શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

આપ્તકામો યદુપતિઃ કૃતવાન્ વૈ જુગુપ્સિતમ્ । કિમભિપ્રાય એતન્નઃ સંશયં છિન્ધિ સુવ્રત

યદુવંશના સ્વામી, જે આત્મતૃપ્ત છે, એમણે જે નિંદનીય કાર્ય કર્યું, એમાં એમનો શું આશય હતો? હે સુવ્રત, કૃપા કરીને અમારી શંકા દૂર કરો.

શ્રીશુક ઉવાચ - ધર્મવ્યતિક્રમો દૃષ્ટ ઈશ્વરાણાં ચ સાહસમ્ । તેજીયસાં ન દોષાય વહ્નેઃ સર્વભુજો યથા

શ્રી શુકદેવ કહે છે: દેવતાઓમાં પણ ધર્મભંગ અને સાહસિક કૃત્યો જોવા મળે છે; જેમ અગ્નિ બધું ભસ્મ કરી નાખે છે, તેમ શક્તિશાળી માટે એમાં દોષ નથી.

નૈતત્સમાચરેજ્જાતુ મનસાપિ હ્યનીશ્વરઃ । વિનશ્યત્યાચરન્મૌઢ્યાદ્ યથારુદ્રોઽબ્ધિજં વિષમ્

શક્તિ વિનાના મનુષ્યે કદી પણ આવું વર્તન, મનમાં પણ, ન કરવું જોઈએ; અજ્ઞાનથી આવું કરનાર વિનાશ પામે છે, જેમ રુદ્રે સમુદ્રમથનનું વિષ પીધું અને દુઃખ ભોગવ્યું.

ઈશ્વરાણાં વચઃ સત્યં તથૈવાચરિતં ક્વચિત્ । તેષાં યત્ સ્વવચોયુક્તં બુદ્ધિમાંસ્તત્ સમાચરેત્

ઈશ્વરોના વચન સત્ય હોય છે અને ક્યારેક એમના કર્મ પણ; બુદ્ધિમાન એના જ વચન અને કર્મ અનુસરે, જે યોગ્ય અને સમજણભર્યા હોય.

કુશલાચરિતેનૈષાં ઇહ સ્વાર્થો ન વિદ્યતે । વિપર્યયેણ વાનર્થો નિરહઙ્‌કારિણાં પ્રભો

એમના કુશળ વર્તનથી એમને કોઈ સ્વાર્થ નથી; અને હે પ્રભુ, નિર્લોભ મનુષ્યને વિપરીત ઘટે તો પણ કોઈ હાનિ થતી નથી.

કિમુતાખિલસત્ત્વાનાં તિર્યઙ્‌ મર્ત્યદિવૌકસામ્ । ઈશિતુશ્ચેશિતવ્યાનાં કુશલાકુશલાન્વયઃ

પછી તો બધા પ્રાણી, માનવ અને દેવો, જે શાસિત થાય છે, એમના માટે જ સારા-ખરા કર્મોનું બંધન છે.

( વસંતતિલકા ) યત્પાદપઙ્‌કજપરાગનિષેવતૃપ્તા યોગપ્રભાવવિધુતાખિલકર્મબન્ધાઃ । સ્વૈરં ચરન્તિ મુનયોઽપિ ન નહ્યમાનાઃ તસ્યેચ્છયાઽઽત્તવપુષઃ કુત એવ બન્ધઃ

જે મહાનુભાવો ભગવાનના પાવન ચરણરજની સેવા કરીને તૃપ્ત થાય છે અને યોગશક્તિથી બધાં કર્મબંધન તોડી નાખે છે, એવા મુનિઓ કોઈના રોકાણ વિના સ્વચ્છંદ ફરે છે; તો જેના ઈચ્છાથી શરીર ધારણ કર્યું હોય, તેને ક્યાંથી કોઈ બંધન રહી શકે?

( અનુષ્ટુપ્ ) ગોપીનાં તત્પતીનાં ચ સર્વેષામેવ દેહિનામ્ । યોઽન્તશ્ચરતિ સોઽધ્યક્ષઃ ક્રીડનેનેહ દેહભાક્

જે સર્વ જીવોમાં, ગોપીઓમાં, તેમના પતિઓમાં અને દરેક દેહધારીમાં અંતરમાં વસે છે, એ સર્વનું દ્રષ્ટા છે અને આ જગતમાં દેહ ધારણ કરીને રમે છે.

અનુગ્રહાય ભૂતાનાં માનુષં દેહમાસ્થિતઃ । ભજતે તાદૃશીઃ ક્રીડ યાઃ શ્રુત્વા તત્પરો ભવેત્

જીવો પર કૃપા કરવા માટે ભગવાને માનવદેહ ધારણ કર્યો છે અને એવી લીલાઓ કરે છે કે જેને સાંભળીને મનુષ્ય ભગવાનમાં તત્પર થઇ જાય છે.

નાસૂયન્ ખલુ કૃષ્ણાય મોહિતાસ્તસ્ય માયયા । મન્યમાનાઃ સ્વપાર્શ્વસ્થાન્ સ્વાન્ સ્વાન્ દારાન્ વ્રજૌકસઃ

વ્રજવાસીઓ ભગવાનની માયાથી મોહિત થઈને કૃષ્ણ પર કદી ઈર્ષ્યા કરતા નહોતા, તેઓ પોતાના પાસે બેઠેલા ને જ પોતાના પતિ માને બેઠા હતા.

બ્રહ્મરાત્ર ઉપાવૃત્તે વાસુદેવાનુમોદિતાઃ । અનિચ્છન્ત્યો યયુર્ગોપ્યઃ સ્વગૃહાન્ ભગવત્પ્રિયાઃ

બ્રહ્માની રાત્રિ પૂરી થતાં, ભગવાનને પ્રિય એવી ગોપીઓ, વસુદેવની મંજૂરીથી, મનમાં ઈચ્છા ન હોવા છતાં પોતાના ઘરો તરફ પરત ફરી ગઈ.

( વસંતતિલકા ) વિક્રીડિતં વ્રજવધૂભિરિદં ચ વિષ્ણોઃ શ્રદ્ધાન્વિતોઽનુશ્રૃણુયાદથ વર્ણયેદ્યઃ । ભક્તિં પરાં ભગવતિ પ્રતિલભ્ય કામં હૃદ્રોગમાશ્વપહિનોત્યચિરેણ ધીરઃ

જે કોઈ શ્રદ્ધાપૂર્વક વ્રજની સ્ત્રીઓ અને વિષ્ણુની આ રમણીઓને સાંભળે કે વર્ણવે, તે ભગવાનમાં પરમ ભક્તિ પામે છે અને ધીરજવાળો મનુષ્ય હૃદયનો કામરોગ ટૂંક સમયમાં દૂર કરી નાખે છે.

અજગરમુખાત્ અનન્દસ્ય મોચનમ્,અજગરસ્ય પૂર્વવિદ્યાધરપ્રાપ્તિ; શંખચૂડ વધઃ । શ્રીશુક ઉવાચ। એકદા દેવયાત્રાયાં ગોપાલા જાતકૌતુકાઃ। અનોભિરનડુદ્યુક્તૈઃ પ્રયયુસ્તેઽમ્બિકાવનમ્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એક વખત દેવયાત્રાના પ્રસંગે, ગોપાલો ઉત્સાહથી ભરપૂર થઈ, પોતાના બળદો ગાડીઓમાં જોડી, અંબિકા વનમાં ગયા.

તત્ર સ્નાત્વા સરસ્વત્યાં દેવં પશુપતિં વિભુમ્। આનર્ચુરર્હણૈર્ભક્ત્યા દેવીં ચ ણૃપતેઽમ્બિકામ્

ત્યાં તેમણે સરસ્વતીમાં સ્નાન કરીને, ભક્તિપૂર્વક મહાદેવ ભગવાન અને દેવી અંબિકાનું પૂજન કર્યું.

ગાવો હિરણ્યં વાસાંસિ મધુ મધ્વન્નમાદૃતાઃ। બ્રાહ્મણેભ્યો દદુઃ સર્વે દેવો નઃ પ્રીયતામિતિ

તેમણે ગાય, સોનુ, વસ્ત્રો, મધ અને ભોજન આદરપૂર્વક બ્રાહ્મણોને આપ્યું અને કહ્યું: 'ભગવાન અમાથી પ્રસન્ન થાય.'

ઊષુઃ સરસ્વતીતીરે જલં પ્રાશ્ય યતવ્રતાઃ। રજનીં તાં મહાભાગા નન્દસુનન્દકાદયઃ

પવિત્ર નંદ, સુનંદ અને અન્ય સૌ સરસ્વતીના કાંઠે પાણી પીધું, વ્રત રાખ્યું અને એ રાત ત્યાં વિતાવી.

કશ્ચિન્મહાનહિસ્તસ્મિન્વિપિનેઽતિબુભુક્ષિતઃ। યદૃચ્છયાગતો નન્દં શયાનમુરગોઽગ્રસીત્

એ જંગલમાં એક વિશાળ, બહુ ભૂખ્યો અજગર અચાનક આવ્યો અને સૂતા નંદબાબાને પકડી લીધો.

સ ચુક્રોશાહિના ગ્રસ્તઃ કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાનયમ્। સર્પો માં ગ્રસતે તાત પ્રપન્નં પરિમોચય

અજગરે પકડેલા નંદબાબા બૂમ પાડવા લાગ્યા: 'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, આ તો બહુ ભયાનક છે! તાત, મને સાપ ગળી રહ્યો છે—મારે તારી શરણ લીધી છે, મને બચાવ.'

તસ્ય ચાક્રન્દિતં શ્રુત્વા ગોપાલાઃ સહસોત્થિતાઃ। ગ્રસ્તં ચ દૃષ્ટ્વા વિભ્રાન્તાઃ સર્પં વિવ્યધુરુલ્મુકૈઃ

નંદબાબાના ચીસો સાંભળી, ગોપાલો તરત જ ઊઠી ગયા; તેમને પકડેલો જોઈ, ગભરાઈને લાકડીઓથી સાપને મારવા લાગ્યા.

અલાતૈર્દહ્યમાનોઽપિ નામુઞ્ચત્તમુરઙ્ગમઃ। તમસ્પૃશત્પદાભ્યેત્ય ભગવાન્સાત્વતાં પતિઃ

તેઓએ અગ્નિની લાકડીઓથી માર્યા છતાં પણ એ અજગર નંદબાબાને છોડતો નહોતો; ત્યારે સાક્ષાત્ સાત્વતપતિ ભગવાન ત્યાં આવ્યા અને પોતાના ચરણથી તેને સ્પર્શ કર્યો.

સ વૈ ભગવતઃ શ્રીમત્પાદસ્પર્શહતાશુભઃ। ભેજે સર્પવપુર્હિત્વા રૂપં વિદ્યાધરાર્ચિતમ્

ભગવાનના પાવન ચરણસ્પર્શથી એ અજગરનું બધું પાપ નાશ પામ્યું; સાપનું રૂપ છોડીને તે વિદ્યા ધરાઓ દ્વારા પૂજ્ય એવા સુંદર દેહમાં પ્રગટ થયો.

તમપૃચ્છદ્ધૃષીકેશઃ પ્રણતં સમવસ્થિતમ્। દીપ્યમાનેન વપુષા પુરુષં હેમમાલિનમ્

હૃષીકેશ ભગવાને તેને પૂછ્યું, જે ઝુકીને ઊભો રહ્યો હતો અને સુવર્ણમાળાથી શોભતો તેજસ્વી પુરુષ દેખાતો હતો.

કો ભવાન્પરયા લક્ષ્મ્યા રોચતેઽદ્ભુતદર્શનઃ। કથં જુગુપ્સિતામેતાં ગતિં વા પ્રાપિતોઽવશઃ

તમે કોણ છો, જે અદભુત રૂપ અને પરમ તેજથી ઝગમગાવો છો? તમે કેવી રીતે આવી નિંદનીય અવસ્થામાં આવી ગયા?

સર્પ ઉવાચ। અહં વિદ્યાધરઃ કશ્ચિત્સુદર્શન ઇતિ શ્રુતઃ। શ્રિયા સ્વરૂપસમ્પત્ત્યા વિમાનેનાચરન્દિશઃ

અજગરે કહ્યું: હું એક વિદ્યા ધરા છું, મારું નામ સુદર્શન છે. હું રૂપ અને વૈભવથી યુક્ત છું અને વિમાનમાં બેસીને દિશાઓમાં ફરતો હતો.

ઋષીન્વિરૂપાઙ્ગિરસઃ પ્રાહસં રૂપદર્પિતઃ। તૈરિમાં પ્રાપિતો યોનિં પ્રલબ્ધૈઃ સ્વેન પાપ્મના

વિરુપ અને અંજીરસ નામના ઋષિઓએ, પોતાના રૂપના ગર્વથી, મારી ઉપર હસી કાઢ્યું; તેમના શાપથી, જે મેં મારી જ ખોટના કારણે મેળવ્યો, મને આ જન્મ મળ્યો.

શાપો મેઽનુગ્રહાયૈવ કૃતસ્તૈઃ કરુણાત્મભિઃ। યદહં લોકગુરુણા પદા સ્પૃષ્ટો હતાશુભઃ

એ શાપ તો સાચે જ મારા ઉપકાર માટે જ આપ્યો હતો, કેમ કે જ્યારે હું લોકગુરુના પગથી સ્પર્શાયો, ત્યારે મારી બધી દુર્ભાગ્ય દૂર થઈ ગઈ.

તં ત્વાહં ભવભીતાનાં પ્રપન્નાનાં ભયાપહમ્। આપૃચ્છે શાપનિર્મુક્તઃ પાદસ્પર્શાદમીવહન્

હવે, શાપમાંથી મુક્ત થઈને, હું તમને વિનંતી કરું છું—જેઓ સંસારથી ડરેલા લોકોને આશ્રય આપો છો અને તેમનો ભય દૂર કરો છો—કે હવે તમારા પગના સ્પર્શથી આશીર્વાદ મળ્યા પછી મને જવા દો.

પ્રપન્નોઽસ્મિ મહાયોગિન્મહાપુરુષ સત્પતે। અનુજાનીહિ માં દેવ સર્વલોકેશ્વરેશ્વર

હું તમારો આશ્રય લીધો છે, હે મહાયોગી, હે મહાપુરુષ, હે સજ્જનોના સ્વામી; હે દેવ, સર્વલોકના ઈશ્વર, કૃપા કરીને મને જવાની પરવાનગી આપો.

બ્રહ્મદણ્ડાદ્વિમુક્તોઽહં સદ્યસ્તેઽચ્યુત દર્શનાત્। યન્નામ ગૃહ્ણન્નખિલાન્શ્રોતૄનાત્માનમેવ ચ। સદ્યઃ પુનાતિ કિં ભૂયસ્તસ્ય સ્પૃષ્ટઃ પદા હિ તે

હે અચ્યૂત, તમારી દર્શનથી હું તરત જ બ્રહ્માના દંડમાંથી મુક્ત થયો છું; તમારું નામ ઉચારીને જ મનુષ્ય અને સાંભળનાર સૌ પવિત્ર થઈ જાય છે—તો પછી તમારા પગના સ્પર્શથી તો કેટલું વધુ પવિત્રતા મળે!