્લીન હતા ત્યારે, ધનદના અનુચર તરીકે પ્રસિદ્ધ શંખચૂડ ત્યાં આવ્યો.

તયોર્નિરીક્ષતો રાજંસ્તન્નાથં પ્રમદાજનમ્। ક્રોશન્તં કાલયામાસ દિશ્યુદીચ્યામશઙ્કિતઃ

કૃષ્ણ અને રામ જોતા હતા ત્યારે, એ રાજાએ ત્યાં ભેગી થયેલી સ્ત્રીઓના રડવાનો અવાજ સાંભળી, કોઈ સંકોચ વિના તેમને ઉત્તર તરફ હાંકી લઈ જવા લાગ્યો.

ક્રોશન્તં કૃષ્ણ રામેતિ વિલોક્ય સ્વપરિગ્રહમ્। યથા ગા દસ્યુના ગ્રસ્તા ભ્રાતરાવન્વધાવતામ્

સ્ત્રીઓ 'કૃષ્ણ! રામ!' એમ રડતી હતી અને પોતાના સાથીઓને પકડાયેલા જોઈ, કૃષ્ણ અને રામ એમ દોડ્યા જેમ ભાઈઓ પોતાની ગાય ચોરાઈ જાય ત્યારે ચોરને પછડાવે છે.

મા ભૈષ્ટેત્યભયારાવૌ શાલહસ્તૌ તરસ્વિનૌ। આસેદતુસ્તં તરસા ત્વરિતં ગુહ્યકાધમમ્

'ડરશો નહીં!' એમ આશ્વાસન આપતાં, બંને શક્તિશાળી ભાઈઓ હાથમાં ગદા લઈને ઝડપથી એ દુષ્ટ યક્ષ પાછળ દોડી પડ્યા.

સ વીક્ષ્ય તાવનુપ્રાપ્તૌ કાલમૃત્યૂ ઇવોદ્વિજન્। વિસૃજ્ય સ્ત્રીજનં મૂઢઃ પ્રાદ્રવજ્જીવિતેચ્છયા

બન્નેને મૃત્યુ અને સમય જેવાં નજીક આવતાં જોઈ, એ મૂર્ખ યક્ષે સ્ત્રીઓને છોડી દીધી અને પોતાનો જીવ બચાવવા ભાગી ગયો.

તમન્વધાવદ્ગોવિન્દો યત્ર યત્ર સ ધાવતિ। જિહીર્ષુસ્તચ્છિરોરત્નં તસ્થૌ રક્ષન્સ્ત્રિયો બલઃ

ગોવિંદ જ્યાં જ્યાં દોડે ત્યાં ત્યાં એ યક્ષ પાછળ દોડતો રહ્યો, તેના માથા પરનું મણિ મેળવવાની ઈચ્છા રાખી; અને બલરામ સ્ત્રીઓની રક્ષા માટે ત્યાં જ રહ્યો.

અવિદૂર ઇવાભ્યેત્ય શિરસ્તસ્ય દુરાત્મનઃ। જહાર મુષ્ટિનૈવાઙ્ગ સહચૂડમણિં વિભુઃ

નજીક જઇને, તે દુરાચારીના માથા પર પોતાના મજબૂત મુઠીથી ઘા મારી, વિભુએ તેની શિખરમણિ અને તેની સાથેની મણિ પણ લઈ લીધી.

શઙ્ખચૂડં નિહત્યૈવં મણિમાદાય ભાસ્વરમ્। અગ્રજાયાદદાત્પ્રીત્યા પશ્યન્તીનાં ચ યોષિતામ્

શંખચૂડને માર્યા પછી, તેજસ્વી મણિ લઈને, પ્રેમપૂર્વક તે પોતાના મોટા ભાઈને આપી, અને આસપાસ ઉભેલી સ્ત્રીઓ એ દૃશ્ય જોઈ રહી હતી.

યુગ્મગીતં; ગોચારણાય વનં ગતસ્ય ભગવતો ગોપીજનકૃતં ગુણગાનમ્ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) ગોપ્યઃ કૃષ્ણે વનં યાતે તમનુદ્રુતચેતસઃ । કૃષ્ણલીલાઃ પ્રગાયન્ત્યો નિન્યુર્દુઃખેન વાસરાન્

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: ગોપીઓએ પોતાના મન કૃષ્ણજી સાથે વન તરફ મોકલી દીધું અને કૃષ્ણજીની લીલાઓ ગાતા-ગાતા, દુઃખ સાથે દિવસો પસાર કર્યા.

શ્રીગોપ્ય ઊચુઃ - ( સ્વાગતા ) વામબાહુકૃતવામકપોલો વલ્ગિતભ્રુરધરાર્પિતવેણુમ્ । કોમલાઙ્‌ગુલિભિરાશ્રિતમાર્ગં ગોપ્ય ઈરયતિ યત્ર મુકુન્દઃ

ગોપીઓએ કહ્યું: જ્યાં મુકુંદ પોતાના ડાબા હાથથી વાંસળી હોઠે રાખે છે, ડાબું ગાલ ડાબા હાથ પર ટેકવી, ભ્રૂકુટિ રમાડે છે, અને કોમળ આંગળીઓથી વાંસળી વગાડે છે, ત્યાં તે અમને બોલાવે છે.

વ્યોમયાનવનિતાઃ સહ સિદ્ધૈઃ વિસ્મિતાસ્તદુપધાર્ય સલજ્જાઃ । કામમાર્ગણસમર્પિતચિત્તાઃ કશ્મલં યયુરપસ્મૃતનીવ્યઃ

આકાશગંગાની પત્નીઓ અને સિદ્ધીઓ પણ એ સાંભળીને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ; લજ્જાશીલ બની, પ્રેમના બાણથી વિસ્મૃત થઈ, પોતાના વસ્ત્રો પણ ભૂલી ગઈ.

હન્ત ચિત્રમબલાઃ શ્રૃણુતેદં હારહાસ ઉરસિ સ્થિરવિદ્યુત્ । નન્દસૂનુરયમાર્તજનાનાં નર્મદો યર્હિ કૂજિતવેણુઃ

અરે બહેનો, આ અદભુત વાત સાંભળો: જ્યારે નંદનંદન, દુઃખી લોકોના આનંદદાતા, વાંસળી વગાડે છે ત્યારે તેના છાતી પર હાર અને સ્મિત સ્થિર વીજળી જેવું તેજ આપે છે.

વૃન્દશો વ્રજવૃષા મૃગગાવો વેણુવાદ્યહૃતચેતસ આરાત્ । દન્તદષ્ટકવલા ધૃતકર્ણા નિદ્રિતા લિખિતચિત્રમિવાસન્

વ્રજના સાઢા, હરણ અને ગાયોના જૂથો દૂરથી વાંસળીના સ્વરમાં મગ્ન થઈ જાય છે; દાંત વચ્ચે ઘાસ દબાવી, કાન ઊભા રાખી, એ લોકો ચિત્ર જેવું સ્થિર અને નિર્જીવ બનીને બેઠા રહે છે.

બર્હિણસ્તબકધાતુપલાશૈઃ બદ્ધમલ્લપરિબર્હવિડમ્બઃ । કર્હિચિત્સબલ આલિ સ ગોપૈઃ ગાઃ સમાહ્વયતિ યત્ર મુકુન્દઃ

મોરપાંખ, રંગીન માટી અને પાંદડાથી શોભિત, મલ્લયોધ્ધાની વેશભૂષા ધારણ કરીને, ક્યારેક મુકુંદ ગોપમિત્રો સાથે ગાયોને બોલાવે છે.

તર્હિ ભગ્નગતયઃ સરિતો વૈ તત્પદામ્બુજરજોઽનિલનીતમ્ । સ્પૃહયતીર્વયમિવાબહુપુણ્યાઃ પ્રેમવેપિતભુજાઃ સ્તિમિતાપઃ

ત્યારે નદીઓની ધારા તૂટી જાય છે, કૃષ્ણના પદકમળની ધૂળ લાવતો પવન તેમને વહેંચે છે; અમને જેવું longing થાય છે, એમ જ, અનેક પુણ્યવાળી નદીઓના કિનારા પ્રેમથી કંપે છે અને પાણી સ્થિર થઈ જાય છે.

( મિશ્ર ) અનુચરૈઃ સમનુવર્ણિતવીર્ય આદિપૂરુષ ઇવાચલભૂતિઃ । વનચરો ગિરિતટેષુ ચરન્તીઃ વેણુનાહ્વયતિ ગાઃ સ યદા હિ

જ્યારે એ પ્રાચીન પુરુષ, પર્વતના રાજા જેવો, પોતાના સાથીઓ દ્વારા પરાક્રમથી વખાણાય છે અને ગિરિના કિનારે વનવિહારમાં ગાયોને વાંસળી વગાડી બોલાવે છે.